የስትሮክ ምልክቶችና ፈጣን እርምጃ Stroke Warning Signs and What to Do Immediately

📞 US: 911 📞 ኢትዮጵያ: 907

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🚑 የመጀመሪያ እርዳታ

የፊት መጣመም፣ የእጅ መዛል ወይም የንግግር መለወጥ ካዩ አንድም ደቂቃ ሳያባክኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ። ምንም ነገር በአፍ አይስጡ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ስትሮክ (stroke) ወደ አንጎል የሚሄደው የደም ዝውውር በድንገት ሲዘጋ ወይም የደም ሥር ሲፈነዳ የሚከሰት እጅግ አደገኛ የጤና ችግር ነው። በአብዛኛው ጊዜ የሚከሰተው አንጎልን በሚመግቡ የደም ሥሮች ውስጥ የደም መርጋት ተፈጥሮ የደም ዝውውሩ ሙሉ በሙሉ ሲዘጋ ነው።

የአንጎል ሴሎች ያለ ደም ብዙ ደቂቃ አይቆዩም። ስለዚህ ስትሮክ የጊዜ ጉዳይ ነው። ሕክምናው በቶሎ በተጀመረ ቁጥር የሚደርሰው ጉዳት ያንሳል፤ ሰውየው የመዳን እድሉም ይጨምራል።

ከፍተኛ የደም ግፊት (hypertension) ለስትሮክ ዋነኛው መንስኤ ነው። በኢትዮጵያውያን መካከል የደም ግፊት ብዙ ጊዜ ሳይታወቅ ስለሚቆይ፣ የስትሮክ ምልክቶችን ማወቅ ለእርስዎና ለቤተሰብዎ ሕይወት ሊያተርፍ ይችላል።

ምልክቶች (Symptoms)

ምልክቶቹ በድንገት ይመጣሉ፦

የፊት ጡንቻዎች በአንድ በኩል መጣመም፤ ፈገግ ለማለት አለመቻል።
የአንዱ እጅ ወይም እግር መዛል፤ ወደ ላይ ለማንሳት አለመቻል።
የመናገር ችግር፣ ወይም የሰዎችን ንግግር በሚገባ አለመረዳት።
ድንገተኛ የሰውነት ሚዛን መሳት።
የዓይን ዕይታ በከፊል ወይም ሙሉ በሙሉ መጋረድ።

ምልክቶቹ በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ ቢጠፉም እንኳ ችላ አይበሉ። ጊዜያዊ የደም ዝውውር መስተጓጎል (transient ischemic attack) ለቀጣይ ከባድ ስትሮክ ማስጠንቀቂያ ነው።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፤ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

ፊት፦ አንድ ጎን ተጣምሟል፣ ፈገግ ማለት አይችልም።
እጅ፦ አንዱ እጅ ዝሏል፣ ሁለቱንም እጆች ማንሳት አይችልም።
ንግግር፦ ንግግሩ ተደናቅፏል ወይም የሚባለውን አይረዳም።
ጊዜ፦ ከእነዚህ አንዱ ካለ አንድም ደቂቃ አያባክኑ። ይህ በእንግሊዝኛ F.A.S.T. ይባላል።
ድንገተኛ ሚዛን መሳት ወይም የዓይን ዕይታ መጥፋትም የስትሮክ ምልክት ነው።
ድንገተኛ እጅግ ከባድ ራስ ምታት ያለ የታወቀ ምክንያት።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ወዲያውኑ ይደውሉ። ወደ ሆስፒታል መውሰድ እንጂ ቤት ውስጥ መፍትሔ እስኪመጣ መጠበቅ በፍጹም አይገባም።
በሽተኛው ለመጨረሻ ጊዜ ጤነኛ የነበረበትን ትክክለኛ ሰዓት ያስታውሱ። ይህ ለሚሰጠው ሕክምና እጅግ ወሳኝ ነው።
ቤት ውስጥ አያሹ።
አስፕሪን፣ ውሃ፣ ምግብ ወይም ሌላ መድኃኒት በአፉ አይስጡ። የመዋጥ ችግር ሊኖረው ስለሚችል ሊያፍነው ይችላል።
በሽተኛውን ደህንነቱ በተጠበቀ ቦታ ያስቀምጡ፤ እርዳታ እስኪደርስ አጠገቡ ይቆዩ።
በሆስፒታል የሚደረግ የአንጎል ምርመራ (brain imaging) ችግሩ የደም መርጋት ወይም መፍሰስ መሆኑን ይለያል፤ ትክክለኛው ሕክምና በዚያ ይወሰናል።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ማንኛውም የስትሮክ ምልክት የድንገተኛ ክፍል ጉዳይ ነው። ቤት ውስጥ ሆነው የሐኪም ቀጠሮ አይጠብቁ።
ምልክቶቹ በደቂቃዎች ውስጥ ቢጠፉም፣ በዚያው ቀን አስቸኳይ የሕክምና ክትትል ያድርጉ።
የደም ግፊት ወይም የስኳር ህመም ካለብዎ፣ በመደበኛ ክትትል ይቆጣጠሩ።
ከስትሮክ በኋላ የደም ግፊት፣ የስኳርና የልብ ክትትል ቀጣይ ነው።

መከላከያ (Prevention)

የደም ግፊትዎን ሁልጊዜ በሐኪም ክትትል በትክክል ይቆጣጠሩ።
የስኳር መጠንዎን ያስተካክሉ።
ጤናማ አመጋገብ ይከተሉ፤ ጨው ይቀንሱ።
ማጨስ ያቁሙ፣ አልኮል ይቀንሱ፣ በየቀኑ ይንቀሳቀሱ።
ቤተሰብዎ የስትሮክ ምልክቶችን እንዲያውቁ ያስተምሩ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የእኔ የስትሮክ አደጋ ምን ያህል ነው?
የደም ግፊቴና ስኳሬ በደንብ ተቆጣጥረዋል?
ደም የሚያቀጥን መድኃኒት ያስፈልገኛል?
ጊዜያዊ ምልክት ካጋጠመኝ ምን ላድርግ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ስትሮክ (stroke) ወደ አንጎል የሚሄደው የደም ዝውውር በድንገት ሲዘጋ ወይም የደም ስር ሲፈነዳ የሚከሰት እጅግ አደገኛ የጤና ችግር ነው።

በአብዛኛው ጊዜ ስትሮክ (stroke) የሚከሰተው አንጎልን በሚመግቡ የደም ስሮች ውስጥ የደም መርጋት ተፈጥሮ የደም ዝውውር ሙሉ በሙሉ ሲዘጋ ነው።

የስትሮክ (stroke) አደገኛ ምልክቶች ድንገተኛ የሆነ የሰውነት ሚዛን መሳት እና የአይን ዕይታ በከፊል ወይም ሙሉ በሙሉ መጋረድ ናቸው።

የፊት ጡንቻዎች በአንድ በኩል በድንገት መጣመም እና ፈገግ ለማለት አለመቻል ዋነኛ የስትሮክ (stroke) ማስጠንቀቂያ ምልክት መሆኑን በፍጹም አትዘንጉ።

የአንዱ እጅ ወይም እግር ድንገተኛ መዛል እና ወደ ላይ ለማንሳት አለመቻል ሌላኛው ፈጣን ምላሽ የሚሻ የስትሮክ (stroke) ምልክት ነው።

ድንገተኛ የመናገር ችግር ወይም የሰዎችን ንግግር በሚገባ አለመረዳት የስትሮክ (stroke) ችግር በአንጎል ላይ ከባድ ጉዳት እያደረሰ መሆኑን ያሳያል።

እነዚህ ምልክቶች ሲታዩ በሽተኛው ለመጨረሻ ጊዜ ጤነኛ የነበረበትን ትክክለኛ ሰዓት ማወቅ ለሚሰጠው ሕክምና (medical treatment) እጅግ በጣም ወሳኝ ነው።

ስትሮክ (stroke) ሲከሰት በሽተኛውን በፍጥነት ወደ ሆስፒታል መውሰድ እንጂ ቤት ውስጥ ማሸት ወይም መፍትሔ እስኪመጣ መጠበቅ በፍጹም አይገባም።

በሽተኛው የመዋጥ ችግር ሊያጋጥመው ስለሚችል ምርመራ ሳይደረግ አስፕሪን፣ ውሃ፣ ምግብ ወይም ሌላ መድሃኒት በአፉ እንዳይሰጠው በጥብቅ መከልከል አለብዎት።

በሆስፒታል የሚደረግ የአንጎል ምርመራ፣ ወይም brain imaging፣ ችግሩ የደም መርጋት ወይም መፍሰስ መሆኑን በመለየት ትክክለኛውን የሕክምና አይነት ለመወሰን ይረዳል።

ጊዜያዊ የደም ዝውውር መስተጓጎል፣ ወይም transient ischemic attack፣ ምልክቶች ቶሎ ቢጠፉም እንኳ ለቀጣይ ከባድ አደጋ ስለሚያጋልጡ አስቸኳይ የሕክምና ክትትል ማድረግ ያስፈልጋል።

ከፍተኛ የሆነ የደም ግፊት (hypertension) ለስትሮክ አደጋ ዋነኛው መንስኤ ስለሆነ ሁልጊዜም በሐኪም ክትትል በትክክል መቆጣጠር እና ማስተካከል ይገባል።

የደም ግፊትን በመቆጣጠር፣ የስኳር መጠንን በማስተካከል እና ጤናማ አመጋገብን በመከተል የስትሮክ (stroke) አደጋን በከፍተኛ ሁኔታ መቀነስ ይቻላል።

የፊት መጣመም፣ የእጅ መዛል እና የንግግር መለወጥ ካስተዋሉ አንድም ደቂቃ ሳያባክኑ በፍጥነት ወደ ድንገተኛ ክፍል በመሄድ የሕክምና እርዳታ (medical help) ያግኙ።