የአንቲባዮቲክ መድኃኒት መላመድና የቫይረስ በሽታ Antibiotic Resistance and Why Antibiotics Do Not Treat Viral Illnesses

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🦟 ተላላፊ በሽታዎች

ጉንፋን፣ ፍሉና አብዛኛው ሳል በቫይረስ ስለሚመጡ አንቲባዮቲክ አይፈውሳቸውም። አንቲባዮቲክን በባለሙያ ሲታዘዝ ብቻ፣ በትክክለኛው መጠንና ጊዜ ይውሰዱ፤ ቀሪውን አያስቀምጡ፣ አያካፍሉ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

አንቲባዮቲክ (antibiotic) መድኃኒቶች የተወሰኑ በባክቴሪያ (bacteria) የሚመጡ በሽታዎችን ለማከም ይጠቅማሉ። ለሁሉም ትኩሳትና ሳል ግን መፍትሔ አይደሉም። ጉንፋን፣ ፍሉ (flu)፣ አብዛኛው የጉሮሮ ሕመምና ብዙ የሳል በሽታዎች በቫይረስ (virus) ይመጣሉ፤ አንቲባዮቲክ ቫይረስን አይገድልም።

መድኃኒት መላመድ (antibiotic resistance) ማለት ሰውነታችን መድኃኒቱን ለመደ ማለት አይደለም። ባክቴሪያዎቹ መድኃኒቱን መቋቋም ቻሉ ማለት ነው። የተላመዱ ባክቴሪያዎች ሲባዙ የተለመደው ሕክምና አይሠራም። በሽታው ይረዝማል፣ ወደ ሌሎች ሊተላለፍና ከባድ ሊሆን ይችላል።

በኢትዮጵያ አንቲባዮቲክ ያለ ማዘዣ በፋርማሲ በቀላሉ ስለሚገኝ፣ ብዙ ሰዎች ለጉንፋንና ለሳል በራሳቸው ይወስዳሉ። በአሜሪካ ያሉ ዲያስፖራዎችም ከአገር ቤት መድኃኒት ማስመጣት ወይም የቤተሰብ መድኃኒት መጋራት የተለመደ ነው። እነዚህ ልማዶች የመላመድ ችግሩን ያፋጥናሉ።

ምልክቶች (Symptoms)

ያለ አስፈላጊነት አንቲባዮቲክ ሲወሰድ በሽታውን አያሳጥርም። ይልቁንም የሚከተሉትን ሊያስከትል ይችላል፦

ተቅማጥ።
ማቅለሽለሽ።
የቆዳ ሽፍታ።
ከባድ አለርጂ (allergy)።

የተላመደ ኢንፌክሽን ምልክቶች፦

መድኃኒት እየወሰዱ ያልተሻለ ወይም የሚባባስ ኢንፌክሽን።
ረዘም ያለ ሕመም፣ ተደጋጋሚ ኢንፌክሽን።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

መድኃኒቱን ከወሰዱ በኋላ ፊት ወይም ከንፈር ካበጠ፣ ትንፋሽ ካጠረ ወይም መላ ሰውነት ላይ ከባድ ሽፍታ ከወጣ። ይህ ከባድ አለርጂ ነው፤ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።
ከፍተኛ ትኩሳት።
የትንፋሽ ማጠር።
ግራ መጋባት።
መጠጣት አለመቻል።
ሁኔታው በፍጥነት ከባሰ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ሳል ወይም ትኩሳት ካለ እረፍት፣ በቂ ፈሳሽና በባለሙያ የተመከረ የምልክት ሕክምና ሊረዳ ይችላል። አንቲባዮቲክ መፍትሔ መሆኑን አይገምቱ።
ንፍጥ ወይም አክታ ቢጫ ወይም አረንጓዴ መሆኑ ብቻ ባክቴሪያ እንዳለ አያረጋግጥም። ምርመራና የጤና ባለሙያ ግምገማ ያስፈልጋል።
አንቲባዮቲክ በባለሙያ ሲታዘዝ መጠኑን፣ ሰዓቱንና ቀኑን በትክክል ይከተሉ። ሕክምናውን የሚቀይረው ወይም የሚያቆመው ያዘዘው ባለሙያ ነው።
ምልክትዎ በፍጥነት ቢሻልም ቀሪውን መድኃኒት ለሌላ ጊዜ አያስቀምጡ። ለቤተሰብ ወይም ለጓደኛ አያካፍሉ።
የሌላ ሰው መድኃኒት ተመሳሳይ ህመም ስላለዎት ብቻ ለእርስዎ ትክክል አይሆንም። በተለይ ለልጆች የአዋቂ መድኃኒት በግምት አይስጡ።
ያለ ማዘዣ ከፋርማሲ ወይም ከአገር ቤት አንቲባዮቲክ አይግዙ፣ አያስመጡ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ትኩሳት ወይም ሳል ከጥቂት ቀናት በኋላ ካልተሻለ ወይም ከባሰ።
አንቲባዮቲክ እየወሰዱ ምልክቱ ካልተሻለ።
መድኃኒቱ ተቅማጥ፣ ሽፍታ ወይም ሌላ የጎንዮሽ ችግር ካመጣ። በራስዎ አያቁሙ፤ ያዘዘውን ባለሙያ ያነጋግሩ።
ከፍተኛ ትኩሳት፣ የትንፋሽ ማጠር፣ ግራ መጋባት ወይም መጠጣት አለመቻል ካለ በአስቸኳይ ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።

መከላከያ (Prevention)

እጅ መታጠብ።
ክትባትን በወቅቱ መውሰድ።
ሲያስሉ አፍን መሸፈን።
ምግብን በንጽህና ማዘጋጀት።
እነዚህ ኢንፌክሽንንና የመድኃኒት ፍላጎትን ይቀንሳሉ።
አንቲባዮቲክን ለትክክለኛው በሽታ፣ በትክክለኛው መጠንና ጊዜ መጠቀም ዛሬ እኛን፣ ነገ ደግሞ መላውን ማህበረሰብ ይጠብቃል።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ይህ ሕመም በባክቴሪያ ነው ወይስ በቫይረስ? አንቲባዮቲክ በእርግጥ ያስፈልገኛል?
መድኃኒቱን ስንት ቀን መውሰድ አለብኝ? ከተሻለኝ ማቆም እችላለሁ?
ያለ አንቲባዮቲክ ምልክቶቼን እንዴት ልቀንስ?
የጎንዮሽ ችግር ካየሁ ምን ላድርግ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

አንቲባዮቲክ (antibiotic) መድኃኒቶች የተወሰኑ በባክቴሪያ የሚመጡ በሽታዎችን ለማከም ይጠቅማሉ። ለሁሉም ትኩሳትና ሳል ግን መፍትሔ አይደሉም።

ጉንፋን፣ ፍሉ፣ አብዛኛው የጉሮሮ ሕመምና ብዙ የሳል በሽታዎች በቫይረስ (virus) ይመጣሉ። አንቲባዮቲክ ቫይረስን አይገድልም።

ንፍጥ ወይም አክታ ቢጫ ወይም አረንጓዴ መሆኑ ብቻ ባክቴሪያ እንዳለ አያረጋግጥም። ምርመራና የጤና ባለሙያ ግምገማ ያስፈልጋል።

ያለ አስፈላጊነት አንቲባዮቲክ ሲወሰድ በሽታውን አያሳጥርም። ተቅማጥ፣ ማቅለሽለሽ፣ የቆዳ ሽፍታ ወይም ከባድ አለርጂ ሊያስከትል ይችላል።

መድኃኒት መላመድ ወይም antibiotic resistance ማለት ሰውነታችን መድኃኒቱን ለመደ ማለት አይደለም። ባክቴሪያዎቹ መድኃኒቱን መቋቋም ቻሉ ማለት ነው።

የተላመዱ ባክቴሪያዎች ሲባዙ የተለመደው ሕክምና አይሠራም። በሽታው ይረዝማል፣ ወደ ሌሎች ሊተላለፍና ከባድ ሊሆን ይችላል።

የተሳሳተ መድኃኒት፣ የተሳሳተ መጠን ወይም ያለ ምርመራ ደጋግሞ መውሰድ የመላመድ ችግሩን ወይም resistance ያፋጥናል።

አንቲባዮቲክ በባለሙያ ሲታዘዝ መጠኑን፣ ሰዓቱንና ቀኑን በትክክል ይከተሉ። ሕክምናውን የሚቀይረው ወይም የሚያቆመው ያዘዘው ባለሙያ ነው።

ምልክትዎ በፍጥነት ቢሻልም ወይም ህመሙ ቢቀንስም ቀሪውን መድኃኒት ለሌላ ጊዜ አያስቀምጡ። እንዲሁም ለቤተሰብ ወይም ለጓደኛ አያካፍሉ።

የሌላ ሰው መድኃኒት ተመሳሳይ ህመም ስላለዎት ብቻ ለእርስዎ ትክክል አይሆንም። በተለይ ለልጆች የአዋቂ መድኃኒት በግምት አይስጡ።

መድኃኒቱን ከወሰዱ በኋላ ፊት ወይም ከንፈር ካበጠ፣ ትንፋሽ ካጠረ ወይም መላ ሰውነት ላይ ከባድ ሽፍታ ከወጣ አስቸኳይ ሕክምና ይፈልጉ።

ሳል ወይም ትኩሳት ካለ እረፍት፣ በቂ ፈሳሽና በባለሙያ የተመከረ የምልክት ሕክምና ሊረዳ ይችላል። አንቲባዮቲክ መፍትሔ መሆኑን አትገምቱ።

እጅ መታጠብ፣ ክትባትን በወቅቱ መውሰድ፣ ሲያስሉ አፍን መሸፈንና ምግብን በንጽህና ማዘጋጀት ኢንፌክሽንንና የመድኃኒት ፍላጎትን ይቀንሳሉ።

ከፍተኛ ትኩሳት፣ የትንፋሽ ማጠር፣ ግራ መጋባት፣ መጠጣት አለመቻል ወይም ሁኔታው በፍጥነት ከባሰ በአስቸኳይ ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።

አንቲባዮቲክን ለትክክለኛው በሽታ፣ በትክክለኛው መጠንና ጊዜ መጠቀም ዛሬ እኛን፣ ነገ ደግሞ መላውን ማህበረሰብ ይጠብቃል።