የቤት ውስጥ መመረዝ፣ ኬሮሲን፣ የጽዳት ኬሚካሎችና መድኃኒቶች Household Poisoning: Kerosene, Cleaning Products and Medicines

📞 US: 911 📞 ኢትዮጵያ: 907

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🚑 የመጀመሪያ እርዳታ

መመረዝ ከተጠረጠረ ወዲያውኑ እርዳታ ይጠሩ። ሰውየውን እንዲያስታውክ አያድርጉ፤ ወተት፣ ሎሚ ወይም ሌላ የቤት መፍትሔ አይስጡ። ኬሮሲንን በመጠጥ ጠርሙስ በፍጹም አያስቀምጡ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

የቤት ውስጥ መመረዝ (household poisoning) ኬሮሲን፣ ቤንዚን፣ ፀረ ተባይ (pesticide)፣ ብሊች (bleach)፣ የመጸዳጃ ቤት ማጽጃ ወይም መድኃኒት በተሳሳተ መንገድ ሲዋጥ፣ ሲተነፈስ ወይም ቆዳንና ዓይንን ሲነካ የሚከሰት ነው።

ሕፃናት በጣም ተጋላጭ ናቸው። በተለይ ኬሮሲን በለስላሳ መጠጥ ጠርሙስ ሲቀመጥ፣ ልጆች ውሃ መስሏቸው ይጠጣሉ። ይህ በኢትዮጵያ ቤቶች ውስጥ የተለመደ አደጋ ነው። አሜሪካ ውስጥም መድኃኒትና የጽዳት ኬሚካሎች ልጆች በሚደርሱበት ቦታ ሲቀመጡ ተመሳሳይ አደጋ አለ።

ብዙ ሰዎች መርዙን ለማስወጣት ሰውየውን ያስታውካሉ ወይም ወተት ይሰጣሉ። ይህ ግን ጉዳቱን ያባብሳል። ትክክለኛው እርምጃ ወዲያውኑ እርዳታ መጥራት ነው።

ምልክቶች (Symptoms)

ማስታወክ።
የአፍ መቃጠል።
ሳል፤ መተንፈስ መከበድ።
አዙሪት።
ያልተለመደ እንቅልፍ።
ግራ መጋባት።
መንቀጥቀጥ ወይም ራስን መሳት።

ምልክት እስኪመጣ አይጠብቁ። መመረዝ ከተጠረጠረ ወዲያውኑ እርዳታ ይጠሩ።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

ሰውየው ካልነቃ።
ካልተነፈሰ ወይም መተንፈስ ከከበደው።
ከተንቀጠቀጠ።
ኬሮሲን ወይም ቤንዚን ተውጦ ሳል ወይም መተንፈስ መከበድ ከመጣ። ወደ ሳንባ ገብቶ ሊሆን ይችላል።
የአፍ ወይም የጉሮሮ መቃጠል፣ መዋጥ መቸገር።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

መመረዝ ከተጠረጠረ ወዲያውኑ የአስቸኳይ እርዳታ ወይም የጤና ባለሙያ ያነጋግሩ። አሜሪካ ውስጥ የመርዝ ቁጥጥር ማዕከል (Poison Control) 1-800-222-1222 ቀንና ሌሊት ይመልሳል።
ሰውየው ካልነቃ፣ ካልተነፈሰ፣ ከተንቀጠቀጠ ወይም መተንፈስ ከከበደው አስቸኳይ መጓጓዣ ያዘጋጁ።
ሰውየውን እንዲያስታውክ አያድርጉ። ኬሮሲን ወይም ቤንዚን ወደ ሳንባ ከገባ ከባድ የሳንባ ጉዳት ያመጣል፤ አሲድና ብሊችም ወደ አፍ ሲመለሱ ጉሮሮን እንደገና ያቃጥላሉ።
ሎሚ፣ ኮምጣጤ፣ ጨው ውሃ፣ ወተት፣ እንቁላል ወይም ሌላ የቤት መፍትሔ በራስዎ አይስጡ። አንድን መርዝ በሌላ ነገር ለማጥፋት መሞከር አደገኛ ኬሚካላዊ ምላሽ (chemical reaction) ሊያመጣ ይችላል።
ኬሚካሉ ቆዳ ወይም ዓይን ላይ ከፈሰሰ፣ የተበከለውን ልብስ በጥንቃቄ ያስወግዱና ንጹሕ ውሃ ቢያንስ ለአሥራ አምስት ደቂቃ ያፍስሱበት። ሌላ ኬሚካል አይጨምሩ።
ጭስ ወይም ጋዝ ከተተነፈሰ፣ ራስዎን ሳያጋልጡ ሰውየውን ወደ ንጹሕ አየር ያውጡ። እሳት ሊያነሳ ስለሚችል ክብሪት፣ ላይተርና የኤሌክትሪክ ስዊች አይጠቀሙ።
ሰውየው ካልነቃ ግን እየተነፈሰ ከሆነ፣ እንዳይታፈን ወደ ጎን ያስተኙት።
ምን እንደተዋጠ፣ መቼ፣ ምን ያህል፣ የሰውየውን ዕድሜና ምልክት ያስታውሱ። ዕቃውን ወይም ማሸጊያውን በደህና ይዘው ወደ ሕክምና ይሂዱ፤ ለማሽተት ወይም ለመቅመስ ግን አይሞክሩ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ማንኛውም የተጠረጠረ መመረዝ፣ ምልክት ባይኖርም እንኳ፣ በተለይ በሕፃናት ላይ።
መድኃኒት ከተጻፈው መጠን በላይ ከተወሰደ።
ከሕክምና በኋላ ሳል፣ ትኩሳት ወይም መተንፈስ መከበድ ከመጣ፤ የኬሮሲን የሳንባ ጉዳት ዘግይቶ ሊታይ ይችላል።

መከላከያ (Prevention)

ኬሮሲንንና ኬሚካሎችን በለስላሳ መጠጥ ወይም በውሃ ጠርሙስ በፍጹም አያስቀምጡ።
በኦሪጅናል ዕቃቸው በጥብቅ ተዘግተው፣ ከምግብ ርቀውና ሕፃናት በማይደርሱበት ተቆልፈው ይቀመጡ።
መድኃኒትን በተጻፈው መጠን ብቻ ይውሰዱ። ለሕፃን በቤት ማንኪያ ሳይሆን በመለኪያ ይስጡ።
የተረፈ ወይም ጊዜው ያለፈ መድኃኒትና ኬሚካል በአካባቢዎ የደህንነት መመሪያ መሠረት ያስወግዱ።
የጽዳት ኬሚካሎችን አይቀላቅሉ፤ ብሊች ከሌላ ማጽጃ ጋር ሲቀላቀል መርዛማ ጋዝ ያመጣል።
የአስቸኳይ እርዳታ ስልክ ቁጥሮችን በሚታይ ቦታ ይለጥፉ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ልጄ ትንሽ መጠን ብቻ ከዋጠ ሆስፒታል መሄድ አለብኝ?
ከመመረዝ በኋላ በቤት ምን ምልክቶችን ልከታተል?
መድኃኒቶቼን ከልጆች እንዴት በደህና ላስቀምጥ?
ጊዜው ያለፈ መድኃኒት የት ልመልስ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

በቤት ውስጥ ኬሮሲን፣ ቤንዚን፣ ፀረ ተባይ፣ ብሊች፣ የመጸዳጃ ቤት ማጽጃና መድኃኒቶች በተሳሳተ መንገድ ከተዋጡ፣ ከተተነፈሱ ወይም ቆዳንና ዓይንን ከነኩ መመረዝ ሊያመጡ ይችላሉ።

ምልክቶች ማስታወክ፣ የአፍ መቃጠል፣ ሳል፣ መተንፈስ መከበድ፣ አዙሪት፣ ያልተለመደ እንቅልፍ፣ ግራ መጋባት፣ መንቀጥቀጥ ወይም ራስን መሳት ሊሆኑ ይችላሉ። ምልክት እስኪመጣ አይጠብቁ።

መመረዝ ከተጠረጠረ ወዲያውኑ የአስቸኳይ እርዳታ ወይም የጤና ባለሙያ ያነጋግሩ። ሰውየው ካልነቃ፣ ካልተነፈሰ፣ ከተንቀጠቀጠ ወይም መተንፈስ ከከበደው አስቸኳይ መጓጓዣ ያዘጋጁ።

ሰውየውን እንዲያስታውክ አታድርጉ። በተለይ ኬሮሲን ወይም ቤንዚን ወደ ሳንባ ከገባ ከባድ የሳንባ ጉዳት ያመጣል፣ አሲድና ብሊችም ወደ አፍ ሲመለሱ ጉሮሮን እንደገና ሊያቃጥሉ ይችላሉ።

ሎሚ፣ ኮምጣጤ፣ ጨው ውሃ፣ ወተት፣ እንቁላል ወይም ሌላ የቤት መፍትሔ በራስዎ አይስጡ። አንድን መርዝ በሌላ ነገር ለማጥፋት መሞከር አደገኛ ኬሚካላዊ ምላሽ፣ ወይም chemical reaction፣ ሊያመጣ ይችላል።

ኬሚካሉ ቆዳ ወይም ዓይን ላይ ከፈሰሰ የተበከለውን ልብስ በጥንቃቄ ያስወግዱና ንጹሕ ውሃ ቢያንስ ለአሥራ አምስት ደቂቃ ያፍስሱበት። ሌላ ኬሚካል አይጨምሩ።

ጭስ ወይም ጋዝ ከተተነፈሰ ራስዎን ሳያጋልጡ ሰውየውን ወደ ንጹሕ አየር ያውጡ። እሳት ሊያነሳ ስለሚችል ክብሪት፣ ላይተርና የኤሌክትሪክ ስዊች አይጠቀሙ።

ምን እንደተዋጠ፣ መቼ፣ ምን ያህልና የሰውየውን ዕድሜና ምልክት ያስታውሱ። ዕቃውን ወይም ማሸጊያውን በደህና ይዘው ወደ ሕክምና ይሂዱ፣ ነገር ግን ለማሽተት ወይም ለመቅመስ አይሞክሩ።

ኬሮሲንንና ኬሚካሎችን በለስላሳ መጠጥ ወይም በውሃ ጠርሙስ አታስቀምጡ። በኦሪጅናል ዕቃቸው በጥብቅ ተዘግተው፣ ከምግብ ርቀውና ሕፃናት በማይደርሱበት ተቆልፎ ይቀመጡ።

መድኃኒትን በተጻፈው መጠን ብቻ ይውሰዱ፣ ለሕፃንም በቤት ማንኪያ ሳይሆን በመለኪያ ይስጡ። የተረፈ ወይም ጊዜው ያለፈ መድኃኒትና ኬሚካል በአካባቢዎ የደህንነት መመሪያ መሠረት ያስወግዱ።