ጨው፣ የደም ግፊትና ድብቅ ሶዲየም Salt, Blood Pressure and Hidden Sources of Sodium

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed ❤️ ልብ፣ ደም ግፊት፣ ስኳር

ብዙ ጨው የደም ግፊትን ከፍ ያደርጋል። በቀን ከአምስት ግራም (ከአንድ ጠፍጣፋ የሻይ ማንኪያ) በታች ይውሰዱ፤ ድብቅ ጨው በሾርባ ኩብ፣ በታሸገ ምግብና በሶስ ውስጥ ይገኛል።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ብዙ ጨው መመገብ የደም ግፊትን (blood pressure) ከፍ ያደርጋል። ይህም ለስትሮክ (stroke)፣ ለልብና ለኩላሊት በሽታ አደጋን ይጨምራል። የደም ግፊት ከፍ ቢልም ብዙ ጊዜ ምልክት አይኖረውም፤ ራስ ምታትን መጠበቅ ሳይሆን ግፊትዎን በትክክል ማስለካት ያስፈልጋል።

ሶዲየም (sodium) በጨው ውስጥ ያለ ንጥረ ነገር ነው። በምግብ መለያ (food label) ላይ ሶዲየም ተብሎ ቢጻፍም በቀኑ የምንወስደው ጨው ውስጥ ይቆጠራል። የዓለም ጤና ድርጅት አዋቂዎች በቀን ከአምስት ግራም በታች ጨው እንዲወስዱ ይመክራል። ይህ ከሁሉም ምግብ የሚገኘውን ጨው ጨምሮ ከአንድ ጠፍጣፋ የሻይ ማንኪያ ያነሰ ነው።

ጨው ከማንኪያችን ብቻ አይመጣም። የሾርባ ኩብ (bouillon cube)፣ የታሸገ ኑድል፣ ጨዋማ መክሰስ፣ የተቀነባበረ ሥጋና ጨዋማ ሶስ ብዙ ድብቅ ጨው ሊይዙ ይችላሉ። ምግብ ቤት ወይም በመንገድ የተዘጋጀ ምግብ ውስጥ የጨው መጠንን ማወቅ ይከብዳል። ጨውን በቤት፣ በገበያና በምግብ ምርጫችን መቀነስ ትንሽ ለውጥ ቢመስልም ልብን፣ አንጎልንና ኩላሊትን የሚጠብቅ ትልቅ እርምጃ ነው።

ምልክቶች (Symptoms)

ብዙ ጨው መውሰድ በራሱ የሚሰማ ምልክት የለውም።
የደም ግፊት ከፍ ሲልም ብዙ ጊዜ ምልክት አይኖረውም። ራስ ምታት እስኪመጣ አይጠብቁ፤ ብቸኛው መንገድ መለካት ነው።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፤ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

የፊት መጣመም፣ የአንዱ እጅ መዛል፣ የንግግር መደናቀፍ። እነዚህ የስትሮክ ምልክቶች ናቸው።
የደም ግፊት በጣም ከፍ ብሎ ከደረት ህመም፣ ከትንፋሽ ማጠር ወይም ከከባድ ራስ ምታት ጋር።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ምግብ ሳይቀምሱ ጨው አይጨምሩ። የጨው ማሰሮውን ከጠረጴዛ ላይ ማንሳት የተለመደውን ተጨማሪ ጨው ለመቀነስ ይረዳል።
ጨውን በድንገት ማቆም ካስቸገረ በጥቂቱ ይቀንሱ። ምላስ ከጥቂት ሳምንታት በኋላ አነስተኛ ጨውን ይለምዳል።
ለጣዕም ሎሚ፣ ነጭ ሽንኩርት፣ ዝንጅብል፣ ቅጠላ ቅመምና ጨው ያልተጨመረበት በርበሬ ይጠቀሙ። ጣዕም ለማግኘት ጨው ብቻ አያስፈልግም።
የምግብ መለያ ካለ በአንድ መጠን (serving) ያለውን ሶዲየም ያወዳድሩ። አነስተኛ ሶዲየም ያለውን ይምረጡ፣ በእውነት የሚበሉትን መጠንም ያስቡ።
ምግብ ቤት በተደጋጋሚ ከመብላት ይልቅ በቤት መጠኑን ተቆጣጥረው ያዘጋጁ።
አዮዲን ያለበት ጨው (iodized salt) በትንሽ መጠን ይጠቀሙ፤ ለአዮዲን እጥረት መከላከያ ነው። አዮዲን አለው ማለት ግን ብዙ መጠቀም ይቻላል ማለት አይደለም።
የጨው ምትክ (salt substitute) የሚባሉ ምርቶች ፖታሲየም (potassium) ሊበዛባቸው ይችላል። የኩላሊት በሽታ ካለዎት ወይም የተወሰነ መድኃኒት ከወሰዱ ከመጠቀምዎ በፊት ሐኪም ያማክሩ።
ልጆች ከአዋቂዎች ያነሰ ጨው ያስፈልጋቸዋል። በልጅነት ብዙ ጨው ማለማመድ ከጊዜ በኋላ ጨዋማ ምግብን እንዲፈልጉ ያደርጋል።
ለደም ግፊት መድኃኒት ከታዘዘልዎ ጨው ስለቀነሱ ብቻ አያቋርጡት። መድኃኒትዎን እንደታዘዘ ይውሰዱና ግፊትዎን በየጊዜው ያስለኩ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

የደም ግፊትዎን ተለክተው የማያውቁ ከሆነ፤ በተለይ ከ40 ዓመት በኋላ ወይም በቤተሰብ ውስጥ የደም ግፊት ካለ።
ጨው ከቀነሱ በኋላም ግፊትዎ በተደጋጋሚ ከፍ ካለ።
የጨው ምትክ ከመጠቀምዎ በፊት፣ የኩላሊት በሽታ ካለዎት ወይም መድኃኒት የሚወስዱ ከሆነ።
የደም ግፊት መድኃኒት እየወሰዱ ከሆነ መደበኛ ክትትልዎን አያቋርጡ።

መከላከያ (Prevention)

በቀን ከአምስት ግራም (ከአንድ ጠፍጣፋ የሻይ ማንኪያ) በታች ጨው።
የታሸገና የተቀነባበረ ምግብን፣ የሾርባ ኩብንና ጨዋማ ሶስን ይቀንሱ።
በቤት ያብስሉ፤ ጨው ከመጨመር በፊት ይቀምሱ።
ልጆችን ከትንሽነታቸው አነስተኛ ጨው ያለማምዱ።
ከጨው መቀነስ ጋር በየቀኑ ይንቀሳቀሱ፣ ጤናማ ክብደት ይጠብቁ፣ ግፊትዎን በየጊዜው ይለኩ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

በቀን ምን ያህል ጨው መውሰድ አለብኝ?
የጨው ምትክ ለእኔ ደህና ነው?
ጨው ከቀነስኩ የመድኃኒቴ መጠን ይቀየራል?
የደም ግፊቴን ቤት ውስጥ በምን ያህል ጊዜ ልለካ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ብዙ ጨው መመገብ የደም ግፊትን (blood pressure) ከፍ ያደርጋል። ይህም ለስትሮክ፣ ለልብና ለኩላሊት በሽታ አደጋን ይጨምራል።

የደም ግፊት ከፍ ቢልም ብዙ ጊዜ ምልክት አይኖረውም። ራስ ምታትን መጠበቅ ሳይሆን ግፊትዎን በትክክል ማስለካት ያስፈልጋል።

የዓለም ጤና ድርጅት አዋቂዎች በቀን ከአምስት ግራም በታች ጨው እንዲወስዱ ይመክራል። ይህ ከሁሉም ምግብ የሚገኘውን ጨው ጨምሮ ከአንድ ጠፍጣፋ የሻይ ማንኪያ ያነሰ ነው።

ሶዲየም (sodium) በጨው ውስጥ ያለ ንጥረ ነገር ነው። ስሙ በምግብ መለያ ላይ ሶዲየም ተብሎ ቢጻፍም በቀኑ የምንወስደው ጨው ውስጥ ይቆጠራል።

ጨው ከማንኪያችን ብቻ አይመጣም። የሾርባ ኩብ፣ የታሸገ ኑድል፣ ጨዋማ መክሰስ፣ የተቀነባበረ ስጋና ጨዋማ ሶስ ብዙ ድብቅ ጨው ሊይዙ ይችላሉ።

ምግብ ቤት ወይም በመንገድ የተዘጋጀ ምግብ ውስጥ የጨው መጠንን ማወቅ ይከብዳል። በተደጋጋሚ ከመብላት ይልቅ በቤት መጠኑን ተቆጣጥረው ያዘጋጁ።

ምግብ ሳይቀምሱ ጨው አይጨምሩ። የጨው ማሰሮውን ከጠረጴዛ ላይ ማንሳት የተለመደውን ተጨማሪ ጨው ለመቀነስ ይረዳል።

ጨውን በድንገት ማቆም ካስቸገረ በጥቂቱ ይቀንሱ። ምላስ ከጥቂት ሳምንታት በኋላ አነስተኛ ጨውን ይለምዳል።

ለጣዕም ሎሚ፣ ነጭ ሽንኩርት፣ ዝንጅብል፣ ቅጠላ ቅመምና ጨው ያልተጨመረበት በርበሬ ይጠቀሙ። ጣዕም ለማግኘት ጨው ብቻ አያስፈልግም።

የምግብ መለያ ካለ በአንድ መጠን ያለውን ሶዲየም ያወዳድሩ። አነስተኛ ሶዲየም ያለውን ይምረጡ፣ እውነተኛ የሚበሉትን መጠንም ያስቡ።

ለአዮዲን እጥረት መከላከያ በትንሽ መጠን አዮዲን ያለበት ጨው (iodized salt) ይጠቀሙ። አዮዲን አለው ማለት ግን ብዙ መጠቀም ይቻላል ማለት አይደለም።

የጨው ምትክ የሚባሉ ምርቶች ፖታሲየም ሊበዛባቸው ይችላል። የኩላሊት በሽታ ካለዎት ወይም የተወሰነ መድኃኒት ከወሰዱ ከመጠቀምዎ በፊት ሐኪምን ያማክሩ።

ልጆች ከአዋቂዎች ያነሰ ጨው ያስፈልጋቸዋል። በልጅነት ብዙ ጨውን ማለማመድ ከጊዜ በኋላ ጨዋማ ምግብን እንዲፈልጉ ያደርጋል።

ለደም ግፊት መድኃኒት ከታዘዘልዎ ጨው ስለቀነሱ ብቻ አያቋርጡት። መድኃኒትዎን እንደታዘዘ ይውሰዱና ግፊትዎን በየጊዜው ያስለኩ።

ጨውን በቤት፣ በገበያና በምግብ ምርጫችን መቀነስ ትንሽ ለውጥ ቢመስልም ልብን፣ አንጎልንና ኩላሊትን የሚጠብቅ ትልቅ እርምጃ ነው።