የምግብ መመረዝ Food Poisoning

ምንድን ነው? (What is it?)

የምግብ መመረዝ (food poisoning) በባክቴሪያ (bacteria)፣ በቫይረስ (virus) ወይም በመርዛቸው በተበከለ ምግብ የሚመጣ ሕመም ነው። ብዙ ጊዜ የሚጀምረው የተበከለውን ምግብ ከበሉ ከጥቂት ሰዓታት በኋላ ነው።

በደንብ ያልበሰለ ሥጋ፣ ጥሬ ሥጋ እና ያልፈላ ወተት ከፍተኛ ተጋላጭነት አላቸው። ጥሬ ሥጋ መብላት የምንወደው ባህላችን ነው፤ ነገር ግን የባክቴሪያ እና የኮሶ ትል (tapeworm) ተጋላጭነትን እንደሚጨምር ማወቅ ያስፈልጋል።

ያልታጠበ እጅ፣ የተበከለ ውሃ እና ያልታጠቡ አትክልቶችም መንስኤ ይሆናሉ። ጥሬ ሥጋ የነካ ቢላዋ ሌላ ምግብ ሲነካ ብክለቱን ያስተላልፋል።

ምልክቶች (Symptoms)

• ማቅለሽለሽና ማስመለስ።
• ተቅማጥ (diarrhea)።
• የሆድ ቁርጠት።
• ትኩሳት።

ብዙ ጊዜ መድኃኒት አያስፈልገውም፤ እረፍትና በቂ ፈሳሽ ዋናው ሕክምና ነው።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ትልቁ አደጋ የሰውነት ፈሳሽ ማነስ (dehydration) ነው። ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

• ደም የቀላቀለ ተቅማጥ።
• ከፍተኛ ትኩሳት።
• ከሦስት ቀናት በላይ የቆየ ሕመም።
• ሕፃን ልጅ እንባ አልባ ማልቀስ፣ የደረቀ አፍ እና መዳከም ካሳየ፤ ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም ይውሰዱት።
• ፈሳሽ መጠጣት አለመቻል፣ ሽንት በጣም መቀነስ፣ ከባድ ድካም ወይም ራስን መሳት። ይህ ከባድ የፈሳሽ ማነስ ነው፤ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• ያርፉ።
• ውሃ፣ ሾርባ እና የአፍ ውሃ መተኪያ (ORS) ቀስ በቀስ ይጠጡ። በትንሹ ግን በተደጋጋሚ መጠጣት ይሻላል።
• ሕፃናት፣ አረጋውያንና ነፍሰ ጡር እናቶች በፍጥነት ስለሚዳከሙ በቅርብ ይከታተሏቸው፤ ፈሳሽ ደጋግመው ይስጡ።
• መድኃኒት ብዙ ጊዜ አያስፈልግም። ያለ ሐኪም ምክር አንቲባዮቲክ (antibiotics) አይውሰዱ።
• ሆድ ሲረጋጋ ቀላል ምግብ ቀስ በቀስ ይጀምሩ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• ደም የቀላቀለ ተቅማጥ፣ ከፍተኛ ትኩሳት ወይም ከሦስት ቀናት በላይ የቆየ ሕመም ካለ።
• ማስመለሱ ስላልቆመ ፈሳሽ መያዝ ካልቻሉ።
• ሕፃን፣ አረጋዊ ወይም ነፍሰ ጡር ከሆኑ፣ ሳይዘገዩ።
• ሕፃን ልጅ የፈሳሽ ማነስ ምልክት (እንባ አልባ ማልቀስ፣ የደረቀ አፍ፣ መዳከም) ካሳየ ወዲያውኑ።

መከላከያ (Prevention)

• ምግብ ከማዘጋጀትዎ በፊት እጅዎን በሳሙና በደንብ ይታጠቡ።
• ሥጋን በሚገባ ያብስሉ፤ ወተትን አፍልተው ይጠጡ።
• የበሰለ ምግብ ከሁለት ሰዓት በላይ ውጭ አይተዉ፤ የቀረ ምግብ በደንብ እስኪግል ድረስ ያሙቁ።
• አትክልትና ፍራፍሬን በንጹህ ውሃ ይጠቡ፤ የመጠጥ ውሃ ካልታመነ አፍልተው ይጠጡ።
• ጥሬ ሥጋ የነካ ቢላዋና መቁረጫ ሌላ ምግብ ከመንካቱ በፊት ይታጠቡ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• ORS እንዴትና ምን ያህል ልጠጣ ወይም ለልጄ ልስጥ?
• የሰገራ ምርመራ ያስፈልገኛል?
• ጥሬ ሥጋ ስለምበላ የኮሶ ትል ምርመራ ያስፈልገኛል?
• የትኞቹ ምልክቶች ካሉ ተመልሼ መምጣት አለብኝ?