የምግብ አለርጂ Food Allergies

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🩺 ሥር የሰደዱ በሽታዎች

የምግብ አለርጂ በደቂቃዎች ሕይወትን ሊያሰጋ ይችላል። የትንፋሽ ማጠር ወይም የፊት ማበጥ ካለ ኤፒንፍሪን ይውጉና ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

የምግብ አለርጂ (food allergy) የሰውነት መከላከያ (immune system) አንዳንድ ምግቦችን እንደ ጠላት ቆጥሮ ሲያጠቃ የሚከሰት ነው። ኦቾሎኒ፣ ወተት፣ እንቁላል፣ አሳና የዛፍ ፍሬዎች ከተለመዱት መንስኤዎች መካከል ናቸው።

ብዙ ሰዎች የምግብ አለርጂንና የምግብ አለመስማማትን (food intolerance) አንድ አድርገው ይቆጥራሉ። አለመስማማት ግን የመፈጨት ችግር እንጂ ከመከላከያ ጋር ግንኙነት የለውም። አለርጂ ግን ሽፍታና ማስታወክ አስከትሎ በመተንፈሻና በደም ዝውውር ላይ ጉዳት ሊያደርስ ይችላል።

ምግቡን ከተመገቡ በኋላ ወዲያውኑ ሕይወትን አደጋ ላይ የሚጥል ከባድ አለርጂ (anaphylaxis) ሊከሰት ይችላል። የትንፋሽ ማጠርና የደም ግፊት መውደቅ ያመጣል፤ አስቸኳይ ሕክምና የሚፈልግ የድንገተኛ አደጋ ነው።

ምልክቶች (Symptoms)

ምግቡን ከተመገቡ በኋላ ማሳከክ።
ሽፍታ።
የሆድ ህመም፣ ማስታወክ።
የከንፈር፣ የአፍ ወይም የፊት ማበጥ።
ምልክቶቹ ብዙ ጊዜ ከተመገቡ በኋላ በፍጥነት ይመጣሉ።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

የትንፋሽ ማጠር ወይም የመተንፈስ ችግር።
የደም ግፊት መውደቅ፤ ማዞር፣ መዝለፍለፍ ወይም ራስን መሳት።
የፊት፣ የምላስ ወይም የጉሮሮ ማበጥ።
ኤፒንፍሪን (epinephrine) መርፌ ካለ ያለመዘግየት ይውጉ። ሕይወት ያድናል።
ምልክቱ ሊያገረሽ ስለሚችል ከተወጉ በኋላም ተጎጂውን በአስቸኳይ ወደ ሕክምና ተቋም ይውሰዱ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

አለርጂ የሚያመጣብዎትን ምግብ በትንሹም ቢሆን አይመገቡ፤ ከአመጋገብዎ ሙሉ በሙሉ ያስወግዱ።
ሲገዙ የማሸጊያውን ዝርዝር ያንብቡ፤ አለርጂ አምጪ ምግብ አለመኖሩን ያረጋግጡ።
አለርጂ የሚያመጡ ምግቦች ከሌሎች ጋር እንዳይነካኩ የተለየ እቃ ይጠቀሙ።
አለርጂ የሚያመጣውን ምግብ በራስዎ አይሞክሩ፤ አደገኛ ነው።
ኤፒንፍሪን መርፌ ከታዘዘልዎ ሁልጊዜ ይዘው ይሂዱ፤ የቤተሰብ አባላት አጠቃቀሙን ያውቁ።
ምግብ ቤት ሲሄዱ ወይም ቤተሰብ ቤት ሲጋበዙ ስለ አለርጂዎ አስቀድመው ይናገሩ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ምግብ ከበሉ በኋላ ማሳከክ፣ ሽፍታ፣ የሆድ ህመም ወይም ማስታወክ ከተደጋገመ፤ ትክክለኛ ምርመራ (diagnosis) ያስፈልጋል።
አለርጂ ወይም አለመስማማት መሆኑን ለመለየት።
ከባድ ምላሽ ካጋጠመዎ፤ ኤፒንፍሪን መርፌ እንዲታዘዝልዎና አጠቃቀሙን እንዲያሳዩዎ።
ልጅዎ አዲስ ምግብ ሲጀምር ምላሽ ካሳየ።

መከላከያ (Prevention)

መንስኤውን ማወቅና ሙሉ በሙሉ ማስወገድ።
ማሸጊያ ማንበብ፤ ምግብ ቤት ሲሄዱ መጠየቅ።
ለአለርጂ አምጪ ምግቦች የተለየ እቃ መጠቀም።
ኤፒንፍሪን ይዞ መሄድ፤ ለትምህርት ቤትና ለቤተሰብ ማሳወቅ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

አለርጂ ነው ወይስ አለመስማማት? ምን ምርመራ ያስፈልጋል?
ኤፒንፍሪን መርፌ ያስፈልገኛል? እንዴት እጠቀማለሁ?
የትኞቹን ምግቦች ሙሉ በሙሉ ላስወግድ?
የልጄ አለርጂ በዕድሜ ሊጠፋ ይችላል?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

የተወሰኑ ምግቦችን ከተመገቡ በኋላ ማሳከክ ወይም የሆድ ህመም አጋጥሞዎት ያውቃል?

ሰዎች የምግብ አለርጂ (Food allergy) እና የምግብ አለመስማማትን (Food intolerance) አንድ አድርገው ይቆጥራሉ።

የምግብ አለርጂ (Food allergy) ሲኖር የሰውነት መከላከያ (Immune system) ምግቦቹን እንደ ጠላት ቆጥሮ ያጠቃል።

ይህ ከሚከሰትባቸው ምግቦች መካከል ኦቾሎኒ፣ ወተት፣ እንቁላል፣ አሳና የዛፍ ፍሬዎች ይጠቀሳሉ።

የምግብ አለመስማማት፣ ወይም food intolerance፣ ግን የመፈጨት ችግር እንጂ ከመከላከያ ጋር ግንኙነት የለውም።

የምግብ አለርጂ ሽፍታና ማስታወክ አስከትሎ በመተንፈሻ እና ደም ዝውውር ላይ ጉዳት ያደርሳል።

ምግቡን ከተመገቡ በኋላ ወዲያውኑ ህይወትን አደጋ ላይ የሚጥል ከባድ አለርጂ፣ ወይም anaphylaxis፣ ሊከሰት ይችላል።

የትንፋሽ ማጠርና የደም ግፊት መውደቅን የሚያመጣ አስቸኳይ ህክምና የሚፈልግ የድንገተኛ አደጋ ነው።

ይህ ሲያጋጥም ህይወትን ለማዳን ኤፒንፍሪን (Epinephrine) መድሃኒትን ያለመዘግየት በመርፌ መጠቀም ወሳኝ እርምጃ ነው።

ምልክቱ ሊያገረሽ ስለሚችል ከተወጉ በኋላም ተጎጂውን በአስቸኳይ ወደ ህክምና ተቋም መውሰድ ያስፈልጋል።

ምግብን በራስዎ መሞከር አደገኛ ስለሆነ ትክክለኛ ምርመራ (Diagnosis) ለማድረግ ሐኪም ማማከር ያስፈልጋል።

አለርጂ የሚያመጣብዎትን ምግብ በትንሹም ቢሆን አለመመገብና ከአመጋገብዎ ሙሉ በሙሉ ማስወገድ መፍትሄ ነው።

ሲገዙ የማሸጊያውን ዝርዝር በማንበብ አለርጂ አምጪ ምግብ አለመኖሩን ማረጋገጥ ደህንነትዎን ይጠብቃል።

አለርጂ የሚያመጡ ምግቦች ከሌሎች ጋር እንዳይነካኩ የተለየ እቃ በመጠቀም ጤናዎንና ህይወትዎን ይጠብቁ።