የኩላሊት ጠጠር Kidney Stones

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🫃 የምግብ መፍጫ ጤና

ወገብን እንደ ቢላ የሚቆርጥና ወደ ሆድ ታች የሚወርድ ህመም የኩላሊት ጠጠር ሊሆን ይችላል። ትኩሳት ካለ፣ ማስታወኩ ካልቆመ ወይም ሽንት ካልወጣ ወዲያውኑ ድንገተኛ ሕክምና ያግኙ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ኩላሊቶቻችን (kidneys) ደምን አጣርተው ሽንት ይሠራሉ። ሽንቱም ዩሬተር (ureter) በሚባል ቀጭን ቱቦ ወደ ፊኛ ይወርዳል። ሽንት በጣም ሲወፍር፣ ካልሲየም (calcium)፣ ኦክሳሌት (oxalate) ወይም ዩሪክ አሲድ (uric acid) ያሉ ንጥረ ነገሮች ክሪስታል ይሠራሉ። እነዚህ ክሪስታሎች ተጣብቀው ከአሸዋ ቅንጣት እስከ ትልቅ ጠጠር ሊያድጉ ይችላሉ። ይህ የኩላሊት ጠጠር (kidney stone) ይባላል።

ጠጠሩ ኩላሊት ውስጥ ሳለ ምንም ምልክት ላይኖር ይችላል። ወደ ዩሬተር ሲገባ ግን ቱቦው ይጨመቃል፣ ህመሙም በማዕበል ይመጣል። በቂ ውሃ አለመጠጣት ሽንትን ስለሚያወፍር የጠጠር እድልን ይጨምራል።

የኩላሊት ጠጠር በጣም ያማል፤ ግን በጊዜው ሲመረመር ብዙውን ጊዜ በደህና ይታከማል።

ምልክቶች (Symptoms)

በድንገት ወገብን እንደ ቢላ የሚቆርጥ ህመም፤ በማዕበል ይመጣል።
ህመሙ ወደ ሆድ ታች ወይም ብልት አካባቢ ይወርዳል።
ደም የቀላቀለ ሽንት።
ሽንት ሲወጣ ማቃጠል፣ ቶሎ ቶሎ መሽናት።
ማቅለሽለሽና ማስታወክ።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ከህመሙ ጋር ትኩሳት ወይም ብርድ ብርድ ካለ። ይህ ኢንፌክሽን (infection) ሊሆን ይችላል።
ማስታወኩ ካልቆመ።
ሽንት ካልወጣ።
ህመሙ በምንም ማስታገሻ የማይቀንስ ከሆነ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ሐኪምዎ ካልከለከለ በቂ ውሃ ይጠጡ። ሽንትዎ ፈዛዛ ቢጫ እንዲሆን ይሞክሩ።
ትንሽ ጠጠር በራሱ ሊወጣ ይችላል። ሐኪሙ ፈሳሽ፣ ህመም ማስታገሻ ወይም መውጣቱን የሚያቀል መድኃኒት ሊያዝ ይችላል፤ የታዘዘውን ይከተሉ።
ሐኪምዎ ከጠየቀ፣ ጠጠሩ ሲወጣ ለምርመራ እንዲያዝ ሽንትዎን በማጣሪያ ያሳልፉ።
ካልሲየምን (calcium) ወይም ሌላ ምግብ በራስዎ አያቋርጡ። የምግብ ለውጥ በጠጠሩ ዓይነት ይለያያል።
ትኩሳት ከመጣ፣ ማስታወኩ ካልቆመ ወይም ሽንት ካልወጣ ቤት ውስጥ አይጠብቁ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ወደ ታች የሚወርድ ከባድ የወገብ ህመም ወይም ደም የቀላቀለ ሽንት ካለ።
በሕክምና ቦታ የሽንትና የደም ምርመራ፣ አልትራሳውንድ (ultrasound) ወይም ሲቲ ስካን (CT scan) ጠጠሩ የት እንዳለና መጠኑን ያሳያሉ።
ትልቅ ወይም መንገድ የዘጋ ጠጠር በሾክ ዌቭ (shock wave) ሊፈጭ፣ ወይም በዩሬተሮስኮፒ (ureteroscopy) ሊወገድ ይችላል።
ጠጠር ተደጋግሞ ካለብዎ የጠጠሩን ዓይነት ማወቅ መከላከያውን ለመወሰን ይረዳል።

መከላከያ (Prevention)

እንዳይደገም ዋናው እርምጃ በቂ ውሃ መጠጣት ነው። ሽንትዎ ፈዛዛ ቢጫ እንዲሆን ይሞክሩ።
ጨውን ይቀንሱ።
ሌላው የምግብ ለውጥ በጠጠሩ ዓይነት ስለሚለያይ፣ ከሐኪምዎ ጋር ይወስኑ።
ጤናማ ክብደት ይጠብቁ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የጠጠሬ ዓይነት ምንድን ነው? የትኛውን ምግብ ልቀንስ?
በቀን ምን ያህል ውሃ ልጠጣ?
ጠጠሩ በራሱ ይወጣል ወይስ ሕክምና ያስፈልጋል?
እንደገና እንዳይመጣ መድኃኒት ያስፈልገኛል?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

በድንገት ወገብዎን እንደ ቢላ የሚቆርጥ ህመም ተሰምቶዎታል?

ህመሙ ወደ ሆድ ታች ወይም ብልት አካባቢ እየወረደ ከሆነ፣ የኩላሊት ጠጠር (Kidney Stone) ሊሆን ይችላል።

ኩላሊቶቻችን (Kidneys) ደምን አጣርተው ሽንት ይሠራሉ። ሽንቱም ዩሬተር (Ureter) በሚባል ቀጭን ቱቦ ወደ ፊኛ ይወርዳል።

ሽንት በጣም ሲወፍር፣ ካልሲየም (Calcium)፣ ኦክሳሌት (Oxalate) ወይም ዩሪክ አሲድ (Uric Acid) ያሉ ንጥረ ነገሮች ክሪስታል ይሠራሉ።

እነዚህ ክሪስታሎች ተጣብቀው ከአሸዋ ቅንጣት እስከ ትልቅ ጠጠር ሊያድጉ ይችላሉ።

ጠጠሩ ኩላሊት ውስጥ ሳለ ምንም ምልክት ላይኖር ይችላል። ወደ ዩሬተር (Ureter) ሲገባ ግን ቱቦው ይጨመቃል፣ ህመሙም በማዕበል ይመጣል።

ደም የቀላቀለ ሽንት፣ ሽንት ሲወጣ ማቃጠል፣ ቶሎ ቶሎ መሽናት፣ ማቅለሽለሽና ማስታወክም ሊኖር ይችላል።

ከህመሙ ጋር ትኩሳት ወይም ብርድ ብርድ ካለ፣ ማስታወኩ ካልቆመ፣ ወይም ሽንት ካልወጣ፣ ወዲያውኑ ድንገተኛ ሕክምና ያግኙ።

በሕክምና ቦታ የሽንትና የደም ምርመራ፣ አልትራሳውንድ (Ultrasound) ወይም ሲቲ ስካን (CT Scan) ጠጠሩ የት እንዳለና መጠኑን ያሳያሉ።

ትንሽ ጠጠር በራሱ ሊወጣ ይችላል። ሐኪሙ ፈሳሽ፣ ህመም ማስታገሻ ወይም መውጣቱን የሚያቀል መድኃኒት ሊያዝ ይችላል።

ትልቅ ወይም መንገድ የዘጋ ጠጠር በሾክ ዌቭ (Shock Wave) ሊፈጭ፣ ወይም በዩሬተሮስኮፒ (Ureteroscopy) ሊወገድ ይችላል።

እንዳይደገም ዋናው እርምጃ በቂ ውሃ መጠጣት ነው። ሽንትዎ ፈዛዛ ቢጫ እንዲሆን ይሞክሩ።

ጨውን ይቀንሱ። ሌላው የምግብ ለውጥ ግን በጠጠሩ ዓይነት ስለሚለያይ፣ ካልሲየምን (Calcium) ወይም ሌላ ምግብ በራስዎ አያቋርጡ።

የኩላሊት ጠጠር (Kidney Stone) በጣም ያማል፤ ግን በጊዜው ሲመረመር ብዙውን ጊዜ በደህና ይታከማል።