የእርግዝና ክትትል (የቅድመ ወሊድ እንክብካቤ) Prenatal Care

ምንድን ነው? (What is it?)

የቅድመ ወሊድ እንክብካቤ (prenatal care) በእርግዝና ወቅት የእናትንና የፅንስን ጤንነት ለመከታተል የሚሰጥ ክትትል ነው። ደህንነቱ የተጠበቀ ጤናማ እርግዝና እንዲኖርና በሰላም ለመገላገል በእጅጉ ይረዳል።

እርግዝናዎን ካረጋገጡ በኋላ 12 ሳምንታት ከመሙላቱ በፊት ወደ ጤና ተቋም ሄደው ክትትል ይጀምሩ። የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) እንዳስቀመጠው፣ ጤናማ የሆነች ነፍሰ ጡር እናትም ቢያንስ 8 ጊዜ የቅድመ ወሊድ ክትትል ማድረግ አለባት።

በእነዚህ ቀጠሮዎች ሐኪሙ የደም ግፊት (blood pressure) እና ክብደት ይለካል፣ የደምና የሽንት ምርመራ (blood and urine tests) ያደርጋል፣ የፅንሱን እድገት ይከታተላል። በሽታዎችን አስቀድሞ መለየት በፅንሱ ላይ የሚደርስን አደጋ ይቀንሳል። ነፍሰ ጡር እናት አክብሮት የተሞላበትና ምስጢሯን የጠበቀ ጥራት ያለው እንክብካቤ (quality care) የማግኘት ሙሉ መብት አላት።

ምልክቶች (Symptoms)

የቅድመ ወሊድ እንክብካቤ በሽታ አይደለም። በምትኩ፣ በክትትሉ ወቅት የሚደረጉት ዋና ዋና ነገሮች እነዚህ ናቸው፦

• የደም ግፊትና ክብደት መለካት።
• በሽታዎችን አስቀድሞ ለመለየት የደምና የሽንት ምርመራ በየጊዜው።
• ኤችአይቪ (HIV)፣ ቂጥኝ (syphilis) እና የጉበት በሽታ (hepatitis) ምርመራ። እነዚህ ወደ ልጅ ሊተላለፉ ስለሚችሉ ለልጁ ጤና ወሳኝ ነው።
• ፎሊክ አሲድ (folic acid) እና የብረት ማዕድን (iron) እንክብሎች በሐኪም ትእዛዝ። የፅንሱን የነርቭ እድገት ያግዛሉ፣ የደም ማነስን (anemia) ይቀንሳሉ።
• እንደ አካባቢው ሁኔታ ተገቢ ክትባቶች፣ የወባ (malaria) መከላከያ መድኃኒትና በፀረ ትንኝ መድኃኒት የታከመ አጎበር (mosquito net)።
• 24 ሳምንታት ሳይሞላ የአልትራሳውንድ (ultrasound) ምርመራ። የፅንሱን እድገት፣ የልብ ምትና የመውለጃ ቀኑን ያሳያል።
• የወሊድ እቅድ (birth plan)፦ የት እንደሚወልዱ ከሐኪም ጋር ቀድመው መወሰን። ለአእምሮ ጤናዎም ትኩረት መስጠት።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ቀጠሮዎን ሳይጠብቁ ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ፦

• በማንኛውም የእርግዝና ወራት የሚከሰት የደም መፍሰስ (vaginal bleeding)።
• የማይለቅ ከባድ የራስ ምታትና የዓይን ብዥታ (visual changes)። የደም ግፊት መጨመር ምልክት ሊሆኑ ይችላሉ።
• የፊት ማበጥ።
• ከፍተኛ ትኩሳት (fever)።
• መጥፎ ሽታ ያለው የብልት ፈሳሽ (vaginal discharge)።
• የፅንሱ እንቅስቃሴ መቀነስ።
• ድንገተኛ አዙሪት፣ መንቀጥቀጥ (convulsions) ወይም ራስን መሳት። መንቀጥቀጥ ካለ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።
• ድንገተኛ የመተንፈስ ችግር (breathing difficulty) ወይም የደረት ውጋት።
• ከባድ የሆድ ህመም።
• ከምጥ በፊት ውሃ መፍሰስ (waters breaking early)።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• የተቀጠሩበትን ቀን አያሳልፉ። ቀጠሮዎን በስልክዎ ወይም በማስታወሻ ይያዙ።
• ፎሊክ አሲድና የብረት ማዕድን እንክብሎችን በየቀኑ በሐኪም ትእዛዝ ይውሰዱ።
• ማንኛውንም ሌላ መድኃኒት ወይም እንክብል ከመውሰድዎ በፊት ሐኪምዎን ይጠይቁ።
• ወባ ባለበት አካባቢ ከሆኑ በፀረ ትንኝ መድኃኒት በታከመ አጎበር ውስጥ ይተኙ።
• የፅንሱን እንቅስቃሴ በየቀኑ ይከታተሉ።
• የወሊድ እቅድዎን ከቤተሰብዎ ጋር ይነጋገሩ፦ የት እንደሚወልዱ፣ እንዴት እንደሚደርሱ፣ ማን እንደሚያጅብዎት።
• ለአእምሮ ጤናዎ ትኩረት ይስጡ። ውጥረት ወይም ሐዘን ከበዛ ለሐኪምዎ ይንገሩ።
• አልኮልና ሲጋራ ያስወግዱ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• እርግዝናዎን እንዳረጋገጡ፣ 12 ሳምንት ከመሙላቱ በፊት።
• በእርግዝናዎ ሁሉ ቢያንስ 8 ጊዜ፣ በተሰጠዎት ቀጠሮ መሠረት።
• 24 ሳምንት ከመሙላቱ በፊት ለአልትራሳውንድ ምርመራ።
• ከላይ ካሉት አደገኛ ምልክቶች አንዱ ሲታይ፣ ቀጠሮ ሳይጠብቁ።
• ማንኛውም ያልተለመደ ነገር ሲሰማዎት።

መከላከያ (Prevention)

• ቀደም ብሎ ክትትል መጀመርና ሁሉንም ቀጠሮዎች ማክበር።
• ፎሊክ አሲድና የብረት ማዕድን በየቀኑ መውሰድ።
• ለኤችአይቪ፣ ለቂጥኝና ለጉበት በሽታ መመርመር። ካለ ቀድሞ መታከም ልጁን ይጠብቃል።
• ተገቢ ክትባቶችንና የወባ መከላከያ መውሰድ።
• ጤናማ ምግብ፣ በቂ እረፍትና የአእምሮ ጤና።
• አደገኛ ምልክቶችን ማወቅና ለቤተሰብም ማሳወቅ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• ቀጣዩ ቀጠሮዬ መቼ ነው? በጠቅላላ ስንት ጊዜ መምጣት አለብኝ?
• የትኞቹን ምርመራዎች አድርጌያለሁ? ውጤቶቹ ምን ያሳያሉ?
• የትኞቹን እንክብሎችና ክትባቶች መውሰድ አለብኝ?
• የት እንደምወልድ የወሊድ እቅድ አብረን እናውጣ?