ቃር (ሃርትበርን) Heartburn

ምንድን ነው? (What is it?)

ደረትዎ ላይ የሚያቃጥል ስሜት ተሰምቶዎት ያውቃል? ብዙዎቻችን ቃር ወይም ሃርትበርን (heartburn) እንለዋለን። ይህ የሚሆነው የጨጓራ አሲድ (stomach acid) ወደ ላይ ወደ ምግብ ቧንቧ (esophagus) ሲመለስ ነው። አንዳንዴ መራራ ወይም ኮምጣጣ ፈሳሽ እስከ ጉሮሮ ድረስ ይመጣል።

በጨጓራና በምግብ ቧንቧ መካከል እንደ በር የሚከፈትና የሚዘጋ ጡንቻ (sphincter) አለ። ይህ በር በአግባቡ ካልተዘጋ የጨጓራ አሲድ ወደ ላይ ይመለሳል። የጨጓራ ውስጠኛ ግድግዳ አሲድን መቋቋም ይችላል፤ የምግብ ቧንቧ ግን አይችልም። ስለዚህ ቃር የጨጓራው ችግር ሳይሆን የበሩ ችግር ነው። እኛ ኢትዮጵያውያን "ጨጓራ" ብለን ከምንጠራቸው ችግሮች አንዱ ይህ ነው።

አልፎ አልፎ የሚመጣ ቃር የተለመደ ነው። በሳምንት ከሁለት ጊዜ በላይ የሚደጋገም ከሆነ ግን ጌርድ (GERD) የተባለው ሕመም ሊሆን ይችላል። ተደጋጋሚ አሲድ የምግብ ቧንቧን ግድግዳ ቀስ በቀስ ይጎዳል።

ምልክቶች (Symptoms)

• ከደረት አጥንት ጀርባ ወደ ላይ የሚወጣ ማቃጠል፤ በተለይ ከምግብ በኋላ ወይም ሲተኙ።
• መራራ ወይም ኮምጣጣ ፈሳሽ እስከ ጉሮሮ መምጣት።

ቀስቃሾቹ፦

• ቅመም የበዛበት ወጥ፣ ቅባት የበዛበት ምግብ እና ቡና ለአንዳንዶቻችን።
• ከመጠን በላይ መብላትና እንደበላን ወዲያውኑ መተኛት፤ እነዚህ ዋነኞቹ ምክንያቶች ናቸው።
• አልኮል መጠጣትና ሲጋራ ማጨስ የበሩን ጡንቻ ያዝላሉ።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

• ደረት ላይ የሚጫን ህመም ከላብና ከትንፋሽ ማጠር ጋር ከመጣ። ይህ ቃር ሳይሆን የልብ ችግር (heart attack) ሊሆን ይችላል፤ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።
• ደም ማስመለስ፣ ወይም ጥቁር እንደ ሬንጅ ያለ ሰገራ።
• ምግብ መዋጥ ከከበደዎ ወይም ክብደትዎ ያለ ምክንያት ከቀነሰ ሳይዘገዩ ወደ ሕክምና ይሂዱ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• በአንድ ጊዜ ብዙ ከመብላት ይልቅ ትንሽ ትንሽ ብለው ደጋግመው ይመገቡ።
• ከመተኛትዎ በፊት ቢያንስ ሦስት ሰዓት ቀደም ብለው እራት ይብሉ። እንደበሉ ወዲያውኑ አይተኙ።
• ሲተኙ የላይኛውን የሰውነትዎን ክፍል ከፍ ያድርጉ፤ አሲዱ ወደ ላይ እንዳይመለስ ይረዳል።
• ቅመም የበዛበት ወጥ፣ ቅባት ያለው ምግብ ወይም ቡና ቃር የሚቀሰቅስብዎ ከሆነ ይቀንሱ።
• አልኮል ይቀንሱ፤ ማጨስ ያቁሙ።
• ከፋርማሲ የሚገዛ የአሲድ መድኃኒት ለሳምንታት ብቻዎን አይውሰዱ፤ ህመሙ መጥፋቱ ችግሩ መጥፋቱ አይደለም። ከሁለት ሳምንት በላይ የሚያስፈልግዎ ከሆነ ሐኪም ያማክሩ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• ቃሩ በሳምንት ከሁለት ጊዜ በላይ የሚደጋገም ከሆነ።
• አመጋገብንና አኗኗርን ካስተካከሉ በኋላም የማይቀንስ ከሆነ።
• ምግብ መዋጥ ከከበደዎ፣ ክብደትዎ ያለ ምክንያት ከቀነሰ፣ ወይም ደም ካስመለሰዎ ሳይዘገዩ።
• የአሲድ መድኃኒት ከሁለት ሳምንት በላይ የሚያስፈልግዎ ከሆነ።

መከላከያ (Prevention)

• ከመጠን በላይ አይብሉ፤ ትንሽ ትንሽ ብለው ደጋግመው ይመገቡ።
• እራትን ከመተኛት ሦስት ሰዓት በፊት ይብሉ።
• ቀስቃሽ ምግቦችን (ቅመም፣ ቅባት፣ ቡና) ይቀንሱ።
• አልኮል ይቀንሱ፤ ማጨስ ያቁሙ።
• ጤናማ ክብደት ይጠብቁ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• ቃሬ ጌርድ (GERD) ነው?
• መድኃኒት ያስፈልገኛል? ለምን ያህል ጊዜ?
• ኢንዶስኮፒ ("ካሜራ") ምርመራ ያስፈልገኛል?
• የምወስዳቸው ሌሎች መድኃኒቶች ቃርን ያባብሳሉ?