የማኅጸን ጫፍ ካንሰር ምልክቶችና የምርመራ ሂደት Cervical Cancer Warning Signs and the Screening Process

ምንድን ነው? (What is it?)

የማኅጸን ጫፍ ካንሰር (cervical cancer) በማኅጸን የታችኛው ጫፍ (cervix) ላይ የሚጀምር ካንሰር ነው። ዋና መንስኤው ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ከፍተኛ አደጋ ያለው ኤችፒቪ (high-risk HPV) ነው።

ይህ ካንሰር ከሌሎች ካንሰሮች የሚለየው ከመከሰቱ በፊት ለዓመታት በቅድመ ካንሰር (precancer) ደረጃ ስለሚቆይ ነው። በዚህ ደረጃ ምንም ምልክት የለም፤ በምርመራ ግን ይታያል፣ ሲታከምም ወደ ካንሰር አይቀየርም። ለዚህ ነው ቀድሞ መመርመር (screening) ወሳኝ የሆነው።

ብዙ ኢትዮጵያውያን ሴቶች "ምንም አይሰማኝም" ብለው ይዘገያሉ። ካንሰሩ ምልክት ሲያሳይ ግን ብዙ ጊዜ ገፍቷል። ቅድመ ምርመራ ማለት ምልክት ሳይኖር የሚደረግ ምርመራ ነው። በኢትዮጵያ የኤችፒቪ ምርመራን (HPV testing) እና አሴቲክ አሲድ (acetic acid) በመጠቀም የሚደረግ የእይታ ምርመራን በስፋት ያካትታል።

ምልክቶች (Symptoms)

• ከግብረ ሥጋ ግንኙነት በኋላ ወይም በወር አበባ መካከል የሚታይ ደም መፍሰስ (abnormal bleeding)።
• ማረጥ (menopause) ከተከሰተ በኋላ የሚኖር ማንኛውም ዓይነት የደም መፍሰስ።
• ያልተለመደ የከበደ ወይም ለረጅም ቀናት የሚቆይ የወር አበባ።
• የማያቋርጥ፣ መጥፎ ጠረን ያለው ወይም ደም የቀላቀለ ፈሳሽ (blood-stained discharge)።
• በዳሌ አካባቢ የሚሰማ ህመም።

እነዚህ ምልክቶች በሌሎች በሽታዎችም ሊከሰቱ ይችላሉ። ትክክለኛውን መንስኤ ለማወቅ የህክምና ባለሙያ ምርመራ (evaluation) የግድ አስፈላጊ ነው።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

• ከማረጥ በኋላ የደም መፍሰስ። በፍጹም ችላ አይበሉ።
• ከግንኙነት በኋላ ተደጋጋሚ ደም መፍሰስ።
• ከባድ የደም መፍሰስ ከማዞር፣ ከድካም ወይም ከራስ መሳት ጋር። ወደ ድንገተኛ ክፍል ይሂዱ።
• ደም የቀላቀለና መጥፎ ጠረን ያለው ፈሳሽ ከዳሌ ህመም ጋር።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• የምርመራ ሂደቱን ይወቁ። መጀመሪያ የኤችፒቪ ምርመራ ወይም የእይታ ምርመራ (VIA) ይደረጋል። ጥቂት ደቂቃ የሚወስድ ቀላል ምርመራ ነው፤ ቀዶ ሕክምና አይደለም።
• ውጤቱ አዎንታዊ (positive screen) ከሆነ አይደናገጡ። ወዲያውኑ ካንሰር አለ ማለት ሳይሆን ወደፊት ሊከሰት የሚችል ችግርን ቀድሞ ማወቅ ማለት ነው።
• ውጤቱ አጠራጣሪ ከሆነ የማጉያ መነጽር ምርመራ (colposcopy) ወይም የናሙና ምርመራ (biopsy) ይደረጋል። ቀጠሮውን አያሳልፉ።
• የቅድመ ካንሰር ምልክት ከታየ ወዲያውኑ ሕክምና ይሰጣል። ይህ ወደ ካንሰር እንዳይቀየር ሙሉ በሙሉ ይከላከላል፤ አያዘግዩ።
• ደም መፍሰሱ መቼ እንደሚመጣ (ከግንኙነት በኋላ፣ በወር አበባ መካከል) ጽፈው ለሐኪምዎ ይንገሩ። የቀድሞ ውጤትዎን ይዘው ይሂዱ።
• ያልተለመደ ደም መፍሰስን በባህል መድኃኒት እያከሙ ወይም "ራሱ ይቆማል" ብለው ጊዜ አያባክኑ።
• እናትዎን፣ እህቶችዎንና ጓደኞችዎን እንዲመረመሩ ያበረታቱ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• ከላይ ካሉት ምልክቶች አንዱ ካለ፣ መደበኛውን የምርመራ ጊዜ ሳይጠብቁ።
• ለመደበኛ ምርመራ (routine screening)፣ ምልክት ባይኖርም። ዕድሜዎን፣ የቀድሞ ውጤትዎንና የጤና ሁኔታዎን መሠረት አድርገው መቼ መመርመር እንዳለብዎ በአቅራቢያዎ ያለውን የጤና ተቋም ይጠይቁ።
• ከኤችአይቪ ጋር የሚኖሩ ሴቶች ተጋላጭነታቸው ከፍተኛ ስለሆነ ይበልጥ ተከታታይ የቅርብ ምርመራ ያስፈልጋቸዋል።
• ውጤትዎ አዎንታዊ ከሆነ፣ ለተጨማሪ ምርመራ።
• ከሕክምና በኋላ፣ በተባለው ጊዜ ለክትትል።

መከላከያ (Prevention)

• የኤችፒቪ ክትባት (HPV vaccination) ለልጃገረዶች።
• መደበኛ ምርመራ፣ ምልክት ሳይጠብቁ። ክትባትና ምርመራ ተመጋጋቢ ናቸው፤ አንዱ ሌላውን አይተካም።
• የቅድመ ካንሰር ሁኔታ ሲገኝ በወቅቱ ማከም (timely care)።
• የህክምና ባለሙያዎችን ምክር በአግባቡ መከተል።
• ኮንዶም መጠቀም፣ ማጨስ ማቆም።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• በዕድሜዬና በታሪኬ መሠረት መቼ መመርመር አለብኝ?
• ምን ዓይነት ምርመራ ነው የሚደረግልኝ፣ የኤችፒቪ ምርመራ ወይስ VIA?
• ውጤቴ አዎንታዊ ከሆነ ቀጣዩ ደረጃ ምንድን ነው?
• ቀጣዩ ምርመራዬ መቼ ነው?