🩺 ሥር የሰደዱ በሽታዎች Chronic conditions · 14

የክፍሉ ማጠቃለያ ቪዲዮ በቅርቡ · Series overview video coming soon

ስለዚህ ክፍል (About this series)

አንዳንድ በሽታዎች በዝግታ ይመጣሉ፤ ለዓመታት ምንም ሳይሰማ ይቀጥላሉ። ሌሎች ደግሞ በድንገት መጥተው አስቸኳይ ቀዶ ጥገና ይፈልጋሉ። በዚህ ቪዲዮ ስለ ኩላሊት በሽታ፣ ስለ ትርፍ አንጀት፣ ስለ ታይሮይድ እና ስለ ውርስ ኮሌስትሮል እንመለከታለን።

በመጀመሪያ ስለ ሥር የሰደደ የኩላሊት በሽታ ወይም ክሮኒክ ኪድኒ ዲዚዝ እንነጋገር። ኩላሊት ከደም ውስጥ ቆሻሻን ያጣራል፣ የውሃና የጨው ሚዛንን ይጠብቃል፣ የደም ግፊትን ይቆጣጠራል፣ እና ደም እንዲመረት ይረዳል።

ዋና ዋና መንስኤዎቹ የስኳር በሽታና የደም ግፊት ናቸው። ሌሎችም አሉ፦ ተደጋጋሚ ኢንፌክሽን፣ የኩላሊት ጠጠር፣ እና ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የሚወሰዱ የህመም ማስታገሻ መድኃኒቶች። በተለይ ተደጋጋሚ የህመም ማስታገሻ አጠቃቀም ኩላሊትን ይጎዳል።

ችግሩ ኩላሊት እስከ ሰማንያ በመቶ እስኪጎዳ ድረስ ምንም ምልክት ላያሳይ መቻሉ ነው። ምልክቶች ሲመጡ ደግሞ እነዚህ ናቸው፦ የእግርና የፊት ማበጥ፣ የሽንት መጠን መቀነስ ወይም መጨመር፣ ከፍተኛ ድካም፣ የምግብ ፍላጎት ማጣት፣ ማሳከክ፣ እና የትንፋሽ ማጠር። ቀላል የሽንትና የደም ምርመራ ቀድሞ ያሳያል።

ቀጥሎ ስለ ትርፍ አንጀት ወይም አፐንዲሳይተስ እንነጋገር። ትርፍ አንጀት ከትልቁ አንጀት መጀመሪያ ላይ ያለ ትንሽ ቱቦ ነው። ሲዘጋና ሲያብጥ ኢንፌክሽን ይይዘዋል።

ምልክቱ የተለየ ነው። ህመሙ ብዙ ጊዜ በእምብርት አካባቢ ይጀምራል፤ ከዚያም በሰዓታት ውስጥ ወደ ታችኛው የቀኝ የሆድ ክፍል ይሸጋገራል። የምግብ ፍላጎት ማጣት፣ ማቅለሽለሽ፣ ማስመለስ፣ እና ትኩሳት አብረው ይመጣሉ። መራመድ፣ ማስነጠስ ወይም ማሳል ህመሙን ያባብሳል።

ይህ አስቸኳይ ሁኔታ ነው። ትርፍ አንጀት ከፈነዳ ኢንፌክሽኑ ወደ ሆድ ክፍል ይሰራጫል፤ ይህም ለሕይወት አደገኛ ነው። ስለዚህ የህመም ማስታገሻ ወስዶ መጠበቅ አደገኛ ነው። እንዲሁም ማስቀመጫ መድኃኒት አይውሰዱ። ወዲያውኑ ወደ ሆስፒታል ይሂዱ።

አሁን ወደ ታይሮይድ እንሂድ። ታይሮይድ በአንገታችን ፊት ለፊት ያለ የቢራቢሮ ቅርጽ ያለው ዕጢ ነው። የሰውነትን የኃይል አጠቃቀም የሚቆጣጠሩ ሆርሞኖችን ያመርታል።

የሃሺሞቶ በሽታ ማለት የሰውነት የመከላከያ ሥርዓት በስህተት ታይሮይድን ሲያጠቃ ነው። ውጤቱም የታይሮይድ ሥራ መቀነስ ወይም ሃይፖታይሮይዲዝም ነው። ምልክቶቹ ድካም፣ ብርድ መቋቋም አለመቻል፣ ክብደት መጨመር፣ የቆዳ መድረቅ፣ የፀጉር መርገፍ፣ የሆድ ድርቀት፣ እና ድብርት ናቸው። በሴቶች ላይ የወር አበባ መዛባትም ይታያል።

እነዚህ ምልክቶች ግልጽ ስላልሆኑ ብዙ ጊዜ እንደ ተራ ድካም ይታለፋሉ። ቀላል የደም ምርመራ ግን ያረጋግጣል፤ ሕክምናውም በየቀኑ የሚወሰድ ሆርሞን ማሟያ ነው።

በመጨረሻ ስለ ውርስ ከፍተኛ ኮሌስትሮል ወይም ፋሚሊያል ሃይፐርኮሌስትሮሌሚያ እንነጋገር። ይህ በዘር የሚተላለፍ ሁኔታ ሲሆን ከልደት ጀምሮ የኮሌስትሮል መጠን በጣም ከፍ ያለ ይሆናል።

አደጋው ገና በወጣትነት ዕድሜ የልብ ድካም ሊያመጣ መቻሉ ነው። ስለዚህ በቤተሰብዎ ውስጥ ከሃምሳ ዓመት በታች የልብ ድካም የደረሰበት ሰው ካለ፣ ወይም በዓይን ዙሪያና በጅማት ላይ ቢጫ እብጠቶች ካሉ ምርመራ ማድረግ ያስፈልጋል።

ሁሉም እነዚህ ሁኔታዎች አንድ የሚያመሳስላቸው ነገር አለ፦ ቀድሞ መታወቅ ውጤቱን ሙሉ በሙሉ ይለውጣል። ስለዚህ መደበኛ ምርመራ ማድረግ ጊዜም ገንዘብም ማባከን አይደለም።

ይህ ቪዲዮ ለትምህርት ብቻ ነው። ለግል ሕክምና ምክር የጤና ባለሙያዎን ያማክሩ። ተጨማሪ የጤና ትምህርት ለማግኘት ይህን ቻናል ይቀላቀሉ።

ስለ ኩላሊት መጠበቅም ጥቂት ተጨማሪ ነጥቦች አሉ። በቂ ውሃ መጠጣት፣ የደም ግፊትንና የስኳር መጠንን መቆጣጠር፣ ጨውን መቀነስ፣ እና ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የህመም ማስታገሻና አንቲባዮቲክ አለመውሰድ። በተለይ በባህላዊ መንገድ የሚዘጋጁ አንዳንድ መድኃኒቶች ኩላሊትን ሊጎዱ ስለሚችሉ ጥንቃቄ ያስፈልጋል።

የታይሮይድ ሆርሞን መድኃኒት የሚወስዱ ሰዎችም ማወቅ ያለባቸው ነገር አለ። መድኃኒቱ በባዶ ሆድ ጠዋት መወሰድ አለበት፤ ከቁርስ ቢያንስ ሠላሳ ደቂቃ በፊት። ከካልሲየምና ከብረት ማሟያ ጋር በአንድ ጊዜ መወሰድ የለበትም፤ አዘገጃጀቱን ይቀንሳል።