ድብርት፣ ምልክቶች፣ መገለልና እርዳታ ማግኘት Depression: Symptoms, Stigma and Getting Help

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🧠 የአእምሮ ጤና

ድብርት ለሁለት ሳምንትና ከዚያ በላይ የሚቆይ ጥልቅ ሐዘን ወይም የፍላጎት ማጣት ነው። የድክመት ውጤት አይደለም፤ ሊታከም ይችላል። ራስን የማጥፋት ሐሳብ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ድብርት (depression) ሊታከም የሚችል የተለመደ የአእምሮ ጤና እክል ነው። በፍጹም የድክመት፣ የስንፍና ወይም የእምነት ማነስ ውጤት አይደለም። ይህን ማወቅና መቀበል የመጀመሪያው እርምጃ ነው።

ለሁለት ሳምንታት (two weeks) እና ከዚያ በላይ በሚቆይ ጥልቅ የሐዘን ስሜት፣ ባዶነት፣ ወይም ከዚህ ቀደም በሚያስደስቱ ነገሮች ላይ ፍላጎት በማጣት ይታወቃል።

በኢትዮጵያውያን ማኅበረሰብ ውስጥ ድብርት ብዙ ጊዜ ይደበቃል፣ ወይም እንደ መንፈሳዊ ችግር ብቻ ይታያል። የመገለል ፍርሃት ሰዎችን ከእርዳታ ያርቃል። ነገር ግን የአእምሮ ጤና ባለሙያ በክብርና በግላዊነት የተደገፈ ምርመራ አድርጎ ለሁኔታዎ የሚስማማውን እርዳታ ሊያቀርብ ይችላል። እርዳታ መፈለግ ድፍረት እንጂ ድክመት አይደለም።

ምልክቶች (Symptoms)

ጥልቅ ሐዘን ወይም ባዶነት ለሁለት ሳምንትና ከዚያ በላይ።
ከዚህ ቀደም በሚያስደስቱ ነገሮች ላይ ፍላጎት ማጣት።
የእንቅልፍ መዛባት።
የምግብ ፍላጎት መቀየር።
ከፍተኛ የሰውነት ድካም።
ትኩረትን የመሰብሰብ ችግር (concentration issues)።
የዕለት ተዕለት ኑሮን፣ ሥራን ወይም ትምህርትን ማስተጓጎል።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ራስን የማጥፋት ሐሳብ (suicidal thoughts) ወይም ስለ ሞት በተደጋጋሚ ማሰብ።
የራስን ደህንነት መጠበቅ አለመቻል።
ከፍተኛ የጥፋተኝነት ስሜት ወይም ተስፋ መቁረጥ (hopelessness)።

ብቻዎን አይቆዩ። በአሜሪካ 988 (Suicide & Crisis Lifeline) ወይም 911፣ በኢትዮጵያ 907 ይደውሉ። ለሚያምኑት ሰው ይንገሩ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ጤናማ የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴዎችን ይጠብቁ፦ በየቀኑ ከአልጋ መነሳት፣ መታጠብ፣ ወደ ውጭ መውጣት።
በቂ እንቅልፍ ያግኙ።
ከሰዎች ጋር ያለዎትን ግንኙነት (social connection) ያጠናክሩ። ራስዎን አያገሉ።
ችግርዎን ለሚያምኑት ሰው ያካፍሉ። ስሜትዎን በግልጽ ይናገሩ። ከብቸኝነት ያወጣል፣ ፈውስን ያፋጥናል።
አልኮል ወይም አደንዛዥ እጽ (drugs) አይጠቀሙ። ችግሩን ያባብሳሉ፣ ለከፋ አደጋ ያጋልጣሉ።
የራስን ጤና መንከባከብ የባለሙያ ድጋፍን (professional care) አይተካም። ሕክምናዎን አያቋርጡ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ምልክቶቹ ከሁለት ሳምንት በላይ ሲቆዩ።
ዕለታዊ ኑሮን፣ ሥራን ወይም ትምህርትን ሲያውኩ።
ራስን የማጥፋት ሐሳብ ሲመጣ፣ ወዲያውኑ።
አንዳንድ አካላዊ በሽታዎች፣ መድኃኒቶች፣ ጥልቅ ሐዘን ወይም ሌሎች የአእምሮ ጤና ችግሮች ተመሳሳይ ምልክት ስለሚያሳዩ፣ ትክክለኛውን መነሻ ለማወቅ የባለሙያ ምርመራ (assessment) ያስፈልጋል።
ሕክምናው የስነ ልቦና ሕክምና (psychological treatment)፣ የማኅበራዊ ድጋፍ እና እንደ ሁኔታው መድኃኒት ያካትታል። መጠነኛ ድብርት (mild cases) ብዙ ጊዜ ያለ መድኃኒት፣ በምክርና በቅርብ ሰዎች ድጋፍ ይሻሻላል።

መከላከያ (Prevention)

መደበኛ እንቅልፍ፣ እንቅስቃሴና ምግብ።
ከቤተሰብ፣ ከጓደኞችና ከማኅበረሰብ ጋር መገናኘት።
አልኮልና አደንዛዥ እጽ መራቅ።
ውጥረት ወይም ሐዘን ሲበዛ ቀድሞ መናገር።
ስለ ድብርት በቤተሰብ ውስጥ በግልጽ መነጋገር። መገለልን መቀነስ ሌሎችም እርዳታ እንዲፈልጉ ያበረታታል።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ምልክቶቼ ከሌላ በሽታ ወይም ከምወስደው መድኃኒት ሊሆኑ ይችላሉ?
የንግግር ሕክምና ወይም መድኃኒት፣ ለእኔ የቱ ይሻላል?
በአማርኛ የሚናገር የአእምሮ ጤና ባለሙያ አለ?
ቤተሰቤ እንዴት ሊረዳኝ ይችላል?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ድብርት (depression) ሊታከም የሚችል የተለመደ የአእምሮ ጤና እክል እንጂ በፍጹም የድክመት፣ የስንፍና ወይም የእምነት ማነስ ውጤት እንዳልሆነ ማወቅና መቀበል አስፈላጊ ነው።

ይህ ሁኔታ ለሁለት ሳምንታት (two weeks) እና ከዚያ በላይ በሚቆይ ጥልቅ የሀዘን ስሜት፣ ባዶነት ወይም ከዚህ ቀደም በሚያስደስቱ ነገሮች ላይ ፍላጎት በማጣት ይታወቃል።

በተጨማሪም የእንቅልፍ መዛባት፣ የምግብ ፍላጎት መቀየር፣ ከፍተኛ የሰውነት ድካምና ትኩረትን የመሰብሰብ ችግር (concentration issues) የድብርት ዋነኛ ምልክቶች ሆነው በስፋት ይስተዋላሉ።

በከፍተኛ ደረጃ የጥፋተኝነት ስሜት፣ ተስፋ መቁረጥ (hopelessness) ወይም ስለ ሞት በተደጋጋሚ ማሰብ ከተከሰተ ይህ ሁኔታ አፋጣኝ የባለሙያ እርዳታን የሚጠይቅ አደገኛ ደረጃ ነው።

እነዚህ ምልክቶች የዕለት ተዕለት ኑሮን፣ ስራን ወይም ትምህርትን (impairment) በከፍተኛ ሁኔታ ማስተጓጎል ሲጀምሩ ችግሩ ሥር እየሰደደ መሆኑን በግልጽ ያሳያሉ።

አንዳንድ አካላዊ በሽታዎች፣ መድሃኒቶች፣ ጥልቅ ሀዘን ወይም ሌሎች የአእምሮ ጤና ችግሮች ተመሳሳይ ምልክቶች ስለሚያሳዩ ትክክለኛውን መነሻ ለማወቅ የባለሙያ ምርመራ (assessment) ያስፈልጋል።

ድብርትን ለማከም የስነልቦና ህክምና (psychological treatment)፣ የማህበራዊ ድጋፍ እና እንደየሁኔታው አስፈላጊ የሆኑ መድሃኒቶችን በአግባቡ መጠቀም እጅግ በጣም ውጤታማ መፍትሄዎች ናቸው።

መጠነኛ የሆነ የድብርት ስሜት (mild cases) ያለባቸው ሰዎች ብዙ ጊዜ መድሃኒት ሳያስፈልጋቸው በስነልቦና ምክርና በቅርብ ሰዎች ድጋፍ ብቻ ከፍተኛ መሻሻል ሊያሳዩ ይችላሉ።

በዚህ ጊዜ ጤናማ የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴዎችን መጠበቅ፣ በቂ እንቅልፍ ማግኘት እና ከሰዎች ጋር ያለን ግንኙነት (social connection) ማጠናከር ለመልሶ ማገገም በእጅጉ ይረዳል።

ነገር ግን አልኮልን ወይም አደንዛዥ እጾችን (drugs) መጠቀም ችግሩን የበለጠ ስለሚያባብሰውና ለከፋ አደጋ ስለሚያጋልጥ ከእነዚህ ሱሶች ሙሉ በሙሉ መራቅ ግድ ይላል።

የራስን ጤና መንከባከብ አስፈላጊ ቢሆንም ይህ ተግባር የህክምና ባለሙያን ድጋፍ (professional care) ፈጽሞ ሊተካ ስለማይችል ሁልጊዜም ትክክለኛውን ህክምና ማግኘት ያስፈልጋል።

በማንኛውም ጊዜ ራስን የማጥፋት ሃሳብ (suicidal thoughts) ከመጣ ወይም የራስን ደህንነት መጠበቅ ካልተቻለ በአፋጣኝ የድንገተኛ ጊዜ እርዳታ ማግኘት እጅግ ወሳኝ ነው።

ችግርዎን ለሚያምኑት ሰው ማካፈልና ስሜትዎን በግልጽ መናገር (trusted support) የፈውስ ሂደቱን ለማፋጠንና ራስን ከብቸኝነት ስሜት ለማውጣት ትልቅ አቅም ይፈጥራል።

የአእምሮ ጤና ባለሙያ በክብርና በግላዊነት የተደገፈ ምርመራ (seeking help) በማድረግ ለሁኔታዎ የሚስማማውን እርዳታ ሊያቀርብ ይችላል።

የድብርት ምልክቶች ሲቆዩ ወይም ዕለታዊ ኑሮን ሲያውኩ ሙያዊ ግምገማና ድጋፍ (recovery support) መፈለግ ተገቢ እርምጃ ነው።