የተስፋፉ የእግር ደም ሥሮች ወይም ቫሪኮስ ቬይን Varicose Veins

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed ❤️ ልብ፣ ደም ግፊት፣ ስኳር

ቫሪኮስ ቬይን የእግር ደም ሥር ቫልቮች ሲደክሙ ደም ተመልሶ ሲከማች ይመጣል። መራመድና እግር ከፍ ማድረግ ይረዳል፤ አንድ እግር ብቻ ድንገት ካበጠና ካመመ ቶሎ ሕክምና ይፈልጉ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

በእግር ላይ ሰማያዊ ወይም ሐምራዊ፣ ጠማማና ጎልቶ የወጣ የደም ሥር የተስፋፋ የደም ሥር ወይም ቫሪኮስ ቬይን (varicose vein) ይባላል። የእግር ደም ሥሮች ደምን ወደ ልብ ለመመለስ ውስጣቸው አንድ አቅጣጫ ብቻ የሚከፈት ቫልቭ (valve) አላቸው። የባት ጡንቻዎቻችን (calf muscles) ስንራመድ ደምን ወደ ላይ ይገፋሉ።

ቫልቮቹ ሲደክሙ ወይም የደም ሥሩ ግድግዳ ሲለጠጥ፣ ደም ወደ ኋላ ተመልሶ በእግር ውስጥ ይከማቻል። ከዚያም የደም ሥሩ ይሰፋል፣ ይጠማማል፣ ከቆዳውም በታች ጎልቶ ይታያል። የቤተሰብ ታሪክ፣ ዕድሜ መጨመር፣ እርግዝና፣ ከመጠን በላይ ውፍረት፣ እንዲሁም ለረጅም ሰዓት ቆሞ ወይም ተቀምጦ መቆየት የመከሰት ዕድሉን ይጨምራሉ።

ብዙ ኢትዮጵያውያን በዲያስፖራ ውስጥ ረጅም ሰዓት ቆመው ወይም ተቀምጠው ይሠራሉ። ቫሪኮስ ቬይን የውበት ጉዳይ ብቻ አይደለም፤ ሕመም፣ የቆዳ ለውጥ፣ ቁስል ወይም ደም መፍሰስ ሊያመጣ ይችላል። ቀድሞ መመርመር ተገቢውን ሕክምና ለመምረጥ ይረዳል።

ምልክቶች (Symptoms)

ሁልጊዜ ሕመም ላይኖር ይችላል፤ የሚታየው ጠማማ የደም ሥር ብቻ ሊሆን ይችላል።
የእግር ክብደት፣ ማመም፣ ማሳከክ ወይም ማቃጠል።
የእግር እብጠት፣ በተለይ በቀኑ መጨረሻ።
የሌሊት ቁርጠት።
ለረጅም ጊዜ ሲቆሙ ወይም ሲቀመጡ ምልክቶቹ ይጨምራሉ።
ችግሩ ከቆየ፣ በቁርጭምጭሚት አካባቢ የቆዳ ቀለም ይጠቁራል፣ ቆዳው ይደርቃል ወይም ያሳክካል።
የማይድን ቁስል ወይም አልሰር (ulcer)።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ቫሪኮስ ቬይንና በጥልቅ የደም ሥር ውስጥ የሚፈጠር ደም መርጋት ወይም ዲ ቪ ቲ (DVT) አንድ አይደሉም። ግን ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

አንድ እግር ብቻ ድንገት ካበጠ፣ ካመመ፣ ከቀላ ወይም ከሞቀ። ይህ የደም መርጋት ምልክት ሊሆን ይችላል።
ከእግር እብጠት ጋር ድንገተኛ የትንፋሽ ማጠር ወይም የደረት ህመም ካለ፣ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።
ከቫሪኮስ ቬይን ደም ከፈሰሰና በመጫን ካልቆመ። እግርዎን ከፍ አድርገው ቦታውን ይጫኑና እርዳታ ይፈልጉ።
የማይድን ቁስል፣ በተለይ ከቀላ፣ ካበጠ ወይም መግል ካለው።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

በየቀኑ ይራመዱ፤ የባት ጡንቻን (calf muscle) ያንቀሳቅሱ። ተቀምጠውም ቢሆን ቁርጭምጭሚትዎን ወደ ላይና ወደ ታች ያንቀሳቅሱ።
እግርዎን ከልብ ከፍ አድርገው ያሳርፉ።
ጤናማ ክብደት ይጠብቁ።
ረጅም ጊዜ አንድ ቦታ ቆመው ወይም ተቀምጠው አይቆዩ፤ በየጊዜው ይንቀሳቀሱ።
የሚጨምቅ ስቶኪንግ ወይም ኮምፕሬሽን ስቶኪንግ (compression stocking) ለአንዳንድ ሰዎች ሕመምና እብጠትን ያሳንሳል። ግን መጠኑና ግፊቱ ትክክል እንዲሆን፣ በተለይ ሌላ የደም ዝውውር ችግር ካለ፣ በባለሙያ ምክር ይጠቀሙ።
ቁርጭምጭሚት አካባቢ ያለውን ቆዳ እርጥበት ያድርጉ፤ ማሳከኩን አይቧጥጡ፤ ቁስል ከመጣ በራስዎ አያክሙ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ሕመም፣ የቆዳ ለውጥ፣ ቁስል ወይም ደም መፍሰስ ካለ አይዘግዩ።
እብጠቱ ወይም ሕመሙ የዕለት ተዕለት ሥራዎን ካወከ።
ኮምፕሬሽን ስቶኪንግ ከመጠቀምዎ በፊት፣ በተለይ የስኳር ወይም የደም ዝውውር ችግር ካለብዎ።
ሐኪሙ እግርን ከመመርመር በተጨማሪ የደም ፍሰትን ለማየት ዱፕሌክስ አልትራሳውንድ (duplex ultrasound) ሊያደርግ ይችላል። እንደ ችግሩ መጠን፣ ስክሌሮቴራፒ (sclerotherapy)፣ አብሌሽን (ablation) ወይም ቀዶ ሕክምና ሊመከር ይችላል።

መከላከያ (Prevention)

በየቀኑ መራመድና መንቀሳቀስ።
ጤናማ ክብደት መጠበቅ።
ረጅም ጊዜ ቆሞ ወይም ተቀምጦ አለመቆየት፤ ሥራው የሚጠይቅ ከሆነ በየሰዓቱ ጥቂት ደቂቃ መራመድ።
ሲያርፉ እግርን ከፍ ማድረግ።
በእርግዝና ጊዜ ወይም ቆሞ በሚሠራ ሥራ ላይ፣ በባለሙያ ምክር ኮምፕሬሽን ስቶኪንግ መጠቀም።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የእኔ ቫሪኮስ ቬይን ሕክምና ያስፈልገዋል ወይስ ክትትል ብቻ?
ኮምፕሬሽን ስቶኪንግ ለእኔ ተስማሚ ነው? የትኛው መጠን?
ዱፕሌክስ አልትራሳውንድ ያስፈልገኛል?
የደም መርጋት አደጋዬ ምን ያህል ነው?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

በእግርዎ ላይ ሰማያዊ ወይም ሐምራዊ፣ ጠማማና ጎልቶ የወጣ የደም ሥር አይተዋል?

ይህን የተስፋፋ የደም ሥር ወይም ቫሪኮስ ቬይን (Varicose Vein) እንለዋለን።

የእግር ደም ሥሮች ደምን ወደ ልብ ለመመለስ ውስጣቸው አንድ አቅጣጫ ብቻ የሚከፈት ቫልቭ ወይም በር (Valve) አላቸው።

የባት ጡንቻዎቻችን ወይም calf muscles ስንራመድ ደምን ወደ ላይ ይገፋሉ።

ቫልቮቹ ሲደክሙ ወይም የደም ሥሩ ግድግዳ ሲለጠጥ፣ ደም ወደ ኋላ ተመልሶ በእግር ውስጥ ይከማቻል።

ከዚያም የደም ሥሩ ይሰፋል፣ ይጠማማል፣ ከቆዳውም በታች ጎልቶ ይታያል።

የቤተሰብ ታሪክ፣ ዕድሜ መጨመር፣ እርግዝና፣ ከመጠን በላይ ውፍረት፣

እንዲሁም ለረጅም ሰዓት ቆሞ ወይም ተቀምጦ መቆየት ቫሪኮስ ቬይን (Varicose Vein) የመከሰት ዕድልን ይጨምራሉ።

ሁልጊዜ ሕመም ላይኖር ይችላል። ግን የእግር ክብደት፣

ማመም፣ ማሳከክ፣ ማቃጠል፣ እብጠትና የሌሊት ቁርጠት ሊታዩ ይችላሉ።

ለረጅም ጊዜ ሲቆሙ ወይም ሲቀመጡ ምልክቶቹ የበለጠ ሊጨምሩ ይችላሉ።

ችግሩ ከቆየ፣ በቁርጭምጭሚት አካባቢ የቆዳ ቀለም ሊጠቁር፣ ቆዳው ሊደርቅ ወይም ሊያሳክክ ይችላል።

የማይድን ቁስል ወይም አልሰር (Ulcer) ካለ፣ የጤና ባለሙያ ያነጋግሩ።

ቫሪኮስ ቬይን (Varicose Vein) እና በጥልቅ የደም ሥር ውስጥ የሚፈጠር ደም መርጋት ወይም ዲ ቪ ቲ (DVT) አንድ አይደሉም።

ግን አንድ እግር ብቻ ድንገት ካበጠ፣ ካመመ፣ ከቀላ ወይም ከሞቀ፣ ቶሎ ሕክምና ይፈልጉ።

በየቀኑ መራመድና የባት ጡንቻን ወይም calf muscleን ማንቀሳቀስ፣ እግርን ከልብ ከፍ አድርጎ ማሳረፍ፣

ጤናማ ክብደት መጠበቅና ረጅም ጊዜ አንድ ቦታ አለመቆየት ምልክቶቹን ሊቀንሱ ይችላሉ።

የሚጨምቅ ስቶኪንግ ወይም ኮምፕሬሽን ስቶኪንግ (Compression Stocking) ለአንዳንድ ሰዎች ሕመምና እብጠትን ያሳንሳል።

ግን መጠኑና ግፊቱ ትክክል እንዲሆን፣ በተለይ ሌላ የደም ዝውውር ችግር ካለ፣ በባለሙያ ምክር ይጠቀሙ።

ሐኪሙ እግርን ከመመርመር በተጨማሪ የደም ፍሰትን ለማየት ዱፕሌክስ አልትራሳውንድ (Duplex Ultrasound) ሊያደርግ ይችላል።

እንደ ችግሩ መጠን፣ ስክሌሮቴራፒ (Sclerotherapy)፣ አብሌሽን (Ablation) ወይም ቀዶ ሕክምና ሊመከር ይችላል።

ቫሪኮስ ቬይን (Varicose Vein) የውበት ጉዳይ ብቻ አይደለም፤ ሕመም፣ የቆዳ ለውጥ፣ ቁስል ወይም ደም መፍሰስ ካለ አይዘግዩ።

ቀድሞ መመርመር ተገቢውን ሕክምና ለመምረጥ ይረዳል።