የዲስክ መንሸራተት Disc Herniation

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🩺 ሥር የሰደዱ በሽታዎች

የወገብ ህመም ወደ መቀመጫና እግር ሲወርድ የዲስክ መውጣት ሊሆን ይችላል። አብዛኛው ሰው ያለ ቀዶ ጥገና ይሻላል፤ ሽንት መቆጣጠር ካልቻሉ ግን ወዲያውኑ ድንገተኛ ሕክምና ይፈልጉ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

አከርካሪያችን ወይም ስፓይናችን (spine) በተደራረቡ አጥንቶች የተሠራ ነው። በእያንዳንዱ ሁለት አጥንት መካከል ዲስክ (intervertebral disc) የሚባል ለስላሳ ትራስ አለ። ስንራመድ፣ ስንሮጥ ወይም ስንታጠፍ ጫናን ይቀንሳል። ዲስኩ ጠንካራ ውጫዊ ቀለበትና ለስላሳ ውስጣዊ ክፍል አለው።

ውስጠኛው ክፍል በቀለበቱ ስንጥቅ ሲወጣ፣ አጠገቡ ያለውን ነርቭ (nerve) ሊጫንና ሊያቃጥል ይችላል። ይህ የዲስክ መውጣት ወይም ዲስክ ሄርኒዬሽን (disc herniation) ይባላል። ብዙ ጊዜ የሚከሰተው በወገብ (lumbar) አካባቢ ነው።

የወገብ ህመም በኢትዮጵያውያን ዘንድ በጣም የተለመደ ነው። ብዙዎች የጀርባ ጡንቻ መወጠር (back muscle strain) ብቻ ነው ብለው ያልፉታል። ህመሙ ወደ መቀመጫና እግር የሚወርድ ከሆነ ግን ነርቭ ተነክቶ ሊሆን ይችላል። ጉድ ኒውስ፣ አብዛኛው ሰው ያለ ቀዶ ጥገና (surgery) በጥቂት ሳምንታት ወይም ወራት ይሻላል።

ምልክቶች (Symptoms)

የወገብ ህመም፤ ብዙ ጊዜ በድንገት ይጀምራል።
ህመሙ ከመቀመጫ ወደ አንድ እግር ይወርዳል ወይም ራዲዬት (radiate) ያደርጋል፤ ይህ ሳያቲካ (sciatica) ይባላል።
በእግር ላይ መደንዘዝ ወይም መጠቅጠቅ።
የእግር ጉልበት መቀነስ።
ማሳል፣ ማስነጠስ፣ ረጅም ጊዜ መቀመጥ ወይም ወደ ፊት መታጠፍ ህመሙን ሊያባብሰው ይችላል።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ሽንት ወይም ሰገራ መቆጣጠር ካልቻሉ።
በብልትና በመቀመጫ ዙሪያ ከደነዘዘ።
የእግር ድካም በፍጥነት ከጨመረ።

እነዚህ የካውዳ ኢኳይና ሲንድሮም (cauda equina syndrome) ምልክቶች ሊሆኑ ይችላሉ። ቀጠሮ ሳይጠብቁ ወዲያውኑ ወደ ድንገተኛ ክፍል ይሂዱ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

አጭር እረፍት ይውሰዱ፤ ከዚያ በሚቻለው መጠን ይንቀሳቀሱ።
ረጅም ጊዜ አልጋ ላይ አይቆዩ። ይህ ጡንቻን ያዳክማል፣ መሻልንም ያዘገያል።
በሐኪም የታዘዘ ህመም ማስታገሻ ብቻ ይውሰዱ።
የፊዚዮቴራፒ (physical therapy) ልምምዶችን በባለሙያ መመሪያ ይቀጥሉ።
ከባድ ነገር ሲያነሱ ሸክሙን ወደ ሰውነትዎ ያቅርቡ፣ ወገብዎን ሳያጎብጡ ጉልበትና ዳሌዎን ያጥፉ።
እየተጣመሙ አያንሱ፤ በእግርዎ ይዙሩ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ህመሙ ወደ እግር የሚወርድ ከሆነ፣ ወይም መደንዘዝና የጉልበት መቀነስ ካለ።
ምልክቶቹ ከጥቂት ሳምንታት በኋላ ካልተሻሉ።
ሐኪሙ ህመሙ የሚሄድበትን መንገድ ይጠይቃል፤ የእግር ጉልበትን፣ ስሜትንና ሪፍሌክስን (reflexes) ይመረምራል።
ኤም አር አይ (MRI) ሁልጊዜ አያስፈልግም። ምልክቱ ከባድ ከሆነ ወይም ካልተሻለ ምክንያቱን ለማየት ሊታዘዝ ይችላል።

መከላከያ (Prevention)

ከባድ ነገር ሲያነሱ በጉልበትዎ እንጂ በወገብዎ አያንሱ፤ ሸክሙን ወደ ሰውነትዎ ያቅርቡ።
እየተጣመሙ አያንሱ።
በየቀኑ ይራመዱ፤ የወገብና የሆድ ጡንቻዎችን የሚያጠናክሩ ልምምዶች ያድርጉ።
ጤናማ ክብደት ይጠብቁ።
ረጅም ጊዜ ተቀምጠው ሲሠሩ በየጊዜው ተነስተው ይንቀሳቀሱ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ህመሜ የነርቭ ጫና ነው ወይስ የጡንቻ መወጠር ብቻ?
ኤም አር አይ ያስፈልገኛል?
የትኞቹን የፊዚዮቴራፒ ልምምዶች ቤት ውስጥ ላድርግ?
ቀዶ ጥገና የሚታሰበው መቼ ነው?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ወገብዎ በድንገት ታሞ፣ ህመሙ ወደ መቀመጫዎና እግርዎ ይወርዳል ወይም ራዲዬት (Radiate) ያደርጋል?

ይህ ሁሉ የጀርባ ጡንቻ መወጠር (Back Muscle Strain) ብቻ ላይሆን ይችላል።

የወገብ ዲስክ መውጣት (Lumbar Disc Herniation) ነርቭን (Nerve) ሲነካ እንዲህ ያደርጋል።

አከርካሪያችን ወይም ስፓይናችን (Spine) በተደራረቡ አጥንቶች የተሠራ ነው።

በእያንዳንዱ ሁለት አጥንት መካከል ዲስክ (Intervertebral Disc) የሚባል ለስላሳ ትራስ አለ።

ስንራመድ፣ ስንሮጥ ወይም ስንታጠፍ ጫናን ይቀንሳል።

ዲስኩ (Disc) ጠንካራ ውጫዊ ቀለበትና ለስላሳ ውስጣዊ ክፍል አለው።

ውስጠኛው ክፍል በቀለበቱ ስንጥቅ ሲወጣ፣ አጠገቡ ያለውን ነርቭ (Nerve) ሊጫንና ሊያቃጥል ይችላል።

ይህንን የዲስክ መውጣት ወይም ዲስክ ሄርኒዬሽን (Disc Herniation) እንለዋለን።

ዋናው ምልክት ወይም ሲምፕተም (Symptom) የወገብ ህመም ብቻ አይደለም።

ህመሙ ከመቀመጫ ወደ አንድ እግር ሊወርድ ይችላል፤ ይህ ሳያቲካ (Sciatica) ይባላል።

መደንዘዝ፣ መጠቅጠቅ ወይም ራዲዬሽን (Radiation)፣ እንዲሁም የእግር ጉልበት መቀነስ ሊታይ ይችላል።

ሐኪሙ ህመሙ የሚሄድበትን መንገድ ይጠይቃል፣ የእግር ጉልበትን፣ ስሜትንና ሪፍሌክስን (Reflexes) ይመረምራል።

ኤም አር አይ (MRI) ሁልጊዜ አያስፈልግም፤

ነገር ግን ምልክቱ ከባድ ከሆነ ወይም ካልተሻለ ምክንያቱን ለማየት ሊታዘዝ ይችላል።

አብዛኛው ሰው ያለ ቀዶ ጥገና (Surgery) በጥቂት ሳምንታት ወይም ወራት ይሻላል።

አጭር እረፍት፣ በሚቻለው መጠን መንቀሳቀስ፣ በሐኪም የታዘዘ ህመም ማስታገሻና የፊዚዮቴራፒ (Physical Therapy) ልምምድ ዋና ሕክምናዎች ናቸው።

ረጅም ጊዜ አልጋ ላይ መቆየት አይመከርም።

ከባድ ነገር ሲያነሱ ሸክሙን ወደ ሰውነትዎ ያቅርቡ፣ ወገብዎን ሳያጎብጡ ጉልበትና ዳሌዎን ይጠፉ።

እየተጣመሙ አያንሱ፤ በእግርዎ ይዙሩ።

አንድ አስፈላጊ ማስጠንቀቂያ፤ ሽንት ወይም ሰገራ መቆጣጠር ካልቻሉ፣

በብልትና መቀመጫ ዙሪያ ከደነዘዘ፣

ወይም የእግር ድካም በፍጥነት ከጨመረ፣ ወዲያውኑ የድንገተኛ ሕክምና ያግኙ።

እነዚህ የካውዳ ኢኳይና ሲንድሮም (Cauda Equina Syndrome) ምልክቶች ሊሆኑ ይችላሉ።

ሌሎች ምልክቶች ወይም ሲምፕተሞች (Symptoms) ካልተሻሉም የጤና ባለሙያን ያነጋግሩ።