በመጀመሪያዎቹ ስድስት ወራት ጡት ማጥባት Breastfeeding During the First Six Months

ምንድን ነው? (What is it?)

ጡት ማጥባት (breastfeeding) ለሕፃን የመጀመሪያውና ምርጡ ምግብ ነው። ሕፃናት በተወለዱ በመጀመሪያው አንድ ሰዓት ውስጥ ከእናት ጋር የቆዳ ለቆዳ ንክኪ (skin-to-skin) በማድረግ ጡት መጥባት መጀመር አለባቸው። ወዲያውኑ የሚወጣው የመጀመሪያው ወፍራም ወተት፣ ኮሎስትረም (colostrum)፣ ለሕፃኑ በሽታን የመከላከል አቅም የሚሰጥ ልዩና ወሳኝ ተፈጥሯዊ ክትባት ነው።

በመጀመሪያዎቹ ስድስት ወራት ሕፃኑ የእናት ጡት ወተት ብቻ (exclusive breastfeeding) ማግኘት አለበት። ውሃ፣ ቅቤ፣ ማር ወይም ሌሎች ምግቦችን መስጠት በፍጹም አያስፈልግም። የእናት ጡት ወተት በቂ የውሃ መጠን ስላለው፣ በሙቀት ወቅት እንኳ ተጨማሪ ውሃ አያስፈልግም።

በኢትዮጵያ ባህል አዲስ ለተወለደ ሕፃን ቅቤ፣ ማር ወይም ውሃ የመስጠት ልማድ አለ። ይህ ግን ሕፃኑን ለበሽታ ያጋልጣል፤ የጡት ወተትንም መጠን ይቀንሳል። ጡት ማጥባት የሕፃኑን ጤና ከመጠበቅ ባለፈ በእናትና በልጅ መካከል ያለውን ጥልቅ ፍቅር (bond) የሚያጠናክር የተፈጥሮ ስጦታ ነው።

ምልክቶች (Symptoms)

ይህ ሕመም አይደለም። የተለመደውና ጤናማው ሁኔታ የሚከተለው ነው፦

• ሕፃኑ የረሃብ ምልክት ሲያሳይ ቀንና ማታ በነፃነት ማጥባት (responsive feeding) ትክክለኛው መንገድ ነው። አዲስ የተወለደ ሕፃን በቀን ብዙ ጊዜ መጥባቱ የተለመደ ነው።
• ሕፃኑ በቂ ወተት እያገኘ መሆኑን የሚያሳዩት ጤናማ የሰውነት እድገትና በመደበኛነት የሚቀየር እርጥብ ጨርቅ (wet diapers) ናቸው። ይህ በቂ ማረጋገጫ ነው።
• ሕፃኑ አዘውትሮና በትክክል ሲጠባ የእናትየው የወተት መጠን (milk supply) በተፈጥሮ እየጨመረና እየተስተካከለ ይሄዳል። ወተቴ አይበቃም ብሎ መጨነቅ የተለመደ ነው፤ መፍትሔው ግን ብዙ ጊዜ ብዙ ማጥባት ነው።
• በመጀመሪያዎቹ ቀናት የሚወጣው ወተት ወፍራምና ቢጫማ (colostrum) ነው። መጠኑ ትንሽ ቢመስልም ለሕፃኑ በቂ ነው።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

• ሕፃኑ በጣም ከተኛና ጡት መጥባት ካልቻለ (poor feeding)።
• የሕፃኑ ሽንት በጣም ከቀነሰ።
• የቆዳው ቢጫ መሆን (jaundice) ከጨመረ።
• የሰውነት ክብደቱ ካላደገ ወይም ከቀነሰ (weight concern)።
• በእናት፦ የጡት መቅላት ከትኩሳት ጋር።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• ከወሊድ በኋላ በመጀመሪያው ሰዓት ውስጥ ሕፃኑን በቆዳ ለቆዳ ንክኪ ደረትዎ ላይ ያድርጉና ጡት ያስጀምሩት።
• ሕፃኑ የረሃብ ምልክት ሲያሳይ ወይም ሲፈልግ ቀንና ማታ ያጥቡ። በሰዓት አይገድቡ።
• ሕፃኑ ጡቱን በትክክል አፉ ውስጥ ማስገባቱንና ወተት መዋጡን (effective attachment) ያረጋግጡ። አንዱን ጡት በደንብ ጨርሶ እስኪጠባ ጊዜ ይስጡት፤ ከዚያ ሌላውን ያቅርቡ።
• ውሃ፣ ቅቤ፣ ማር ወይም ሌላ ምግብ አይስጡ። በአየር ሙቀት ምክንያት ይጠማል ብሎ ውሃ መስጠት ስህተት ነው።
• በሐኪም የታዘዙ መድኃኒቶች፣ የቫይታሚን ጠብታዎች ወይም የጨው ፈሳሽ (ORS) አስፈላጊ ሆነው ሲገኙ ብቻ ከጡት ወተት ጋር አብረው ሊሰጡ ይችላሉ።
• የተመቻቸ ቦታ ላይ ተቀምጠው ያጥቡ። የጡት አያያዙ ካልተመቸዎት የጤና ባለሙያ ወይም የጡት ማጥባት አማካሪ (lactation consultant) ድጋፍ (skilled help) ይጠይቁ።
• እርስዎም በቂ ምግብና ውሃ ይውሰዱ፤ እረፍት ያድርጉ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• ከባድ የጡት ህመም፣ የተሰነጠቀ የጡት ጫፍ ወይም የጡት ማበጥ (engorgement) ካጋጠመዎት፤ በአፋጣኝ የባለሙያ ድጋፍ ይፈልጉ።
• የጡት መቅላት ወይም ትኩሳት ካለዎት፤ ይህ የጡት ኢንፌክሽን (mastitis) ሊሆን ይችላል።
• ሕፃኑ በጣም ከተኛና ጡት መጥባት ካልቻለ።
• የሕፃኑ ሽንት ከቀነሰ፣ ቆዳው ቢጫ ከሆነ ወይም ክብደቱ ካላደገ።
• ወተቴ አይበቃም ብለው ከተጨነቁ፣ ወይም የጡት አያያዙን ማስተካከል ካልቻሉ።
• መድኃኒት እየወሰዱ ከሆነ፣ ጡት ማጥባት ይቻል እንደሆነ ሐኪምዎን ይጠይቁ።

መከላከያ (Prevention)

• በመጀመሪያው ሰዓት ጡት ያስጀምሩ።
• ስድስት ወር ሙሉ የጡት ወተት ብቻ ይስጡ።
• ከስድስት ወር በኋላ ተገቢ የሆኑ ተጨማሪ ምግቦችን (complementary foods) በንጽሕና እያዘጋጁ፣ ጡት ማጥባትን እስከ ሁለት ዓመትና ከዚያም በላይ ይቀጥሉ።
• በእርግዝና ወቅት ስለ ጡት ማጥባት ቀድመው ይማሩ፤ ከቤተሰብ ድጋፍ ይጠይቁ።
• ወደ ሥራ ሲመለሱ የጡት ወተትን በእጅ ወይም በፓምፕ (breast pump) አውጥቶ ማስቀመጥ እንደሚቻል የጤና ባለሙያ ይጠይቁ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• ሕፃኔ በቂ ወተት እያገኘ መሆኑን እንዴት አውቃለሁ?
• የጡት አያያዙ ትክክል ነው? ማን ሊረዳኝ ይችላል?
• እየወሰድኩ ያለው መድኃኒት ለጡት ማጥባት ችግር አለው?
• ወደ ሥራ ስመለስ ጡት ማጥባትን እንዴት እቀጥላለሁ?