ኮሌራን መከላከል፣ ንጹሕ ውሃና ቀደምት ሕክምና Cholera Prevention, Safe Water and Early Treatment

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🦟 ተላላፊ በሽታዎች

ኮሌራ በሰዓታት ውስጥ አደገኛ ድርቀት ሊያመጣ ይችላል። ውሃማ ተቅማጥ እንደጀመረ ኦአርኤስ (ORS) ወዲያውኑ ይጀምሩ፤ የከባድ ድርቀት ምልክት ካለ ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ኮሌራ (cholera) በተበከለ ውሃ ወይም ምግብ የሚተላለፍ ከባድ የተቅማጥ በሽታ ነው። በሽታውን የሚያመጣው ባክቴሪያ (bacteria) በታመመ ሰው ሰገራ ወደ ውሃና ምግብ ይገባል። ሕክምና ካልተጀመረ በጥቂት ሰዓታት ውስጥ አደገኛ ድርቀት (dehydration) ሊያመጣ ይችላል።

በኢትዮጵያ ኮሌራ በተለይ በዝናብ ወቅትና ንጹሕ ውሃ በሌለባቸው አካባቢዎች በወረርሽኝ መልክ ይከሰታል። ወደ አገር ቤት የሚጓዙ የዲያስፖራ አባላትም ውሃና ምግብ በመጠንቀቅ ራሳቸውን መጠበቅ አለባቸው።

መልካም ዜናው፣ ኮሌራ በቀላሉ ሊታከም የሚችል በሽታ ነው። አብዛኛው ሕመምተኛ በኦአርኤስ (ORS) ብቻ ይድናል፤ ዋናው ነገር ሳይዘገዩ መጀመር ነው።

ምልክቶች (Symptoms)

ዋናው ምልክት በድንገት የሚጀምር ብዙ ውሃማ ተቅማጥ ነው።
ማስታወክ።
ከፍተኛ ጥማት።
ድካም።
የእግር ጡንቻ መኮማተር።
አንዳንድ ሰዎች ቀላል ምልክት ብቻ ያሳያሉ፤ ግን ባክቴሪያውን ወደ ሌሎች ሊያስተላልፉ ይችላሉ።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፤ እነዚህ ከባድ ድርቀትን ያመለክታሉ፦

ዓይን መጥለቅ።
አፍ መድረቅ።
ሽንት መቀነስ ወይም መጥፋት።
መዞር ወይም ሲቆሙ ራስን መሳት።
መደንዘዝ፣ መተኛት ወይም ግራ መጋባት።
መጠጣት አለመቻል ወይም የሚጠጣውን ሁሉ ማስታወክ።
በሕፃናት ላይ ሲያለቅሱ እንባ አለመኖር፣ የራስ ላይ ለስላሳ ቦታ መስመጥ።

ከባድ ድርቀት ያለበት ሰው የደም ሥር ፈሳሽ (IV fluids) ይፈልጋል። ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ሕክምና እስኪደርስ ድረስ የአፍ ድርቀት መፍትሔ (ORS) ወዲያውኑ ይጀምሩ። በትንንሽ ጊዜ ልዩነት በተደጋጋሚ ያጠጡ፤ ካስታወከም ጥቂት ቆይተው እንደገና ይቀጥሉ።
የኦአርኤስ ፓኬቱን በመመሪያው ላይ በተጻፈው ትክክለኛ የንጹሕ ውሃ መጠን ብቻ ይቀላቅሉ። ብዙ ወይም ትንሽ ውሃ መጨመር መፍትሔውን አደገኛ ሊያደርገው ይችላል።
ጡት የሚጠባ ሕፃን ጡት ማጥባቱን ይቀጥል።
ሌሎች ሕመምተኞችም ከቻሉ ፈሳሽና ቀላል ምግብ ይውሰዱ፤ ምግብን ሙሉ በሙሉ መከልከል አያስፈልግም።
አንቲባዮቲክ (antibiotic) ለከባድ ጉዳይ በባለሙያ ብቻ ይሰጣል። ለመከላከል ወይም በራስ ፈቃድ አይውሰዱ።
ተቅማጥ የሚያቆም መድኃኒት በራስ ፈቃድ አይውሰዱ።
ሕመምተኛውን የነኩ ሰዎች ሁሉ እጃቸውን በሳሙና ይታጠቡ። የተበከሉ ልብሶችን፣ ዕቃዎችንና ቦታዎችን በአግባቡ ያጽዱ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ብዙ ውሃማ ተቅማጥ በድንገት ከጀመረ፣ በተለይ በኮሌራ ወረርሽኝ አካባቢ ውስጥ ከሆኑ ወይም ከተመለሱ።
ማንኛውም የከባድ ድርቀት ምልክት ካለ፣ ወዲያውኑ።
ኦአርኤስ እየጠጡ ተቅማጡ ወይም ማስታወኩ ካልቀነሰ።
ሕመምተኛው ሕፃን፣ አረጋዊ፣ እርጉዝ ወይም ሌላ ሥር የሰደደ ሕመም ያለበት ከሆነ።

መከላከያ (Prevention)

የመጠጥ ውሃን ከታመነ ምንጭ ይጠቀሙ። ደህንነቱ ካልታወቀ በተገቢው መንገድ ያፍሉ ወይም ያክሙት፣ ከዚያም በንጹሕ ክዳን ባለው ዕቃ ያስቀምጡት።
ከመጸዳጃ ቤት በኋላ፣ ምግብ ከማዘጋጀትና ከመብላት በፊት፣ ሕፃንንም ከማብላት በፊት እጅን በሳሙናና በንጹሕ ውሃ በደንብ ይታጠቡ።
ምግብን በደንብ አብስለው ትኩስ ሳለ ይብሉ። ጥሬ ወይም ያልተሸፈነ ምግብ፣ ያልታጠበ ፍራፍሬና በደህና ያልተያዘ የመንገድ ምግብ የብክለት አደጋን ያሳድጋሉ።
ሰገራን በመጸዳጃ ቤት በደህና ያስወግዱ፤ የውሃ ምንጮችን አያበክሉ።
ቤት ውስጥ ሕመምተኛ ካለ የተበከሉ ቦታዎችንና ዕቃዎችን በአግባቡ ያጽዱ።
የአፍ ኮሌራ ክትባት (OCV) በወረርሽኝ አካባቢ ተጨማሪ መከላከያ ሊሆን ይችላል። ክትባት ንጹሕ ውሃን፣ ንጽህናንና ፈጣን ሕክምናን አይተካም።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ኦአርኤስ እንዴት ነው የማዘጋጀው? ምን ያህል መጠጣት አለብኝ?
የደም ሥር ፈሳሽ ያስፈልገኛል?
ቤተሰቤ እንዳይያዝ ምን ላድርግ?
ወደ ኢትዮጵያ ከመጓዜ በፊት የኮሌራ ክትባት መውሰድ አለብኝ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ኮሌራ (Cholera) በተበከለ ውሃ ወይም ምግብ የሚተላለፍ ከባድ የተቅማጥ በሽታ ነው። ሕክምና ካልተጀመረ በጥቂት ሰዓታት ውስጥ አደገኛ ድርቀት ሊያመጣ ይችላል።

ዋናው ምልክት በድንገት የሚጀምር ብዙ ውሃማ ተቅማጥ ነው። ማስታወክ፣ ከፍተኛ ጥማት፣ ድካምና የእግር ጡንቻ መኮማተርም ሊኖር ይችላል።

ዓይን መጥለቅ፣ አፍ መድረቅ፣ ሽንት መቀነስ፣ መዞር፣ መደንዘዝ ወይም መጠጣት አለመቻል ከባድ ድርቀትን ያመለክታሉ። እነዚህ ሲኖሩ ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።

ሕክምና እስኪደርስ ድረስ የአፍ ድርቀት መፍትሔ (ORS) ወዲያውኑ ይጀምሩ። በትንንሽ ጊዜ ልዩነት በተደጋጋሚ ያጠጡ፤ ካስታወከም ጥቂት ቆይተው እንደገና ይቀጥሉ።

የኦአርኤስ ፓኬቱን በመመሪያው ላይ በተጻፈው ትክክለኛ የንጹሕ ውሃ መጠን ብቻ ይቀላቅሉ። ብዙ ወይም ትንሽ ውሃ መጨመር መፍትሔውን አደገኛ ሊያደርገው ይችላል።

ጡት የሚጠባ ሕፃን ጡት ማጥባቱን ይቀጥል። ሌሎች ሕመምተኞችም ከቻሉ ፈሳሽና ቀላል ምግብ ይውሰዱ፤ ምግብን ሙሉ በሙሉ መከልከል አያስፈልግም።

ከባድ ድርቀት ያለበት ሰው የደም ሥር ፈሳሽና ሌላ የሕክምና እርዳታ ይፈልጋል። አንቲባዮቲክ ለከባድ ጉዳይ በባለሙያ ብቻ ይሰጣል፤ ለመከላከል በራስ ፈቃድ አይውሰዱ።

የመጠጥ ውሃን ከታመነ ምንጭ ይጠቀሙ። ደህንነቱ ካልታወቀ በተገቢው መንገድ ያፍሉ ወይም ያክሙት፣ ከዚያም በንጹሕ ክዳን ባለው ዕቃ ያስቀምጡት።

ከመጸዳጃ ቤት በኋላ፣ ምግብ ከማዘጋጀትና ከመብላት በፊት፣ ሕፃንንም ከማብላት በፊት እጅን በሳሙናና በንጹሕ ውሃ በደንብ ይታጠቡ።

ምግብን በደንብ አብስለው ትኩስ ሳለ ይብሉ። ጥሬ ወይም ያልተሸፈነ ምግብ፣ ያልታጠበ ፍራፍሬና በደህና ያልተያዘ የመንገድ ምግብ የብክለት አደጋን ያድጋሉ።

ሰገራን በመጸዳጃ ቤት በደህና ያስወግዱ፤ የውሃ ምንጮችን አያበክሉ። ቤት ውስጥ ሕመምተኛ ካለ የተበከሉ ቦታዎችንና ዕቃዎችን በአግባቡ ያጽዱ።

የአፍ ኮሌራ ክትባት (OCV) በወረርሽኝ አካባቢ ተጨማሪ መከላከያ ሊሆን ይችላል። ክትባት ንጹሕ ውሃን፣ ንጽህናንና ፈጣን ሕክምናን አይተካም።