የተለመዱ የሕክምና ምርመራዎችን መረዳትና ለክሊኒክ ጉብኝት መዘጋጀት Understanding Common Medical Tests and Preparing for a Clinic Visit

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🩺 ሥር የሰደዱ በሽታዎች

ወደ ክሊኒክ ሲሄዱ የመድኃኒት ዝርዝር፣ አለርጂ፣ የቀድሞ ውጤትና ጥያቄዎችዎን ይዘው ይሂዱ። ጾም የሚያስፈልገው ሲነገርዎ ብቻ ነው፤ ውጤት ካልደረሰዎ ዝም ብለው አይጠብቁ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

የሕክምና ምርመራ (medical test) በሽታን ለመፈለግ፣ ምልክት ሳይኖር ቀድሞ ለመለየት ወይም ሕክምና እየሠራ መሆኑን ለመከታተል ይረዳል። የደም ግፊት መለካት፣ የደም ምርመራና የሽንት ምርመራ በክሊኒክ በጣም የተለመዱ ናቸው።

የምርመራ ውጤት ብቻውን ሙሉ ምርመራ አይደለም። ሐኪሙ ከምልክቶቹ (symptoms)፣ ከሰውነት ምርመራና ከጤና ታሪክዎ ጋር አጣምሮ ይተረጉመዋል። ስለዚህ እርስዎ የሚሰጡት መረጃ የምርመራው አካል ነው።

በአሜሪካ የጤና ስርዓት ውስጥ የክሊኒክ ጊዜ አጭር ነው። ተዘጋጅተው መሄድ፣ ትክክለኛ መረጃ መስጠትና ውጤቱን ከባለሙያ ጋር መገምገም ምርመራው ለጤናዎ ትክክለኛ ውሳኔ እንዲያመጣ ይረዳል።

ምልክቶች (Symptoms)

ይህ በሽታ ስላልሆነ፣ በምትኩ ስለ ተለመዱ ምርመራዎች ዋና ዋና እውነታዎች፦

የደም ግፊት (blood pressure)፦ ከመለካቱ በፊት ጥቂት ደቂቃ ተረጋግተው ይቀመጡ። እጅዎ የተደገፈ፣ እግርዎ መሬት ላይ የተቀመጠ መሆን ውጤቱን ያሻሽላል።
የደም ሙሉ ቆጠራ (complete blood count)፦ ስለ ቀይና ነጭ የደም ሴሎችና ስለ ፕሌትሌት መረጃ ይሰጣል። የደም ማነስን ወይም ኢንፌክሽንን ለመገምገም ይረዳል።
የደም ስኳር (blood sugar)፦ ለስኳር በሽታ መለየትና መከታተል ይጠቅማል። አንዳንዱ ምርመራ ጾም ይፈልጋል፣ ሌላው አይፈልግም።
የሽንት ምርመራ (urine test)፦ ስለ ሽንት መንገድ ኢንፌክሽን፣ ስለ ኩላሊት ወይም ስለ እርግዝና ፍንጭ ይሰጣል። ናሙናውን በተሰጠው ንጹህ ዕቃና መመሪያ ይስጡ።
ጾም የሚያስፈልገው በተለይ ሲነገርዎ ብቻ ነው። ስንት ሰዓት እንደሚቆዩና ውሃ መጠጣት እንደሚፈቀድ አስቀድመው ይጠይቁ።
ከተለመደው ክልል በላይ ወይም በታች የሆነ ውጤት ሁልጊዜ በሽታ ማለት አይደለም። የላቦራቶሪ መጠን፣ እድሜ፣ መድኃኒትና ሌሎች ሁኔታዎች ትርጉሙን ሊቀይሩ ይችላሉ።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

የክሊኒክ ቀጠሮ ለድንገተኛ ችግር አይደለም። ከሚከተሉት አንዱ ካለ ቀጠሮ አይጠብቁ፤ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

የደረት ሕመም ወይም ከባድ የትንፋሽ ማጠር።
የፊት መጣመም፣ የእጅ መዛል ወይም የንግግር መደናቀፍ።
የማይቆም ደም መፍሰስ፣ ራስን መሳት ወይም መንቀጥቀጥ (seizure)።
በጣም ከፍተኛ ትኩሳት ከአንገት መገታተር ወይም ከግራ መጋባት ጋር።

እንዲሁም ላቦራቶሪው ወይም ክሊኒኩ አስቸኳይ ውጤት ብሎ ከደወለልዎ በዚያው ቀን ይመለሱ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ከመሄድዎ በፊት፦

የመድኃኒቶችዎን ዝርዝር፣ የሚታወቅ አለርጂ፣ የቀድሞ ውጤትና ዋና ጥያቄዎችዎን ይዘው ይሂዱ።
ምልክቱ መቼ እንደጀመረ፣ ምን እንደሚያባብሰውና ምን እንደሚያሻሽለው በአጭሩ ይጻፉ።
የሚወስዱትን መድኃኒት፣ ቫይታሚን፣ ባህላዊ ዕፅና ማሟያ (supplement) ሁሉ ለባለሙያው ይንገሩ።
ሐኪም ሳይነግርዎ መድኃኒትዎን አያቋርጡ።
እርጉዝ ከሆኑ ወይም ሊሆኑ ከቻሉ ያሳውቁ።

በክሊኒክ፦

መመሪያውን መከተል ካልቻሉ አይደብቁ። ምግብ ከበሉ ወይም መድኃኒት ከወሰዱ ማሳወቅ ውጤቱ በትክክል እንዲተረጎም ይረዳል።
ምርመራው ለምን እንደሚደረግ፣ እንዴት እንደሚዘጋጁ፣ ውጤቱ መቼና እንዴት እንደሚደርስዎ ይጠይቁ።
የአማርኛ አስተርጓሚ (interpreter) ከፈለጉ ይጠይቁ፤ በአሜሪካ ይህ መብትዎ ነው።

ከምርመራ በኋላ፦

ውጤት ካልደረሰዎ ዝም ብለው አይጠብቁ። ማንን እንደሚያነጋግሩ፣ ቀጣዩ እርምጃ ምን እንደሆነና መቼ እንደሚመለሱ የተገለጸ ዕቅድ ይኑርዎት።
የውጤቶችዎን ቅጂ ያስቀምጡ፤ ለቀጣይ ቀጠሮ ይጠቅማል።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

አዲስ ወይም የማያቋርጥ ምልክት ሲኖር።
የደም ግፊት፣ የስኳር በሽታ ወይም የኩላሊት በሽታ ካለብዎ፤ መደበኛ የክትትል ምርመራ ያስፈልጋል።
መድኃኒት ከጀመሩ በኋላ ሕክምናው እየሠራ መሆኑን ለመከታተል።
እርጉዝ ከሆኑ፤ የቅድመ ወሊድ ምርመራዎች አሉ።
ውጤትዎን ካልተረዱት፤ እንደገና እንዲያብራሩልዎ መጠየቅ መብትዎ ነው።

መከላከያ (Prevention)

ምልክት ሳይኖር ቀድሞ ለመለየት መደበኛ ምርመራ (screening) ያድርጉ፤ የደም ግፊትና የደም ስኳር በተለይ።
ወቅታዊ የመድኃኒትና የአለርጂ ዝርዝር ሁልጊዜ ይያዙ።
ለምርመራ የተሰጠዎትን መመሪያ (ጾም፣ ናሙና) በትክክል ይከተሉ።
ጥያቄ መጠየቅ ጥሩ ሕክምና ለማግኘት ይረዳል፤ አይፍሩ።
ውጤቱን ከሐኪምዎ ጋር ሳይገመግሙ በራስዎ አይተርጉሙ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ይህ ምርመራ ለምን ያስፈልገኛል? ምን ይነግረናል?
ጾም ወይም ሌላ ዝግጅት ያስፈልጋል? መድኃኒቴን መውሰድ እችላለሁ?
ውጤቱ መቼና እንዴት ይደርሰኛል? ካልደረሰኝ ማንን ልደውል?
ውጤቱ ከክልል ውጭ ከሆነ ቀጣዩ እርምጃ ምንድን ነው?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

የሕክምና ምርመራ (medical test) በሽታን ለመፈለግ፣ ምልክት ሳይኖር ቀድሞ ለመለየት ወይም ሕክምና እየሠራ መሆኑን ለመከታተል ይረዳል።

የምርመራ ውጤት ብቻውን ሙሉ ምርመራ አይደለም። ሐኪሙ ከምልክቶቹ፣ ወይም symptoms፣ ከሰውነት ምርመራና ከጤና ታሪክዎ ጋር አጣምሮ ይተረጉመዋል።

የደም ግፊት ሲለካ ከመለካቱ በፊት ጥቂት ደቂቃ ተረጋግተው ይቀመጡ። እጅዎ የተደገፈ፣ እግርዎ መሬት ላይ የተቀመጠ መሆን ውጤቱን ያሻሽላል።

የደም ሙሉ ቆጠራ፣ ወይም complete blood count፣ ስለ ቀይና ነጭ የደም ሴሎች እንዲሁም ስለ ፕሌትሌት መረጃ ይሰጣል። የደም ማነስን ወይም ኢንፌክሽንን ለመገምገም ሊረዳ ይችላል።

የደም ስኳር፣ ወይም blood sugar፣ ምርመራ ለስኳር በሽታ መለየትና መከታተል ይጠቅማል። አንዳንዱ ምርመራ ጾም ይፈልጋል፣ ሌላው ግን አይፈልግም።

የሽንት ምርመራ ስለ ሽንት መንገድ ኢንፌክሽን፣ ስለ ኩላሊት ወይም ስለ እርግዝና ፍንጭ ሊሰጥ ይችላል። ናሙናውን በተሰጠው ንጹህ ዕቃና መመሪያ ይስጡ።

ለምርመራ ጾም የሚያስፈልገው በተለይ ሲነገርዎ ብቻ ነው። ስንት ሰዓት እንደሚቆዩና ውሃ መጠጣት እንደሚፈቀድ አስቀድመው ይጠይቁ።

ሐኪም ሳይነግርዎ መድኃኒትዎን አያቋርጡ። የሚወስዱትን መድኃኒት፣ ቫይታሚን፣ ባህላዊ ዕፅና ማሟያ ሁሉ ለባለሙያው ይንገሩ።

መመሪያውን መከተል ካልቻሉ አትደብቁ። ምግብ ከበሉ ወይም መድኃኒት ከወሰዱ ማሳወቅ ውጤቱ በትክክል እንዲተረጎም ይረዳል።

ወደ ክሊኒክ ሲሄዱ የመድኃኒቶችዎን ዝርዝር፣ የሚታወቅ አለርጂ፣ የቀድሞ ውጤትና ዋና ጥያቄዎችዎን ይዘው ይሂዱ።

ምልክቱ መቼ እንደጀመረ፣ ምን እንደሚያባብሰውና ምን እንደሚያሻሽለው በአጭሩ ይጻፉ። እርጉዝ ከሆኑ ወይም ሊሆኑ ከቻሉም ያሳውቁ።

ምርመራው ለምን እንደሚደረግ፣ እንዴት እንደሚዘጋጁ፣ ውጤቱ መቼና እንዴት እንደሚደርስዎ ይጠይቁ። ጥያቄ መጠየቅ ጥሩ ሕክምና ለማግኘት ይረዳል።

በወረቀት ላይ ከተለመደው ክልል በላይ ወይም በታች የሆነ ውጤት ሁልጊዜ በሽታ ማለት አይደለም። የላቦራቶሪ መጠን፣ እድሜ፣ መድኃኒትና ሌሎች ሁኔታዎች ትርጉሙን ሊቀይሩ ይችላሉ።

ውጤት ካልደረሰዎ ዝም ብለው አይጠብቁ። ማንን እንደሚያነጋግሩ፣ ቀጣዩ እርምጃ ምን እንደሆነና መቼ እንደሚመለሱ የተገለጸ ዕቅድ ይኑርዎት።

ተዘጋጅተው መሄድ፣ ትክክለኛ መረጃ መስጠትና ውጤቱን ከባለሙያ ጋር መገምገም ምርመራው ለጤናዎ ትክክለኛ ውሳኔ እንዲያመጣ ይረዳል።