የሳንባ ኢንፌክሽን ወይም ኒሞኒያ Pneumonia

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 👶 የልጆች አደጋ ምልክቶች

ኒሞኒያ የሳንባ የአየር ከረጢቶች በፈሳሽ ሲሞሉ የሚከሰት ኢንፌክሽን ነው። ሳል፣ ትኩሳትና ትንፋሽ ማጠር አብረው ካሉ በጊዜ ሐኪም ያነጋግሩ፤ በሕፃናትና በአዛውንቶች በፍጥነት ሊባባስ ይችላል።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ጤናማ ሳንባ ውስጥ አልቪዮላይ (alveoli) የሚባሉ በጣም ትንንሽ የአየር ከረጢቶች አሉ። እነዚህ ከረጢቶች ኦክስጅንን ከአየር ወደ ደም ያስተላልፋሉ። የሳንባ ኢንፌክሽን ወይም ኒሞኒያ (pneumonia) ሲከሰት፣ እነዚህ ከረጢቶች በፈሳሽና በኢንፌክሽን ቅሪት ይሞላሉ። ስለዚህ ኦክስጅን ወደ ደም መግባቱ ይቀንሳል፣ መተንፈስም ይከብዳል።

ኒሞኒያ በባክቴሪያ (bacteria) ወይም በቫይረስ (virus) ሊከሰት ይችላል። ማንኛውም ዕድሜ ያለው ሰው ሊይዘው ይችላል፤ ግን ከአምስት ዓመት በታች ያሉ ሕፃናት፣ ከ65 ዓመት በላይ የሆኑ አዛውንቶችና መከላከያቸው የደከመ ሰዎች የበለጠ ይጋለጣሉ።

ሳልና ትኩሳት ብቻ መስሎ የጀመረ ሕመም ከባድ የትንፋሽ ችግር ሊሆን ይችላል። በኢትዮጵያ ኒሞኒያ ከሕፃናት ሞት ዋና ምክንያቶች አንዱ ነው። ቀድሞ ማወቅና ትክክለኛ ሕክምና ማግኘት ሕይወት ያድናል።

ምልክቶች (Symptoms)

ሳል፤ አክታ ሊኖር ወይም ላይኖር ይችላል።
ትኩሳትና ብርድ ብርድ ማለት።
ድካም።
የደረት ሕመም።
ትንፋሽ ማጠር።
ምልክቱ እንደ ዕድሜና እንደ መንስኤው ይለያያል።
በሕፃናት ላይ፦ በፍጥነት መተንፈስ፣ ሲተነፍሱ የደረት ክፍል ወደ ውስጥ መሳብ፣ መጥባት ወይም መጠጣት አለመቻል።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ከባድ ትንፋሽ ማጠር ወይም ለመተንፈስ መታገል።
ከንፈር ወይም ፊት ሰማያዊ መሆን።
የማይቆም የደረት ሕመም።
መንቃት አለመቻል ወይም ከፍተኛ ግራ መጋባት።
በሕፃናት፦ መጥባት ወይም መጠጣት አለመቻል፣ ከፍተኛ ድካም፣ ያልተለመደ እንቅልፍ፣ መንቀጥቀጥ፣ ሲተነፍሱ የደረት ክፍል ወደ ውስጥ መሳብ።

ሕፃናትና አዛውንቶች ፈጥነው ሊባባሱ ስለሚችሉ ቅርብ ክትትል ያስፈልጋቸዋል።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

በቂ ዕረፍት ያድርጉ፤ በቂ ፈሳሽ ይጠጡ።
ትኩሳትና ሕመም ለማስታገስ የባለሙያ ምክር ይከተሉ።
አንቲባዮቲክ (antibiotic) ከታዘዘ በተባለው ሰዓትና መጠን ይውሰዱ። ምልክቱ ቢሻልም ሐኪሙን ሳያማክሩ አያቋርጡ፤ ከሌላ ሰው ጋር አይጋሩ።
ያለ ሐኪም ትዕዛዝ አንቲባዮቲክ አይጀምሩ። በቫይረስ ለተከሰተ ኒሞኒያ አንቲባዮቲክ አይሰራም።
ትንባሆና ጭስ ሳንባን የበለጠ ስለሚጎዱ ሙሉ በሙሉ ያስወግዱ። ማጨስንና የማብሰያ ጭስን ከታመመው ሰው ያርቁ።
የታመመው ሕፃን ከሆነ ማጥባትንና መመገብን ይቀጥሉ፤ አተነፋፈሱን በቅርብ ይከታተሉ።
ምልክቶቹ እየባሱ ከሆነ አይጠብቁ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ሳል፣ ትኩሳትና ትንፋሽ ማጠር አብረው ካሉ።
ምልክቶቹ እየባሱ ከሆነ ወይም ከጥቂት ቀናት በኋላ ካልተሻሉ።
ሕፃን በፍጥነት እየተነፈሰ ከሆነ ወይም ደረቱ ወደ ውስጥ የሚሳብ ከሆነ።
አዛውንት፣ ሥር የሰደደ በሽታ ያለበት ወይም መከላከያው የደከመ ሰው ከታመመ።
የጤና ባለሙያው ምልክቶቹን ይጠይቃል፣ ሳንባን በስቴቶስኮፕ (stethoscope) ያዳምጣል፣ በደም ያለውን ኦክስጅን ይለካል። እንደ ሁኔታው የደረት ኤክስሬይ (chest X-ray)፣ የደም ወይም የአክታ ምርመራ ሊያስፈልግ ይችላል።
ከባድ ኒሞኒያ ካለ ሆስፒታል ውስጥ ኦክስጅን፣ በደም ሥር ፈሳሽና ተጨማሪ ሕክምና ሊያስፈልግ ይችላል።

መከላከያ (Prevention)

ለዕድሜና ለጤና ሁኔታ የሚሰጡ የኒሞኮከስ (pneumococcal)፣ የኢንፍሉዌንዛ (flu) እና የኮቪድ (COVID) ክትባቶችን ይከታተሉ።
ለሕፃናት የመደበኛ ክትባት መርሐ ግብርን ያጠናቅቁ።
እጅን በደንብ ይታጠቡ፤ ሳልን ይሸፍኑ።
ከታመመ ሰው ጋር ያለውን ቅርብ ንክኪ ይቀንሱ።
ማጨስን ያቁሙ፤ ቤት ውስጥ ከጭስ ነጻ ያድርጉ።
ሕፃናትን ጡት ማጥባትና በቂ ምግብ መስጠት መከላከያቸውን ያጠናክራል።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የእኔ ኒሞኒያ በባክቴሪያ ነው ወይስ በቫይረስ? አንቲባዮቲክ ያስፈልገኛል?
ቤት መታከም እችላለሁ ወይስ ሆስፒታል መግባት አለብኝ?
ምን ምልክት ካየሁ ወዲያውኑ ልመለስ?
ለእኔ ወይም ለልጄ የኒሞኮከስ ወይም የኢንፍሉዌንዛ ክትባት ያስፈልጋል?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ሳልና ትኩሳት ብቻ መስሎ የጀመረ ሕመም፣ ከባድ የትንፋሽ ችግር ሊሆን ይችላል።

ዛሬ ስለ የሳንባ ኢንፌክሽን ወይም ኒሞኒያ (Pneumonia) እንነጋገራለን።

ጤናማ ሳንባ ውስጥ አልቪዮላይ (Alveoli) የሚባሉ በጣም ትንንሽ የአየር ከረጢቶች አሉ።

እነዚህ ከረጢቶች ኦክስጅንን ከአየር ወደ ደም ያስተላልፋሉ።

ኒሞኒያ (Pneumonia) ሲከሰት፣ እነዚህ የአየር ከረጢቶች በፈሳሽና በኢንፌክሽን ቅሪት ሊሞሉ ይችላሉ።

ስለዚህ ኦክስጅን ወደ ደም መግባቱ ይቀንሳል፣ መተንፈስም ይከብዳል።

ከማንኛውም ዕድሜ ሰው ኒሞኒያ (Pneumonia) ሊይዝ ይችላል።

ግን ከአምስት ዓመት በታች ያሉ ሕፃናት፣ ከስልሳ አምስት በላይ የሆኑ አዛውንቶችና መከላከያቸው የደከመ ሰዎች የበለጠ ይጋለጣሉ።

የተለመዱ ምልክቶች ሳል፣ ትኩሳት፣ ብርድ ብርድ ማለት፣ ድካም፣ የደረት ሕመምና ትንፋሽ ማጠር ናቸው።

አክታ ሊኖር ወይም ላይኖር ይችላል፤ ምልክቱ እንደ ዕድሜና እንደ መንስኤው ይለያያል።

በሕፃናት ላይ በፍጥነት መተንፈስ፣ ሲተነፍሱ የደረት ክፍል ወደ ውስጥ መሳብ፣ መጥባት ወይም መጠጣት አለመቻል ይታያል።

ከፍተኛ ድካም፣ ያልተለመደ እንቅልፍ ወይም መንቀጥቀጥም አደገኛ ምልክት ነው።

ከባድ ትንፋሽ ማጠር፣ ከንፈር ወይም ፊት መስመር መሰማያዊ መሆን፣ የማይቆም የደረት ሕመም፣

መንቃት አለመቻል ወይም ከፍተኛ ግራ መጋባት ካለ፣ አስቸኳይ ሕክምና ይፈልጉ።

የጤና ባለሙያው ምልክቶቹን ይጠይቃል፣ ሳንባን በስቴቶስኮፕ (Stethoscope) ያዳምጣል፣ በደም ያለውን ኦክስጅንም ይለካል።

እንደ ሁኔታው የደረት ኤክስሬይ (Chest X-ray)፣ የደም ወይም የአክታ ምርመራ ሊያስፈልግ ይችላል።

ሕክምናው በመንስኤውና በሕመሙ ክብደት ይወሰናል። በባክቴሪያ ለተከሰተ ኒሞኒያ (Pneumonia) አንቲባዮቲክ (Antibiotic) ሊያስፈልግ ይችላል።

በቫይረስ ለተከሰተ ኒሞኒያ ግን አንቲባዮቲክ አይሰራም።

አንቲባዮቲክ (Antibiotic) ከታዘዘ፣ በተባለው ሰዓትና መጠን ይውሰዱ፤ ከሌላ ሰው ጋር አይጋሩ።

ምልክቱ ቢሻልም ሐኪሙ ያዘዘውን መመሪያ ሳያማክሩ አያቋርጡ።

በቤት የሚታከም ሰው በቂ ዕረፍት ያድርግ፣ ፈሳሽ ይጠጣ፣ ትኩሳትና ሕመም ለማስታገስም የባለሙያ ምክር ይከተል።

ትንባሆና ጭስ ሳንባን የበለጠ ስለሚጎዱ ሙሉ በሙሉ ያስወግዱ።

ከባድ ኒሞኒያ (Pneumonia) ካለ፣ ሆስፒታል ውስጥ ኦክስጅን፣ በደም ሥር ፈሳሽና ተጨማሪ ሕክምና ሊያስፈልግ ይችላል።

በተለይ ሕፃናትና አዛውንቶች ፈጥነው ሊባባሱ ስለሚችሉ ቅርብ ክትትል ያስፈልጋቸዋል።

ኒሞኒያን (Pneumonia) ለመከላከል፣ ለዕድሜና ለጤና ሁኔታ የሚሰጡ የኒሞኮከስ፣ የኢንፍሉዌንዛና የኮቪድ ክትባቶችን ይከታተሉ።

በተጨማሪም እጅን በደንብ መታጠብ፣ ሳልን መሸፈንና ከታመመ ሰው ጋር ያለውን ቅርብ ንክኪ መቀነስ ይረዳል።

ሳል፣ ትኩሳትና ትንፋሽ ማጠር አብረው ካሉ፣ ወይም ምልክቶቹ እየባሱ ከሆነ፣ በጊዜ የጤና ባለሙያ ያነጋግሩ።

ኒሞኒያን (Pneumonia) ቀድሞ ማወቅና ትክክለኛ ሕክምና ማግኘት ሕይወት ያድናል።