አልኮል በአእምሮ፣ በጉበትና በቤተሰብ ጤና ላይ የሚያሳድረው ጉዳት Alcohol Use and Its Effects on the Brain, Liver and Family Health

ምንድን ነው? (What is it?)

አልኮል (ethanol) ሱስ ሊያስይዝ የሚችል መርዛማ ንጥረ ነገር ነው። የማመዛዘን አቅምን፣ የምላሽ ፍጥነትን፣ የሰውነት ሚዛንንና የማስታወስ ችሎታን በፍጥነት ያዛባል። በዚህም ምክንያት ለመኪና አደጋ፣ ለመውደቅ፣ ለግጭትና ለተለያዩ አደገኛ ውሳኔዎች ያጋልጣል።

ደጋግሞ በብዛት መጠጣት የእንቅልፍ መዛባትና የስሜት መለዋወጥ ከማምጣቱ በላይ በጉበት ላይ የቅባት ክምችት ያደርጋል። በሂደትም የጉበት ብግነት፣ ከባድ የጉበት ጠባሳ (cirrhosis)፣ የልብ በሽታና የተለያዩ የካንሰር አይነቶች የመጋለጥ እድልን በከፍተኛ ደረጃ ይጨምራል።

ጉዳቱ በግለሰቡ ብቻ አያበቃም። አልኮል በስራ፣ በገቢ፣ በማህበራዊ ግንኙነትና በልጆች አስተዳደግ ላይ ከፍተኛ አሉታዊ ተጽእኖ ያሳድራል። በፍጹም ምንም ጉዳት የሌለው (risk-free) የአልኮል መጠን የለም፤ ጉዳቱ እንደ መጠኑና እንደ አጠጣጥ ሁኔታ ይጨምራል።

ምልክቶች (Symptoms)

የአልኮል ሱስ (alcohol use disorder) የማስጠንቀቂያ ምልክቶች፦

• ከፍተኛ ጠኔ ወይም ጠንካራ የመጠጣት ፍላጎት (craving)።
• አንዴ ከጀመሩ ራስን መቆጣጠር አለመቻል።
• ተመሳሳይ ስሜት ለማግኘት መጠኑ እየጨመረ መሄድ።
• ሲያቋርጡ ህመም ወይም መረበሽ መሰማት (withdrawal)።
• አልኮል በጤናና በህይወት ላይ ጉዳት እያመጣ መሆኑን እያወቁ መጠጣትን መቀጠል።

የረጅም ጊዜ ጉዳት ምልክቶች የእንቅልፍ መዛባት፣ የስሜት መለዋወጥ፣ የማስታወስ ችግርና የጉበት ህመም ሊሆኑ ይችላሉ።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

• ብዙ ከጠጣ በኋላ አለመንቃት፣ ትንፋሹ መቀዝቀዝ ወይም መቆራረጥ፣ ወይም ራሱን ስቶ ማስታወክ። ይህ የአልኮል መመረዝ (alcohol poisoning) ሊሆን ይችላል።
• በሱስ የተያዘ ሰው በድንገት መጠጣት ካቆመ በኋላ ከባድ መንቀጥቀጥ፣ ግራ መጋባት፣ የሌሉ ነገሮችን ማየት ወይም መንዘር (seizure)። ይህ ከባድ የማቋረጥ ምልክት (severe withdrawal) ነው።
• ደም ማስታወክ ወይም ጥቁር ሰገራ፣ ወይም የዓይንና የቆዳ ቢጫ መሆን (jaundice)።
• ራሱን ወይም ሌሎችን የመጉዳት ሀሳብ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• ከጠጡ በኋላ በፍጹም መኪና አያሽከርክሩ፤ አደገኛ ማሽኖችንም አይጠቀሙ።
• ማቆም ጥሩ ነው፤ ግን በሱስ የተያዘ ሰው በድንገትና ያለ ሕክምና ክትትል እንዲያቆም አያስገድዱ፤ ከባድ የማቆም ምልክቶች (withdrawal) አደገኛ ናቸው። ያለ ህክምና ባለሙያ ክትትል ማቋረጥ ለከፍተኛ የጤና አደጋ ያጋልጣል። ማቆም ሲታሰብ ሁልጊዜ የህክምና መመሪያ (medical guidance) ይከተሉ።
• እርጉዝ ከሆኑ ወይም ሊሆኑ ከቻሉ ምንም አልኮል አይጠጡ። በጽንሱ እድገት ላይ ከባድና ዘላቂ ጉዳት ያስከትላል።
• ቤተሰብ ከሆኑ፦ ጤናማ የድጋፍ ስርዓትና ግልጽ ገደቦችን (supportive boundaries) ያስቀምጡ። ተጎጂው የስነልቦና ህክምና እንዲያገኝ ያበረታቱ፣ ከጎኑ ይቁሙ።
• የሚጠጡትን መጠንና ድግግሞሽ በታማኝነት ይመዝግቡ፤ ይህ ከሐኪም ጋር ለመወያየት ይረዳል።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• ከላይ ካሉት የሱስ ምልክቶች አንዱ ወይም ከዚያ በላይ ካለ።
• መቀነስ ወይም ማቆም ሲፈልጉ። ባለሙያዎች ሚስጥርዎን በመጠበቅ (confidential care) የህክምናና የስነልቦና ድጋፍ ይሰጣሉ፤ ያለ ፍርሃት ያማክሩ።
• የጉበት ህመም ምልክቶች፣ የእንቅልፍ ወይም የስሜት ችግር ካለ።
• እርጉዝ ከሆኑና አልኮል የሚጠጡ ከሆነ።
• ለቤተሰብዎ አባል የሚጨነቁ ከሆነ፤ የቤተሰብ አባላትም ድጋፍ ማግኘት ይችላሉ።

መከላከያ (Prevention)

• ምንም ጉዳት የሌለው መጠን ስለሌለ፣ ባነሰ ቁጥር ይሻላል፤ አለመጠጣት ደግሞ ከሁሉ የተሻለ ነው።
• በእርግዝና ወቅት አልኮል በፍጹም አይጠጡ።
• ከጠጡ አያሽከርክሩ፤ ቁልፍ ለሌላ ሰው ይስጡ።
• ችግሩ ሳይባባስ ቀድመው እርዳታ ይፈልጉ።
• ልጆች በቤት ውስጥ የሚያዩትን ይማራሉ፤ ለቤተሰብዎ ጤና ጥሩ ምሳሌ ይሁኑ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• የምጠጣው መጠን ጉበቴን እየጎዳ ነው? የጉበት ምርመራ ያስፈልገኛል?
• በደህንነት ለማቆም ወይም ለመቀነስ ምን አማራጭ አለ?
• ውይይታችን ሚስጥር ነው?
• ከምወስዳቸው መድኃኒቶች ጋር አልኮል ችግር አለው?