ከስድስት ወር በኋላ በተለመዱ የኢትዮጵያ ምግቦች ተጨማሪ ምግብ Complementary Feeding After Six Months Using Familiar Ethiopian Foods

ምንድን ነው? (What is it?)

ተጨማሪ ምግብ (complementary feeding) ማለት ሕፃኑ ስድስት ወር ሲሞላው ከእናት ጡት ወተት በተጨማሪ የተመጣጠነና ጤናማ ምግቦችን መስጠት መጀመር ነው። በዚህ ዕድሜ የጡት ወተት ብቻ ለሕፃኑ እድገት በቂ አይሆንም፤ ስለዚህ ተጨማሪ ምግብ ለእድገቱ እጅግ ወሳኝ ነው።

ተጨማሪ ምግብ ማለት ጡት ማቆም ማለት አይደለም። ጡት ማጥባትን እስከ ሁለት ዓመት እያቆዩ፣ ምግቡ ቀስ በቀስ ይጨመራል።

ውድ ወይም የውጭ ምግብ አያስፈልግም። የተለመዱና በቀላሉ የሚገኙ የኢትዮጵያ ምግቦች፣ ጤፍ፣ እንጀራ፣ እህል፣ ሽሮ፣ ምስርና ባቄላ፣ ለሕፃናት በተገቢው መጠን ተዘጋጅተው በጣም ጥሩ ናቸው። በአሜሪካም ሆነ በኢትዮጵያ ቤተሰቡ የሚበላው ምግብ ተደቅቆ ለሕፃኑ መሠረት ይሆናል።

ምልክቶች (Symptoms)

ይህ ሕመም አይደለም። የተለመደው አመጋገብና ምን እንደሚጠበቅ የሚከተለው ነው፦

• ከስድስት እስከ ስምንት ወር፦ አነስተኛ መጠን ያለው ምግብ በቀን ሁለት ወይም ሦስት ጊዜ፣ ጡት እያጠቡ።
• ከዘጠኝ ወር በኋላ፦ በቀን ሦስት ወይም አራት ጊዜ ዋና ምግብ፣ እንደ አስፈላጊነቱ ተጨማሪ መክሰስ (snacks)።
• ምግቡ በደንብ የተዘጋጀ ወፍራም ገንፎ (thick porridge) ወይም የተደቀቀ የቤተሰብ ምግብ መሆን አለበት። ከመጠን በላይ የቀጠነ ምግብ በቂ ኃይል አይሰጥም።
• ሕፃኑ በመጀመሪያ ጥቂት ብቻ መብላቱ፣ ምግብን መትፋቱ ወይም አዲስ ጣዕም አለመቀበሉ የተለመደ ነው። ደጋግመው ያቅርቡ።
• ሕፃኑ ሲታመም የምግብ ፍላጎቱ ሊቀንስ ይችላል፤ ሲሻለው ተመልሶ ይበላል።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

• ሕፃኑ ምግብ ተናንቆት (choking) መተንፈስ፣ ማሳል ወይም ማልቀስ ካልቻለ። ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።
• ሕፃኑ ፈሳሽ መጠጣት ወይም ጡት መጥባት ካልቻለ።
• ክብደቱ እየቀነሰ ከሆነ፣ ወይም ለወራት ካላደገ።
• ከምግብ በኋላ የከንፈር ወይም የፊት ማበጥ፣ የመተንፈስ ችግር ወይም ሽፍታ ካየ። ይህ የምግብ አለርጂ (food allergy) ሊሆን ይችላል።
• በተቅማጥ ወቅት ሕፃኑ ደክሞ፣ ዓይኑ ጎድጉዶ ወይም ሽንቱ ቀንሶ ከታየ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• ጡት ማጥባትን እስከ ሁለት ዓመት ይቀጥሉ።
• በደንብ የተዘጋጀ ወፍራም ገንፎ ይስጡ፤ የቤተሰብ ምግቦችን አድቅቀው ያቅርቡ። ምግቡ ቀጭን መሆን የለበትም።
• የተለያዩ የምግብ ዓይነቶች (diverse plate) በአንድ ላይ ያካትቱ፦ ጤፍ፣ እንጀራ፣ ሽሮ፣ ምስር፣ ባቄላ፤ እንቁላል፣ ሥጋ ወይም ዓሣ (meat/fish) አቅም በፈቀደ መጠን፤ በንጽሕና የተያዘ ወተት ወይም እርጎ፤ ጥቁር አረንጓዴ ቅጠላቅጠሎችና የተለያዩ ፍራፍሬዎች።
• ጥቂት ዘይት ወይም በደንብ የተፈጨ የለውዝ ቅቤ (nut paste) በምግቡ ላይ መጨመር የኃይል መጠኑን ይጨምራል።
• ሕፃኑን በግዴታ አይመግቡ። ፍላጎቱን እያዩ፣ እያበረታቱና እያጫወቱ በፍቅር (responsive feeding) ይመግቡ።
• ምግብ ከማዘጋጀትዎና ሕፃኑን ከመመገብዎ በፊት እጅዎን በሳሙናና በውሃ ይታጠቡ፤ ንጹሕ ዕቃዎች (clean utensils) ይጠቀሙ።
• ንጹሕ የመጠጥ ውሃ ይጠቀሙ፤ ምግብን በደንብ ያሞቁ፤ ምግብን በጥንቃቄ ያከማቹ።
• ለመጠጥ የፕላስቲክ ጡጦ ሳይሆን ንጹሕ ኩባያ (cup) ይጠቀሙ።
• ሕፃኑ እንዳይታነቅ (choking) ተረጋግቶ ተቀምጦ ይመግቡት። ትላልቅ ፍሬዎች፣ ጠንካራ ምግቦች፣ ሙሉ ለውዝ ወይም አጥንት ያላቸው ምግቦች አይስጡ።
• ከአንድ ዓመት በታች ላለ ሕፃን ማር አይስጡ።
• ሕፃኑ ሲታመም ፈሳሽና የጡት ወተት አያቋርጡ፤ የሚወዳቸውን ለስላሳ ምግቦች (soft foods) በትንሽ በትንሹ ይመግቡት። ሲሻለው የጠፋውን ክብደት ለመተካት ከወትሮው የተለየ ተጨማሪ ምግብ ይስጡ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• ሕፃኑ ለወራት ክብደት ካልጨመረ ወይም ከቀነሰ።
• ሕፃኑ ብዙ ጊዜ መብላት ካልፈለገ፣ ወይም የበላውን ሁሉ ካስታወከ።
• ተቅማጥ ከሁለት ሳምንት በላይ ከቀጠለ፣ ወይም ከትኩሳት ጋር ከሆነ።
• አዲስ ምግብ ከበላ በኋላ ሽፍታ፣ ማስታወክ ወይም ማበጥ ካሳየ።
• መደበኛ የእድገት ክትትል (growth monitoring) ለማድረግ በየጊዜው ወደ ጤና ተቋም ይውሰዱት።

መከላከያ (Prevention)

• ተጨማሪ ምግብን በስድስት ወር ይጀምሩ፤ ጡት ማጥባትን እስከ ሁለት ዓመት ይቀጥሉ።
• ምግቡን ወፍራም፣ የተለያየና ንጹሕ ያድርጉ።
• ብረት (iron) የበዛባቸው ምግቦች፣ ሥጋ፣ እንቁላል፣ ምስር፣ ሽሮ፣ የደም ማነስን ይከላከላሉ።
• ጣፋጭ መጠጦች፣ ሶዳ፣ ከረሜላና ጨዋማ ቺፕስ ለሕፃናት አይስጡ።
• ክትባቶችንና የእድገት ክትትልን በጊዜው ያድርጉ።
• ትክክለኛውን አመጋገብ መከተል የሕፃኑን አእምሯዊና አካላዊ እድገት (physical growth) ያፋጥናል።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• ልጄ በዕድሜው መሠረት በቀን ስንት ጊዜ መብላት አለበት?
• ክብደቱና ቁመቱ በትክክል እያደገ ነው?
• የቫይታሚን ወይም የብረት ጠብታ ያስፈልገዋል?
• የትኞቹን ምግቦች መስጠት የለብኝም?