ትራኮማን መከላከልና የSAFE ስትራቴጂ Trachoma Prevention and the SAFE Strategy

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🦟 ተላላፊ በሽታዎች

ትራኮማ በእጅ፣ በጋራ ፎጣና በዝንብ የሚተላለፍ የዓይን ኢንፌክሽን ነው። የሕፃናትን ፊት በየቀኑ መታጠብና ፎጣ አለመጋራት ይከላከላል፤ ሽፋሽፍት ዓይንን እየፋቀ ከሆነ ወዲያውኑ ይመርመሩ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ትራኮማ (trachoma) ክላሚዲያ ትራኮማቲስ (Chlamydia trachomatis) በተባለ ባክቴሪያ የሚከሰት የዓይን በሽታ ነው። በተደጋጋሚ ሲያጋጥም የዓይን ሽፋኑን ጠባሳ ሊያደርግ ይችላል። ጠባሳው ሽፋሽፍትን ወደ ውስጥ ሲጎትት፣ ሽፋሽፍቱ ዓይንን እየፋቀ በጊዜ ሂደት ዕውርነት ሊያመጣ ይችላል።

በሽታው በተበከለ እጅ፣ በጋራ በሚጠቀሙት ፎጣና ልብስ፣ በአልጋ ልብስ ወይም የዓይንና የአፍንጫ ፈሳሽ በነካ ዝንብ ይተላለፋል። በተለይ ሕፃናት ኢንፌክሽኑን በተደጋጋሚ ይይዛሉ፤ ጉዳቱ ግን ከዓመታት በኋላ በአዋቂነት ይታያል።

ኢትዮጵያ በዓለም ከፍተኛ የትራኮማ ሸክም ካለባቸው አገሮች አንዷ ናት። ትራኮማ ሕክምና የሚቻልና ዕውርነቱም የሚከላከል በሽታ ነው። ስለዚህ በአገር ቤት ያሉ ቤተሰቦችዎ ስለ መከላከያው እንዲያውቁ ማድረግ ትልቅ እርዳታ ነው።

ምልክቶች (Symptoms)

በመጀመሪያ ዓይን መቅላት፣ ማሳከክ፣ መቆጣትና ፈሳሽ።
ብዙ ጊዜ ምልክቱ ቀላል ቢመስልም፣ ተደጋጋሚ ኢንፌክሽን ጉዳትን ያከማቻል።
ከዓመታት በኋላ ጠባሳው የዓይን ሽፋኑን ወደ ውስጥ ሲጎትት ሽፋሽፍት በዓይን ላይ ይፋቃል።
ይህ ሁኔታ ህመም፣ ብርሃን መፍራትና የማየት መቀነስ ሊያመጣ ይችላል።
በዓይን ላይ ነጭ ጠባሳ (የኮርኒያ ጉዳት)።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ በሰለጠነ ባለሙያ ይመርመሩ፦

ሽፋሽፍት ዓይንን እየፋቀ ከሆነ።
ከባድ የዓይን ህመም።
የማየት መቀነስ።
በዓይን ላይ ነጭ ጠባሳ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

የሕፃናትን ፊት በንጹሕ ውሃ በየቀኑ ይታጠቡ፤ የዓይንና የአፍንጫ ፈሳሽ እንዳይቆይ ያድርጉ።
ፎጣ፣ የፊት ጨርቅና የዓይን መዋቢያ አይጋሩ። ለእያንዳንዱ ሰው ንጹሕ ጨርቅ ይጠቀሙ።
ዓይንን ከመንካት በፊትና በኋላ እጅን በሳሙና ይታጠቡ።
ወደ ውስጥ የገባውን ሽፋሽፍት በራስዎ ለመንቀል አይሞክሩ፤ የባህል መድኃኒት ወይም ቅጠል በዓይን ላይ አይጨምሩ።
አንቲባዮቲክ (antibiotics) በባለሙያ መመሪያ ብቻ ይውሰዱ። በወረርሽኝ አካባቢ የጅምላ ሕክምና ሲሰጥ ቤተሰብዎ ሁሉ ይሳተፍ።
ዝንብን ለመቀነስ የቤቱን አካባቢ ንጹሕ ያድርጉ፤ ቆሻሻን በአግባቡ ያስወግዱ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

የዓይን መቅላት፣ ፈሳሽ ወይም መቆጣት ተደጋግሞ ከመጣ፣ በተለይ በሕፃናት ላይ።
ሽፋሽፍት ወደ ውስጥ ገብቶ ዓይንን እየፋቀ ከሆነ። ቀዶ ሕክምና (surgery) ተጨማሪ የኮርኒያ ጉዳትንና ዕውርነትን ሊከላከል ይችላል።
ህመም፣ ብርሃን መፍራት ወይም የማየት መቀነስ ካለ።
የዓይን ምልክትን ቀድሞ ማሳየት እይታን ይጠብቃል፤ አይዘግዩ።

መከላከያ (Prevention)

የዓለም ጤና ድርጅት SAFE የተባለ አራት ክፍል ያለው መከላከያ ስትራቴጂ ይመክራል፦

S፣ ቀዶ ሕክምና (Surgery)፦ ሽፋሽፍት ወደ ውስጥ ገብቶ ዓይንን ሲፋቅ።
A፣ አንቲባዮቲክ (Antibiotics)፦ ኢንፌክሽኑን ለማጥፋት፣ በባለሙያ መመሪያ ብቻ።
F፣ የፊት ንጽህና (Facial cleanliness)፦ የሕፃናትን ፊት በየቀኑ መታጠብ።
E፣ የአካባቢ ማሻሻያ (Environmental improvement)፦ በቂ ንጹሕ ውሃ፣ ተገቢ መጸዳጃ ቤትና የቆሻሻ አያያዝ ዝንብንና ስርጭትን ይቀንሳሉ።
SAFEን እንደ ሙሉ ጥቅል መተግበር እይታን ይጠብቃል።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የልጄ የዓይን ኢንፌክሽን ትራኮማ ነው? ምን ሕክምና ያስፈልጋል?
ሽፋሽፍቴ ዓይኔን እየፋቀ ነው፤ ቀዶ ሕክምና ያስፈልገኛል?
ቤተሰቤ ሁሉ መታከም አለበት?
እይታዬ ሊመለስ ይችላል?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ትራኮማ (Trachoma) ክላሚዲያ ትራኮማቲስ በተባለ ባክቴሪያ የሚከሰት የዓይን በሽታ ነው። በተደጋጋሚ ሲያጋጥም የዓይን ሽፋኑን ጠባሳ ሊያደርግ ይችላል።

በሽታው በተበከለ እጅ፣ በጋራ በሚጠቀሙት ፎጣና ልብስ፣ በአልጋ ልብስ ወይም የዓይንና የአፍንጫ ፈሳሽ በነካ ዝንብ ሊተላለፍ ይችላል።

በመጀመሪያ ዓይን መቅላት፣ ማሳከክ፣ መቆጣትና ፈሳሽ ሊታይ ይችላል። ብዙ ጊዜ ምልክቱ ቀላል ቢመስልም ተደጋጋሚ ኢንፌክሽን ጉዳትን ያከማቻል።

ጠባሳው የዓይን ሽፋኑን ወደ ውስጥ ሲጎትት ሽፋሽፍት በዓይን ላይ ይፋቃል። ይህ ሁኔታ ህመም፣ ብርሃን መፍራትና የማየት መቀነስ ሊያመጣ ይችላል።

ሽፋሽፍት ዓይንን እየፋቀ ከሆነ፣ ከባድ ህመም፣ የማየት መቀነስ ወይም በዓይን ላይ ነጭ ጠባሳ ካለ ወዲያውኑ በሰለጠነ ባለሙያ ይመርመሩ።

የዓለም ጤና ድርጅት SAFE የተባለ አራት ክፍል ያለው መከላከያ ስትራቴጂ ይመክራል። እሱም ቀዶ ሕክምና፣ አንቲባዮቲክ፣ የፊት ንጽህናና የአካባቢ ማሻሻያ ነው።

ኤስ ማለት ሽፋሽፍት ወደ ውስጥ ገብቶ ዓይንን ሲፋቅ ቀዶ ሕክምና (Surgery) ማድረግ ነው። ይህ ተጨማሪ የኮርኒያ ጉዳትንና ዕውርነትን ሊከላከል ይችላል።

ኤይ ማለት ኢንፌክሽኑን ለማጥፋት አንቲባዮቲክ (Antibiotics) መስጠት ነው። በወረርሽኝ አካባቢ የጅምላ ሕክምና ሊካሄድ ይችላል፤ መድኃኒቱን በባለሙያ መመሪያ ብቻ ይውሰዱ።

ኤፍ ማለት የፊት ንጽህና (Facial cleanliness) ነው። የሕፃናትን ፊት በንጹሕ ውሃ በየቀኑ ይታጠቡ፣ የዓይንና የአፍንጫ ፈሳሽ እንዳይቆይ ያድርጉ።

ፎጣ፣ የፊት ጨርቅና የዓይን መዋቢያ አትጋሩ። ዓይንን ከመንካት በፊትና በኋላ እጅን በሳሙና ይታጠቡ፤ ለእያንዳንዱ ሰው ንጹሕ ጨርቅ ይጠቀሙ።

የአካባቢ ማሻሻያ (Environmental improvement) የመከላከያው መጨረሻ ክፍል ነው። በቂ ንጹሕ ውሃ፣ ተገቢ መጸዳጃ ቤትና የቆሻሻ አያያዝ ዝንብንና ስርጭትን ይቀንሳሉ።

ትራኮማ ሕክምና የሚቻልና ዕውርነቱም የሚከላከል በሽታ ነው። SAFEን እንደ ሙሉ ጥቅል መተግበርና የዓይን ምልክትን ቀድሞ ማሳየት እይታን ይጠብቃል።