የእባብ ንክሻ የመጀመሪያ እርዳታና ጉዳት የሚያመጡ ድርጊቶች Snakebite First Aid and Actions That Cause Harm

📞 US: 911 📞 ኢትዮጵያ: 907

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🚑 የመጀመሪያ እርዳታ

የእባብ ንክሻ አስቸኳይ ነው። ተነካሹን አረጋግተው እንዳይንቀሳቀስ ያድርጉና ፀረ መርዝ ወዳለበት ጤና ተቋም በፍጥነት ይውሰዱ። ገመድ አያስሩ፣ አይቁረጡ፣ በአፍ አይምጡ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

የእባብ ንክሻ (snakebite) የሕክምና አስቸኳይ ሁኔታ ነው። መርዛማ እባብ ሲነክስ መርዙ ወደ ሰውነት ገብቶ ደምን፣ ነርቭንና ጡንቻን ሊጎዳ ይችላል። ፀረ መርዝ (antivenom) ከባድ የእባብ መርዝን ሊመልስ የሚችል ዋና ሕክምና ነው፤ የሚሰጠው ግን በጤና ተቋም ብቻ ነው።

እባቡ መርዛማ መሆኑን በመልኩ ብቻ ማወቅ አይቻልም። ምልክት እስኪመጣ መጠበቅም አደገኛ ነው። ስለዚህ እያንዳንዱን ንክሻ እንደ አስቸኳይ ሁኔታ ይቁጠሩ።

በኢትዮጵያ በእርሻና በገጠር አካባቢዎች የተለመደ ሲሆን፣ በአሜሪካም በእግር ጉዞና በካምፕ ወቅት ሊያጋጥም ይችላል። ቁስሉን መቁረጥ፣ በአፍ መምጠጥ ወይም ጥቁር ድንጋይ ማድረግ የመሳሰሉ የቤት ልማዶች መርዙን አያወጡም፤ ሕክምናን ብቻ ያዘገያሉ።

ምልክቶች (Symptoms)

በንክሻው ቦታ ህመምና ማበጥ።
መደንዘዝ።
ማስታወክ።
ድካም፤ ምላስ መድከም።

ምልክቶች ወዲያውኑ ላይታዩ ይችላሉ። ምልክት ባይኖርም ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፤ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

የፊት ወይም የምላስ ማበጥ።
የዐይን ሽፋን መውደቅ።
መተንፈስ ወይም መዋጥ መከበድ።
ደም መፍሰስ።
ከፍተኛ ማበጥና መደንዘዝ።
ማስታወክ፣ የምላስ መድከም ወይም ራስን መሳት።

እነዚህ ከባድ መርዝ መግባትን ሊያመለክቱ ይችላሉ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ማድረግ ያለብዎት፦

መጀመሪያ ከእባቡ ርቀው ወደ ደህና ቦታ ይሂዱ። እባቡን ለመያዝ፣ ለመግደል ወይም በእጅ ለመንካት አይሞክሩ፤ ሁለተኛ ንክሻ ሊደርስ ይችላል።
ተነካሹን ያረጋጉ። በተቻለ መጠን ሙሉ በሙሉ እንዳይንቀሳቀስ ያድርጉ። መራመድና መሮጥ የመርዙን ስርጭት ያፋጥናል፤ በቃሬዛ ወይም በተሸካሚ ያጓጉዙት።
የተነከሰውን እጅ ወይም እግር በስፕሊንት (splint) ቀጥ አድርገው ያረጋጉ።
ማበጥ ከመጀመሩ በፊት ቀለበት፣ ጫማ፣ አምባርና ጠባብ ልብስ በጥንቃቄ ያስወግዱ።
ወዲያውኑ የአስቸኳይ መጓጓዣ ያዘጋጁና ፀረ መርዝ ወዳለበት ጤና ተቋም ይሂዱ።
የንክሻውን ጊዜና የታዩ ምልክቶችን ያስታውሱ፤ እባቡን ግን አይያዙ።
ተነካሹ ካስታወከ፣ ከደነዘዘ ወይም ምላሱ ከደከመ፣ በግራ ጎኑ ያስተኙትና አፉን ወደ ታች ያድርጉ። መተንፈሱን ይከታተሉ፤ ካቆመና የሰለጠኑ ከሆነ መነቃቃት (CPR) ይጀምሩ።

ማድረግ የሌለብዎት፦

ጠባብ ገመድ ወይም ቱርኒኬት (tourniquet) አያስሩ። የደም ፍሰትን በማቋረጥ ከባድ የአካል ጉዳትና እጅ ወይም እግር መቆረጥ ሊያስከትል ይችላል።
ቁስሉን አይቁረጡ፣ በአፍ አይምጡ፣ አያቃጥሉ።
በረዶ፣ ኬሚካል፣ ዕፅ ወይም ጥቁር ድንጋይ አያድርጉበት። እነዚህ መርዙን አያወጡም፤ ሕክምናንም ያዘገያሉ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ማንኛውም የእባብ ንክሻ፣ ምልክት ባይኖርም እንኳ፣ ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም መሄድ ይፈልጋል።
ፀረ መርዝ (antivenom) አለርጂና ሌላ አደጋ ስላለው በተዘጋጀ ጤና ተቋም በሰለጠነ ባለሙያ ብቻ መሰጠት አለበት።
ከሕክምና በኋላ ቁስሉ ካበጠ፣ መግል ከወጣ ወይም ትኩሳት ከመጣ ተመልሰው ይታዩ።

መከላከያ (Prevention)

በእርሻና በሣር ውስጥ ሲሄዱ ጫማና ረጅም ሱሪ ያድርጉ፤ በባዶ እግር አይራመዱ።
በሌሊት የእጅ ባትሪ ይጠቀሙ።
እጅዎን ወደ ጉድጓድ፣ ድንጋይ ሥር ወይም ረጅም ሣር ውስጥ አያስገቡ።
በቤት አካባቢ ሣር ያሳጥሩ፤ የእንጨትና የድንጋይ ክምር ከቤት ያርቁ።
እባብ ካዩ ይራቁ፤ ለመያዝ ወይም ለመግደል አይሞክሩ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ፀረ መርዝ ተሰጥቶኛል? ምን የጎንዮሽ ጉዳት ሊኖረው ይችላል?
ቁስሉን እንዴት ልንከባከብ?
የቴታነስ ክትባት ያስፈልገኛል?
ወደ ቤት ከተመለስኩ በኋላ ምን ምልክቶችን ልከታተል?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

የእባብ ንክሻ የሕክምና አስቸኳይ ሁኔታ ነው። እባቡ መርዛማ መሆኑን በመልኩ ብቻ ማወቅ አይቻልም፣ ምልክት እስኪመጣም መጠበቅ አደገኛ ነው።

መጀመሪያ ከእባቡ ርቀው ወደ ደህና ቦታ ይሂዱ። እባቡን ለመያዝ፣ ለመግደል ወይም በእጅ ለመንካት አይሞክሩ፤ ሁለተኛ ንክሻ ሊደርስ ይችላል።

ተነካሹን ያረጋጉና በተቻለ መጠን ሙሉ በሙሉ እንዳይንቀሳቀስ ያድርጉ። መራመድና መሮጥ የመርዙን ስርጭት ሊያፋጥን ስለሚችል በቃሬዛ ወይም በተሸካሚ ያጓጉዙት።

የተነከሰውን እጅ ወይም እግር በስፕሊንት ቀጥ አድርገው ያረጋጉ። ማበጥ ከመጀመሩ በፊት ቀለበት፣ ጫማ፣ አምባርና ጠባብ ልብስ በጥንቃቄ ያስወግዱ።

ጠባብ ገመድ ወይም ቱርኒኬት አታስሩ። የደም ፍሰትን በማቋረጥ ከባድ የአካል ጉዳትና እጅ ወይም እግር መቆረጥ ሊያስከትል ይችላል።

ቁስሉን አትቁረጡ፣ በአፍ አትምጡ፣ አትቃጥሉ፣ በረዶ፣ ኬሚካል፣ ዕፅ ወይም ጥቁር ድንጋይ አታድርጉበት። እነዚህ መርዙን አያወጡም፣ ሕክምናንም ያዘገያሉ።

ወዲያውኑ የአስቸኳይ መጓጓዣ ያዘጋጁና ፀረ መርዝ ወዳለበት ጤና ተቋም ይሂዱ። የንክሻውን ጊዜና የታዩ ምልክቶችን ያስታውሱ፣ ነገር ግን እባቡን አትያዙ።

የፊት ወይም የምላስ ማበጥ፣ የዐይን ሽፋን መውደቅ፣ መተንፈስ ወይም መዋጥ መከበድ፣ ደም መፍሰስ፣ ከፍተኛ ማበጥና መደንዘዝ ከባድ መርዝ መግባትን ሊያመለክቱ ይችላሉ።

ተነካሹ ካስታወከ፣ ከደነዘዘ ወይም ምላሱ ከደከመ በግራ ጎኑ አስተኙትና አፉን ወደ ታች ያድርጉ። መተንፈሱን ይከታተሉና ካቆመ የሰለጠኑ ከሆነ መነቃቃት ይጀምሩ።

ፀረ መርዝ (Antivenom) ከባድ የእባብ መርዝን ሊመልስ የሚችል ዋና ሕክምና ነው። ግን አለርጂና ሌላ አደጋ ስላለው በተዘጋጀ ጤና ተቋም በሰለጠነ ባለሙያ ብቻ መሰጠት አለበት።