የልብ ድካም የማስጠንቀቂያ ምልክቶችና ፈጣን እርምጃ Heart Attack Warning Signs and Immediate Action

ምንድን ነው? (What is it?)

ድንገተኛ የልብ ጥቃት (heart attack, myocardial infarction) የሚከሰተው ወደ ልብ ጡንቻ የሚሄደው የደም ዝውውር ሲዘጋ ነው። የልብ ጡንቻ ያለ ደም ሲቆይ መጎዳት ይጀምራል፤ ስለዚህ አፋጣኝ የሕክምና እርዳታ ይጠይቃል።

ዋናው የሕክምና ዓላማ የተዘጋውን የደም ቧንቧ በፍጥነት መክፈትና የደም ዝውውሩን መመለስ (restore blood flow) ነው። ይህ በቶሎ በተደረገ ቁጥር ብዙ የልብ ጡንቻ ይተርፋል።

ብዙ ሰዎች ህመሙ በራሱ ያልፋል ብለው ይጠብቃሉ። ይህ መዘግየት ለከፋ ጉዳት ያጋልጣል። ምልክቶቹን ማወቅና ወዲያውኑ መደወል ሕይወት ያድናል።

ምልክቶች (Symptoms)

• በደረት ላይ የመጫን፣ የመጨምደድ ወይም የመወጠር ስሜት (chest pressure) ለደቂቃዎች የሚቆይ ወይም ተመልሶ የሚመጣ።
• ህመሙ ወደ እጅ፣ ትከሻ፣ ጀርባ፣ አንገት ወይም መንጋጋ መዛመት (radiating pain)።
• ያልተለመደ የትንፋሽ ማጠር።
• ቀዝቃዛ ላብ።
• ራስን የመሳት ስሜት፣ ማቅለሽለሽ።
• ያልተለመደ ከባድ የሰውነት ድካም (unusual fatigue)።

በሴቶች፣ በዕድሜ የገፉ ሰዎችና የስኳር ህመም (diabetes) ባለባቸው ሰዎች ላይ ምልክቶቹ የተለዩ ወይም ብዙም የማይታወቁ ሊሆኑ ይችላሉ። የደረት ህመም ላይኖር ይችላል፤ ድካም፣ ትንፋሽ ማጠር ወይም ማቅለሽለሽ ብቻ ሊሆን ይችላል። ስለዚህ ከፍተኛ ጥንቃቄ ያስፈልጋል።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፤ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

• የደረት መጫን ወይም ህመም ከጥቂት ደቂቃዎች በላይ የሚቆይ ወይም እየተመላለሰ የሚመጣ።
• የደረት ህመም ከትንፋሽ ማጠር፣ ከቀዝቃዛ ላብ፣ ከማቅለሽለሽ ወይም ራስን ከመሳት ስሜት ጋር።
• ህመሙ ወደ እጅ፣ መንጋጋ፣ አንገት ወይም ጀርባ የሚዛመት።
• ሰውየው ራሱን ከሳተና መደበኛ ትንፋሽ ከሌለው።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• ወዲያውኑ እንቅስቃሴ ያቁሙ፤ ደህንነቱ በተጠበቀ ቦታ ይቀመጡ (resting)።
• በአካባቢዎ ላሉ ሰዎች ሁኔታውን ያሳውቁ፤ ወዲያውኑ ይደውሉ። ህመሙ በራሱ ያልፋል ብለው አይጠብቁ።
• በእግር አይጓዙ፤ መኪና በራስዎ አያሽከርክሩ። አምቡላንስ (emergency transport) ይጠብቁ።
• ምግብ ወይም የባህል መድኃኒቶችን (herbal remedies) አይሞክሩ።
• አስፕሪን (aspirin) ወይም ማንኛውንም መድኃኒት ከመውሰድዎ በፊት የድንገተኛ አደጋ አስተባባሪውን ወይም የሕክምና ባለሙያውን ምክር ይከተሉ።
• ሰውየው ራሱን ከሳተና መደበኛ ትንፋሽ ከሌለው፣ የሰለጠነ ሰው ካለ ወዲያውኑ የደረት ላይ ግፊት (CPR) ይጀምር።
• በአካባቢው የልብ ምት መመለሻ መሳሪያ (AED) ካለ በፍጥነት ይጠቀሙ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• የልብ ጥቃት ምልክቶች ሁሉ የድንገተኛ ክፍል ጉዳይ ናቸው። ቀጠሮ አይጠብቁ።
• ሆስፒታል ውስጥ የልብ ኤሌክትሪክ ምርመራ (ECG) እና የደም ውስጥ ትሮፖኒን (troponin) ምርመራ ችግሩን ይለያሉ፤ የጉዳቱን መጠን ያሳያሉ።
• ቀላል የደረት ምቾት ማጣት፣ በተለይ በእንቅስቃሴ ጊዜ የሚመጣና በእረፍት የሚጠፋ፣ እየተደጋገመ ከመጣ ሐኪም ያማክሩ።
• የደም ግፊት፣ የስኳር ህመም፣ ከፍተኛ ኮሌስትሮል ወይም የቤተሰብ የልብ በሽታ ታሪክ ካለዎት፣ የልብ አደጋዎን ከሐኪምዎ ጋር ይገምግሙ።

መከላከያ (Prevention)

• የደም ግፊትዎን፣ የስኳር መጠንዎንና ኮሌስትሮልዎን በሐኪም ክትትል ይቆጣጠሩ።
• ማጨስ ያቁሙ።
• በየቀኑ ይንቀሳቀሱ፤ ጤናማ አመጋገብ ይከተሉ፤ ጨውና ቅባት ይቀንሱ።
• አልኮል ይቀንሱ፤ ጫት ያስወግዱ።
• የተለመደ ክብደት ይጠብቁ።
• እርስዎና ቤተሰብዎ CPR መማር ያስቡ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• የልብ ጥቃት አደጋዬ ምን ያህል ነው?
• ምልክት ሲሰማኝ አስፕሪን መውሰድ አለብኝ? ስንት?
• የኮሌስትሮል፣ የስኳርና የደም ግፊት ምርመራ ያስፈልገኛል? በምን ያህል ጊዜ?
• ቤተሰቤ CPR የት መማር ይችላል?