ሃሺሞቶ ታይሮዳይተስ Hashimoto Thyroiditis

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🩺 ሥር የሰደዱ በሽታዎች

ሃሺሞቶ የሰውነት መከላከያ ራሱ ታይሮይድን የሚያጠቃበት በሽታ ነው። ድካም፣ ክብደት መጨመርና ብርድ አለመቻል ካለ ወይም አንገት ካበጠ የደም ምርመራ ያድርጉ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ሃሺሞቶ ታይሮዳይተስ (Hashimoto thyroiditis) የመከላከያ ሥርዓታችን በራሱ ታይሮይድ (thyroid) ላይ ጥቃት የሚያደርስበት የአውቶኢሚውን (autoimmune) በሽታ ነው። ታይሮይድ በአንገት ፊት የሚገኝ፣ የቢራቢሮ ቅርጽ ያለው ትንሽ እጢ ነው። የሰውነትን ኃይል፣ ሙቀትና የልብ ሥራ የሚቆጣጠሩ ሆርሞኖችን ያመነጫል።

አንቲቦዲዎች (antibodies) ታይሮይዱን ቀስ በቀስ ይጎዳሉ። በዚህ ምክንያት እጢው በቂ ሆርሞን ማምረት ያቆማል፤ ይህ ሃይፖታይሮዲዝም (hypothyroidism) ይባላል። ሂደቱ ቀስ ያለ ስለሆነ በመጀመሪያ ምልክት ላይኖር ይችላል።

ሃሺሞቶ ብዙ ጊዜ በሴቶች ላይ ይታያል፣ በቤተሰብ ውስጥም ሊደጋገም ይችላል። በዲያስፖራ ውስጥ ድካምና ክብደት መጨመር ብዙ ጊዜ በሥራ ጫና ወይም በብርድ ወቅት ይታማል። ቀላል የደም ምርመራ ግን የታይሮይድ ችግር መሆኑን ሊያሳይ ይችላል።

ምልክቶች (Symptoms)

ድካም።
ክብደት መጨመር።
ብርድ አለመቻል።
ድርቀት (constipation)።
የቆዳ መድረቅ።
የፀጉር መሳሳት።
የማተኮር ችግር።
የወር አበባ መዛባት።
አንገት ላይ እብጠት ወይም ጎይተር (goiter)፣ ወይም የመዋጥ ችግር።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ሃሺሞቶ ብዙ ጊዜ ቀስ በቀስ የሚመጣ በሽታ ነው። ሆኖም ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

የአንገት እብጠቱ የመተንፈስ ወይም የመዋጥ ችግር ሲያመጣ።
ከባድ ድካም ከግራ መጋባት፣ ከከባድ ብርድ ወይም ከእንቅልፍ ማብዛት ጋር፤ በተለይ መድኃኒት ካቋረጡ በኋላ።
የልብ ምት በጣም ሲቀንስ ወይም ራስን ሲስቱ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ሌቮታይሮክሲን (levothyroxine) ከታዘዘ በየቀኑ በተመሳሳይ ሰዓት ይውሰዱ። በራስዎ አያቋርጡ፣ መጠኑንም አይቀይሩ።
መድኃኒቱ በሐኪምና በደም ምርመራ መስተካከል አለበት። የክትትል የደም ምርመራዎን አያሳልፉ።
ሆርሞኑ መደበኛ ከሆነ ክትትል ብቻ ሊበቃ ይችላል። ይህ ማለት ግን ችላ ማለት አይደለም፤ በየጊዜው ይመርመሩ።
አዮዲን (iodine) ወይም የታይሮይድ ማሟያ (supplement) በራስዎ አይውሰዱ።
ምልክቶችዎን ጽፈው ለሐኪምዎ ይውሰዱ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ድካም፣ ክብደት መጨመር፣ ብርድ አለመቻል ወይም ሌሎች ምልክቶች ካሉዎት።
አንገትዎ ካበጠ ወይም የመዋጥ ችግር ካለ።
እርጉዝ ከሆኑ ወይም ለማርገዝ ካሰቡ፤ የታይሮይድ ሆርሞን ለእርግዝና አስፈላጊ ነው።
ምርመራው ቲኤስኤች (TSH)፣ ፍሪ ቲ4 (free T4) እና ቲፒኦ አንቲቦዲ (TPO antibody) የደም ምርመራዎችን ያካትታል፤ አንዳንድ ጊዜ አልትራሳውንድ (ultrasound) ይደረጋል።

መከላከያ (Prevention)

ሃሺሞቶ የአውቶኢሚውን በሽታ ስለሆነ ሙሉ በሙሉ መከላከል አይቻልም። ውስብስብ ችግሮቹን ግን መከላከል ይቻላል።
በቤተሰብ ውስጥ የታይሮይድ ችግር ካለ ቀድመው ይመርመሩ።
ምልክቶችን ችላ አይበሉ፤ ቀድሞ መታከም የልብንና የሰውነትን ጤና ይጠብቃል።
መድኃኒትዎን በመደበኛነት ይውሰዱ፤ ክትትልዎን ይቀጥሉ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የደም ምርመራዬ ምን ያሳያል? መድኃኒት ያስፈልገኛል?
የደም ምርመራውን በምን ያህል ጊዜ ልደግም?
መድኃኒቱን ከምግብ ወይም ከሌሎች መድኃኒቶቼ ጋር እንዴት ልውሰድ?
ልጆቼ ወይም እህቶቼ መመርመር አለባቸው?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ሃሺሞቶ ታይሮዳይተስ ምንድን ነው?

የመከላከያ ሥርዓታችን በራሱ ታይሮይድ ላይ ጥቃት የሚያደርስበት የአውቶኢሚውን በሽታ ነው።

ታይሮይድ በአንገት ፊት የሚገኝ፣ የቢራቢሮ ቅርጽ ያለው ትንሽ እጢ ነው።

የሰውነትን ኃይል፣ ሙቀትና የልብ ሥራ የሚቆጣጠሩ ሆርሞኖችን ያመነጫል።

አንቲቦዲዎች ታይሮይዱን ቀስ በቀስ ይጎዳሉ፤ ሃይፖታይሮዲዝም ሊያመጣ ይችላል።

በመጀመሪያ ምልክት ላይኖር ይችላል። በኋላ ድካም፣ ክብደት መጨመርና ብርድ አለመቻል ሊታዩ ይችላሉ።

ድርቀት፣ የቆዳ መድረቅ፣ የፀጉር መሳሳት፣ የማተኮር ችግር ወይም የወር አበባ መዛባትም ሊኖር ይችላል።

አንገት ላይ እብጠት—ጎይተር—ወይም የመዋጥ ችግር ሊኖር ይችላል።

ምርመራ፦ TSH፣ free T4፣ TPO antibody፤ አንዳንድ ጊዜ አልትራሳውንድ።

ሆርሞኑ መደበኛ ከሆነ ክትትል ብቻ ሊበቃ ይችላል።

ሃይፖታይሮዲዝም ካለ ሌቮታይሮክሲን የጎደለውን ሆርሞን ይተካል።

መድኃኒቱ በሐኪምና በደም ምርመራ መስተካከል አለበት።

ምልክቶች ካሉዎት ወይም አንገትዎ ካበጠ፣ የጤና ባለሙያን ያነጋግሩ።