የወር አበባ Female Periods

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🤰 እርግዝናና ወሊድ

የወር አበባ ጤናማ የተፈጥሮ ዑደት ነው፤ ለአዋቂዎች ከ24 እስከ 38 ቀናት ይቆያል። ፓድ በየሰዓቱ የሚያስቀይር ከፍተኛ ደም መፍሰስ ወይም ሦስት ወር መቅረት ሐኪም ያስፈልገዋል።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

የወር አበባ (menstruation) የሴት አካል በየወሩ የሚያደርገው ጤናማ የተፈጥሮ ሂደት ነው። የወር አበባ ዑደት (menstrual cycle) ለአዋቂዎች ከ24 እስከ 38 ቀናት ይቆያል፤ በታዳጊዎች ግን ይለያያል፣ በመጀመሪያዎቹ ዓመታት መደበኛ ላይሆን ይችላል።

በየወሩ ማሕፀን (uterus) ለእርግዝና ራሱን ለማዘጋጀት የውስጠኛውን ግድግዳ በማደለብ ደም ያከማቻል። ከእንቁላል ማቀፊያ (ovary) ውስጥ ለእርግዝና ዝግጁ የሆነች አንዲት የዳበረች እንቁላል (ovum) ወደ ማሕፀን ቱቦ ትለቀቃለች። ይህ እንቁላል መውጣት (ovulation) ይባላል፤ ለፅንስ መፈጠርና ለእርግዝና እጅግ አስፈላጊ ደረጃ ነው። እርግዝና ካልተፈጠረ አስቀድሞ የተዘጋጀው የማሕፀን ግድግዳ (uterine lining) ቀስ በቀስ ይፈርሳል፤ ከደም ጋር ተቀላቅሎ ወደ ውጭ ይወጣል። ይህ የወር አበባ ነው።

በኢትዮጵያ ባህል ስለ ወር አበባ በግልጽ ማውራት ብዙ ጊዜ አይለመድም። ነገር ግን ምን የተለመደ እንደሆነና ምን አደገኛ እንደሆነ ማወቅ ለሴቶች፣ ለታዳጊ ልጃገረዶችና ለቤተሰብ ጤና አስፈላጊ ነው።

ምልክቶች (Symptoms)

ይህ ሕመም አይደለም። የተለመደውና ጤናማው ሁኔታ የሚከተለው ነው፦

የደም መፍሰሱ ጥቂት ቀናት ይቆያል፤ የደሙ ቀለም ከቀይ እስከ ጥቁር ቡናማ መሆን የተለመደ ነው።
ቀላል የሆድ ቁርጠት (menstrual cramps) የተለመደ ነው።
የወገብ ህመም፣ የጡት መለስለስ፣ የስሜት መለዋወጥ ወይም ድካም ከወር አበባ በፊትና በወቅቱ ሊኖር ይችላል።
በታዳጊዎች ዑደቱ ከወር ወር ሊለያይ ይችላል።
በእርግዝናና በጡት ማጥባት ጊዜ የወር አበባ መቅረት የተለመደ ነው።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ፓድን (menstrual pad) በየሰዓቱ መቀየር እስኪያስፈልግ ድረስ ከሁለት ሰዓት በላይ የሚቆይ ከፍተኛ የደም መፍሰስ።
እንቅስቃሴን የሚከለክል እጅግ ከፍተኛ የሆድ ህመም።
ራስን የመሳት ስሜት ወይም ራስን መሳት። ራስን ከሳቱ ወይም ደሙ ካልቆመ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።
እርግዝና ከተፈጠረ ወይም እንዳረገዙ ሲጠረጥሩ ማንኛውም ዓይነት የደም መፍሰስ (vaginal bleeding)።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

የየዕለቱን ንጽሕና ይጠብቁ፤ ደረቅና ንጹሕ የውስጥ ሱሪዎችን ይልበሱ። ፓድን በየጊዜው ይቀይሩ።
ለሆድ ቁርጠት በቂ እረፍት ያድርጉ፤ ሙቅ ነገሮችን፣ እንደ ሙቅ ውሃ ጠርሙስ ሆድ ላይ፣ ይጠቀሙ።
ቀላል እንቅስቃሴና ሙቅ መጠጥ ሊረዳ ይችላል። ስለ ህመም ማስታገሻ ሐኪምዎን ወይም ፋርማሲስት ይጠይቁ።
የወር አበባ የሚመጣበትንና የሚቆይበትን ትክክለኛ ቀናት ይመዝግቡ፤ በወረቀት ወይም በስልክ መተግበሪያ (app)። ይህ ስለ ሰውነትዎ ጤንነት የተሻለ ግንዛቤ ይሰጣል፤ ለሐኪም ጉብኝትም ይጠቅማል።
ብረት (iron) የበዛባቸው ምግቦችን ይመገቡ፤ ከፍተኛ የደም መፍሰስ የደም ማነስ ሊያመጣ ይችላል።
ልጃገረዶች የወር አበባ ከመጀመሩ በፊት ስለ ሂደቱ እንዲያውቁ ያስተምሩ። ትምህርት ቤት ለመቅረት ምክንያት መሆን የለበትም።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ነፍሰጡር ወይም የምታጠባ እናት ሳይሆኑ የወር አበባዎ ለተከታታይ ሦስት ወራት ከጠፋ።
ከፍተኛ የደም መፍሰስ በየወሩ ከሆነ፣ ወይም ድካምና መገርጣት ካለ።
የሆድ ቁርጠቱ በእረፍትና በሙቅ ነገር ካልተሻለ፤ ሥራ ወይም ትምህርት እንዳይከታተሉ ካደረገ።
በወር አበባ መካከል ወይም ከግንኙነት በኋላ ደም ከታየ።
ልጃገረድ ከእኩዮቿ በጣም ዘግይታ የወር አበባ ካልጀመረች።
ያልተለመደ ሽታ ያለው ፈሳሽ ወይም ማሳከክ ካለ።

መከላከያ (Prevention)

ንጽሕናን መጠበቅ ኢንፌክሽንን ይከላከላል።
ዑደትዎን መመዝገብ ችግርን ቀድሞ ለማወቅ ይረዳል።
የተመጣጠነ ምግብ፣ በተለይ ብረት የበዛበት፣ የደም ማነስን ይከላከላል።
መደበኛ እንቅስቃሴና በቂ እንቅልፍ ህመምን ይቀንሳል።
ያልተለመዱ ምልክቶችን ማዳመጥ የጤናዎ መሠረት ነው፤ ከባድ እክል ሲያጋጥም የሕክምና ባለሙያ ማማከርን የዘወትር ልማድዎ ያድርጉ።
ስለ ወር አበባ በቤተሰብ ውስጥ በግልጽ ማውራት ልጃገረዶች ሳይፈሩ እርዳታ እንዲጠይቁ ያደርጋል።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የእኔ ዑደት መደበኛ ነው?
የደም መፍሰሴ ከመጠን በላይ ነው? የደም ማነስ ምርመራ ያስፈልገኛል?
ለሆድ ቁርጠት ምን መውሰድ እችላለሁ?
የወር አበባዬ ለምን ቀረ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

የሴቶች የወር አበባ ዑደት ወይም menstrual cycle ለአዋቂዎች ከሃያ አራት እስከ ሰላሳ ስምንት ቀናት ይቆያል በታዳጊዎች ግን ይለያያል።

በየወሩ የሴት ማህፀን (Uterus) ለእርግዝና ራሱን ለማዘጋጀት የውስጠኛውን ግድግዳ በማደለብ ደም በማከማቸት ተገቢውን የተፈጥሮ ዝግጅት ያደርጋል።

በዚህ የተፈጥሮ ሂደት ከእንቁላል ማቀፊያ (Ovary) ውስጥ ለእርግዝና ዝግጁ የሆነ አንዲት የዳበረች እንቁላል ወይም ovum ወደ ማህፀን ቱቦ በየወሩ ትለቀቃለች።

ይህ እንቁላል የመለቀቅ ሂደት እንቁላል መውጣት ወይም ovulation ሲባል ለፅንስ መፈጠር እና ለእርግዝና እጅግ በጣም አስፈላጊ ደረጃ ነው።

ይህ የተለቀቀው እንቁላል ካልዳበረ እና እርግዝና ካልተፈጠረ አስቀድሞ የተዘጋጀው የማህፀን ግድግዳ (Uterine lining) ቀስ በቀስ መፈራረስ ይጀምራል።

የፈረሰው የማህፀን ግድግዳ ከደም ጋር ተቀላቅሎ ወደ ውጪ የሚወጣበት ሂደት የወር አበባ (Menstruation) በመባል የሚታወቅ ጤናማ cycle ነው።

በወር አበባ ጊዜ ህመምን ለማስታገስ የየዕለቱን ንፅህና መጠበቅ እንዲሁም ደረቅና ንፁህ የውስጥ ሱሪዎችን መልበስ እጅግ ይጠቅማል።

ቀላል የሆድ ቁርጠት (Menstrual cramps) በዚህ cycle የተለመደ ቢሆንም በቂ እረፍት ማድረግ እና ሙቅ ነገሮችን መጠቀም ህመሙን ያስታግሰዋል።

የወር አበባ (Menstruation) የሚመጣበትን እና የሚቆይበትን ትክክለኛ ቀናት በመመዝገብ መከታተል ስለ ሰውነትዎ ጤንነት የተሻለ ግንዛቤ እንዲኖርዎ ያደርጋል።

ነፍሰጡር ወይም የምታጠባ እናት ሳይሆኑ የወር አበባዎ ለተከታታይ ሶስት ወራት ከጠፋ ሀኪም ማማከር በጥብቅ ያስፈልጋል።

በተጨማሪም ፓድን (Menstrual pad) በየሰዓቱ መቀየር እስኪያስፈልግዎ ድረስ ከሁለት ሰዓት በላይ የሚቆይ ከፍተኛ የደም መፍሰስ ካጋጠመዎት አደገኛ ነው።

እንቅስቃሴን የሚከለክል እጅግ ከፍተኛ የሆድ ህመም ወይም ራስን የመሳት ስሜት በወር አበባ ጊዜ ካለዎት አስቸኳይ ህክምና ያስፈልጋል።

እርግዝና ከተፈጠረ ወይም እንዳረገዙ ሲጠረጥሩ ማንኛውም አይነት የደም መፍሰስ (Vaginal bleeding) ከታየ በፍጥነት የህክምና ባለሙያ ማማከር አለብዎት።

ያልተለመዱ ምልክቶችን ማዳመጥ የጤናዎ መሰረት ስለሆነ ከባድ የጤና እክል ሲያጋጥምዎት የህክምና ባለሙያ ማማከርን የዘወትር ልማድዎ ያድርጉ።