የአራስ ሕፃን አደገኛ ምልክቶች Newborn Danger Signs and When to Seek Medical Care

ምንድን ነው? (What is it?)

የተወለደ ሕፃን በመጀመሪያዎቹ ሃያ ስምንት ቀናት ውስጥ አራስ (newborn) ይባላል። በዚህ ጊዜ የሚከሰቱ የጤና እክሎች በፍጥነት ሊባባሱና ለሕልፈት ሊዳርጉ ስለሚችሉ ከፍተኛ ትኩረት ይሻሉ።

አራስ ሕፃናት እንደ ትልቅ ሰው ታምሜያለሁ አይሉም። ምልክቶቹ ስውር ናቸው፦ መጥባት መቀነስ፣ ድካም፣ የሰውነት ሙቀት ለውጥ። ስለዚህ እናቶች፣ አባቶችና የቤተሰብ አባላት ምልክቶቹን አስቀድመው ማወቅ ወሳኝ ነው።

ብዙዎቹ የአራስ ሕፃናት ችግሮች፣ በተለይ ኢንፌክሽን፣ ቀደም ብለው ከታወቁ ሊታከሙ ይችላሉ። አደገኛ ምልክቶችን ማወቅና ፈጣን የሕክምና እርዳታ ማግኘት የልጅዎን ሕይወት ለመታደግ የሚያስችል እርምጃ ነው።

ምልክቶች (Symptoms)

በየቀኑ የሚከተሉትን ይከታተሉ። ማንኛውም ለውጥ ችግር መጀመሩን ሊያመለክት ይችላል፦

• መጥባት፦ ከወትሮው ያነሰ መጥባት ወይም ፍላጎት ማጣት።
• አተነፋፈስ፦ መፍጠን፣ ማቃሰት፣ ደረት ወደ ውስጥ መጠለቅ።
• ሙቀት፦ ሰውነቱ ከወትሮው መሞቅ ወይም መቀዝቀዝ።
• እንቅስቃሴ፦ ብዙ መተኛት፣ ትንሽ ማልቀስ፣ መድከም።
• ቆዳ፦ ቢጫ ቀለም፣ በእትብት አካባቢ መቅላት።
• ማስታወክ፣ በተለይ በኃይል ወይም አረንጓዴ።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፤ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፣ ወይም ወደ ሆስፒታል ይውሰዱ፦

• የጡት ወተት በሚገባ መጥባት አለመቻል ወይም ለመጥባት ፍላጎት ማጣት።
• ከመደበኛው በጣም የፈጠነ አተነፋፈስ፣ ወይም በሚተነፍስበት ጊዜ ደረቱ ወደ ውስጥ ጠልቆ መግባት (chest indrawing)።
• የሰውነት ሙቀት በከፍተኛ ሁኔታ መጨመር፣ ወይም ከወትሮው በተለየ መቀዝቀዝ (hypothermia)። ሁለቱም የከባድ ኢንፌክሽን ምልክት ሊሆኑ ይችላሉ።
• ምንም እንቅስቃሴ አለማሳየት፣ ከመጠን በላይ መድከም፣ ወይም ለማልቀስ እንኳ አቅም ማጣት።
• ማንኛውም ዓይነት የሰውነት መንቀጥቀጥ (convulsions)።
• ዓይንና ቆዳ ወደ ቢጫነት መቀየር (jaundice)፣ በተለይ ቢጫው እስከ እጅ መዳፍና እግር ሥር ከደረሰ።
• በእትብት አካባቢ መቅላት፣ ማበጥ ወይም መግል (pus)።
• የጠባውን ወተት በተደጋጋሚና በኃይል ማስታወክ፣ ወይም አረንጓዴ ትፋት።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• አደገኛ ምልክት ካዩ አይጠብቁ። ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም ይውሰዱ።
• ሕፃኑን በእናትየው ደረት ላይ አስጠግተው (skin-to-skin) በሚገባ ያሞቁት፤ በዚያው ሁኔታ ይጓዙ።
• በጉዞ ላይ ሕፃኑ መዋጥ ከቻለ ብቻ የጡት ወተት ያጥቡት።
• ምንም ነገር በአፉ በግድ አያስገቡ።
• እትብቱ ላይ ምንም ዓይነት ቅባት፣ ቅቤ ወይም ባህላዊ ነገር አይቀቡ።
• ወደ ሕፃኑ ከመቅረብዎ በፊት እጅዎን በሳሙናና በውሃ ይታጠቡ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• ከላይ ከተዘረዘሩት አደገኛ ምልክቶች አንዱ ካለ፣ ወዲያውኑ።
• ሕፃኑ ምንም የህመም ምልክት ባያሳይም፣ በጤና ባለሙያዎች የሚሰጠውን የድህረ ወሊድ ክትትል (postnatal checks) በወቅቱ ያድርጉ።
• ቢጫ ቀለም ካዩ፣ በተለይ በመጀመሪያው ቀን ከታየ ወይም እየተስፋፋ ከሄደ።
• ሕፃኑ በደንብ የማይጠባ ከሆነ ወይም ክብደት የማይጨምር ከሆነ።
• እናትየው ስለ ሕፃኑ ጭንቀት ካላት። የእናት ስሜት ብዙ ጊዜ ትክክል ነው።

መከላከያ (Prevention)

• ወደ አራስ ሕፃን ከመቅረብዎ በፊት ሁልጊዜ እጅዎን በሳሙናና በውሃ ይታጠቡ (hand hygiene)። ጎብኚዎችም እንዲሁ።
• እትብቱን ሁልጊዜ ንፁህና ደረቅ ያድርጉ፤ ምንም ቅባት አይቀቡ (cord care)።
• የድህረ ወሊድ ክትትልን በወቅቱ ያድርጉ።
• ጡት ብቻ ያጥቡ፤ ቶሎ ቶሎ ያጥቡ።
• ሕፃኑን ያሙቁ፤ ከቅዝቃዜ ይጠብቁ።
• በጤና ተቋም መውለድና በባለሙያ ክትትል ማድረግ።
• የታመሙ ሰዎችን ከሕፃኑ ያርቁ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• ሕፃኔ በቀን ስንት ጊዜ መጥባት አለበት? በቂ እየጠባ መሆኑን እንዴት አውቃለሁ?
• የድህረ ወሊድ ክትትል መቼ መቼ ነው?
• እትብቱን እንዴት ልንከባከብ? መቼ ይወድቃል?
• ቢጫ ቀለም ካየሁ ምን ላድርግ?