የሐሞት ከረጢት Gallbladder

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🫃 የምግብ መፍጫ ጤና

ቅባት የበዛበት ምግብ ከበሉ በኋላ በላይኛው ቀኝ ሆድ የሚመጣ ሕመም የሐሞት ጠጠር ሊሆን ይችላል። ሕመሙ ለሰዓታት ከቆየ፣ ትኩሳት ወይም ዓይን ቢጫ መሆን ካለ አስቸኳይ ሕክምና ይፈልጉ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

የሐሞት ከረጢት (gallbladder) ከጉበት በታች የምትገኝ፣ ትንሽ የፒር ፍሬ ቅርጽ ያላት ከረጢት ናት። ጉበት ሐሞት (bile) የሚባል ፈሳሽ ይሠራል። ከረጢቷ ሐሞቱን ታከማቻለች፤ ስብ (fat) ያለው ምግብ ሲደርስ ወደ ትንሹ አንጀት ትለቀዋለች።

በሐሞቱ ውስጥ ኮሌስትሮል (cholesterol) ወይም ሌሎች ንጥረ ነገሮች ሲበዙ፣ የሐሞት ጠጠር (gallstones) ሊፈጠር ይችላል። ጠጠሩ እንደ አሸዋ ቅንጣት ትንሽ፣ ወይም እንደ እብነ በረድ ኳስ ትልቅ ሊሆን ይችላል። ቧንቧውን ካልዘጋ ግን ሰውየው ምንም ምልክት ላይሰማው ይችላል።

ጠጠሩ የከረጢቷን መውጫ ቧንቧ ሲዘጋ፣ ከረጢቷ ሐሞትን ለማስወጣት ትጨመቃለች፤ ከባድ ቁርጠትም ይጀምራል። መውጫው ለረጅም ጊዜ ከተዘጋ የከረጢቷ ብግነት (cholecystitis) ሊፈጠር ይችላል። ጠጠሩ ወደ ታች ወርዶ የቆሽትን መውጫ ከዘጋ ደግሞ የቆሽት ብግነት (pancreatitis) ሊያመጣ ይችላል።

ምልክቶች (Symptoms)

በላይኛው ቀኝ ሆድ ድንገት የሚመጣ ከባድ ሕመም።
ሕመሙ ወደ ጀርባ ወይም ቀኝ ትከሻ ሊሄድ ይችላል።
ብዙ ጊዜ ከከባድ ወይም ቅባት የበዛበት ምግብ በኋላ ይመጣል።
ማቅለሽለሽና ማስመለስ።

ብዙ ሰዎች ጠጠር እያለባቸው ምንም ምልክት አይሰማቸውም።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ሕመሙ ለሰዓታት ከቆየ።
ትኩሳት ወይም ብርድ ብርድ።
ተደጋጋሚ ማስመለስ።
ዓይንና ቆዳ ቢጫ መሆን (jaundice)።

እነዚህ የከረጢት ብግነት፣ የቧንቧ መዘጋት ወይም የቆሽት ብግነት ምልክቶች ሊሆኑ ይችላሉ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ሕመሙ ቀላልና አጭር ከሆነ፣ ቅባት የበዛበትና ከባድ ምግብ ያስወግዱ፤ ቀላል ምግብ በትንሽ በትንሹ ይመገቡ።
ራስዎን አይመርምሩ፤ በተደጋጋሚ የሚመጣ የላይኛው ቀኝ ሆድ ሕመም የሐኪም ምርመራ ይፈልጋል።
ክብደት መቀነስ ከፈለጉ ቀስ በቀስ ይቀንሱ። በጣም ፈጣን ክብደት መቀነስ የጠጠር አደጋን ይጨምራል።
ሕመሙ ለሰዓታት ከቀጠለ ወይም ትኩሳት ከመጣ ቤት ውስጥ አይጠብቁ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

የላይኛው ቀኝ ሆድ ሕመም በተደጋጋሚ ካለብዎ።
ጠጠርን ለማየት በጣም ጠቃሚው ምርመራ አልትራሳውንድ (ultrasound) ነው።
ጠጠሩ ተደጋጋሚ ሕመም ካመጣ፣ የሐሞት ከረጢቱን በቀዶ ጥገና ማስወገድ የተለመደው ሕክምና ነው። ከረጢቱ ከተወገደ በኋላም መኖር ይቻላል፤ ሐሞቱ ከጉበት በቀጥታ ወደ ትንሹ አንጀት ይፈሳል።
ምንም ምልክት የማያመጣ ጠጠር ብዙ ጊዜ ሕክምና አያስፈልገውም፤ ይህን ከሐኪምዎ ጋር ይወስኑ።

መከላከያ (Prevention)

ጤናማ ክብደት ይጠብቁ።
በፋይበር የበለጸገ ምግብ (አትክልት፣ ፍራፍሬ፣ ጥራጥሬ) ይመገቡ።
አዘውትረው ይንቀሳቀሱ።
ክብደት ሲቀንሱ ቀስ በቀስ ይቀንሱ።
የቤተሰብ ታሪክ፣ እርግዝና፣ ዕድሜ መግፋት እና ከመጠን ያለፈ ክብደት እድሉን ይጨምራሉ። ከእነዚህ አንዱ ካለብዎ ምልክቶቹን ይወቁ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ጠጠሬ ሕክምና ያስፈልገዋል ወይስ መከታተል በቂ ነው?
ቀዶ ጥገና ካስፈለገ በትንንሽ ቀዳዳዎች ይሆናል? ማገገሙ ስንት ጊዜ ይወስዳል?
ከረጢቱ ከተወገደ በኋላ አመጋገቤን መቀየር አለብኝ?
የትኞቹ ምልክቶች ሲታዩ ወደ ድንገተኛ ክፍል መሄድ አለብኝ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ቅባት የበዛበት ምግብ ከበሉ በኋላ፣ በላይኛው ቀኝ ሆድዎ አካባቢ ድንገት አሞዎት ያውቃል?

ይህ ሕመም የሐሞት ከረጢት፣ በእንግሊዝኛ gallbladder ከሚባለው አካል ሊመጣ ይችላል።

የሐሞት ከረጢት ከጉበት በታች የምትገኝ፣ ትንሽ የፒር ፍሬ ቅርጽ ያላት ከረጢት ናት።

ጉበት ሐሞት ወይም bile የሚባል ፈሳሽ ይሠራል።

ከረጢቷ ሐሞቱን ታከማቻለች፤ ስብ ወይም fat ያለው ምግብ ሲደርስ፣ ወደ ትንሹ አንጀት ትለቀዋለች።

በሐሞቱ ውስጥ cholesterol ወይም ሌሎች ንጥረ ነገሮች ሲበዙ፣ የሐሞት ጠጠር ሊፈጠር ይችላል።

ጠጠሩ እንደ አሸዋ ቅንጣት ትንሽ፣ ወይም እንደ እብነ በረድ ኳስ ትልቅ ሊሆን ይችላል።

ቧንቧውን ካልዘጋ ግን፣ ሰውየው ምንም ምልክት ላይሰማው ይችላል።

ጠጠሩ የከረጢቷን መውጫ ቧንቧ ሲዘጋ፣ ከረጢቷ ሐሞትን ለማስወጣት ትጨመቃለች፤ ከባድ ቁርጠትም ይጀምራል።

ሕመሙ በላይኛው ቀኝ ሆድ ይሰማል፣ ወደ ጀርባ ወይም ቀኝ ትከሻም ሊሄድ ይችላል።

ብዙ ጊዜ ከከባድ ምግብ በኋላ ይመጣል፤ ማቅለሽለሽና ማስመለስም ሊኖር ይችላል።

መውጫው ለረጅም ጊዜ ከተዘጋ፣ የከረጢቷ ብግነት ወይም cholecystitis ሊፈጠር ይችላል።

ጠጠሩ ወደ ታች ወርዶ የቆሽትን መውጫ ከዘጋ፣ የቆሽት ብግነት ወይም pancreatitis ሊያመጣ ይችላል።

ሕመሙ ለሰዓታት ከቆየ፣ ትኩሳት፣ ብርድ ብርድ፣ ተደጋጋሚ ማስመለስ ወይም ዓይንና ቆዳ ቢጫ መሆን ካለ፣ አስቸኳይ ሕክምና ይፈልጉ።

የቤተሰብ ታሪክ፣ እርግዝና፣ ዕድሜ መግፋት እና ከመጠን ያለፈ ክብደት የጠጠር እድሉን ሊጨምሩ ይችላሉ።

በጣም ፈጣን ክብደት መቀነስም አደጋውን ይጨምራል፤ ስለዚህ ክብደትን ቀስ በቀስ መቀነስ ይሻላል።

ጠጠርን ለማየት በጣም ጠቃሚው ምርመራ ultrasound ነው።

ጠጠሩ ተደጋጋሚ ሕመም ካመጣ፣ የሐሞት ከረጢቱን በቀዶ ጥገና ማስወገድ የተለመደው ሕክምና ነው።

ከረጢቱ ከተወገደ በኋላም መኖር ይቻላል፤ ሐሞቱ ከጉበት በቀጥታ ወደ ትንሹ አንጀት ይፈሳል።

ጤናማ ክብደት መጠበቅ፣ በፋይበር የበለጸገ ምግብ መብላትና አዘውትሮ መንቀሳቀስ የጠጠር እድሉን ሊቀንሱ ይችላሉ።

የላይኛው ቀኝ ሆድ ሕመም በተደጋጋሚ ካለብዎ፣ ራስዎን አይመርምሩ፤ ሐኪም ያማክሩ።

ስለ ሰውነታችን ቀላልና ጠቃሚ የጤና ትምህርቶች ለማግኘት ይከተሉን።