በግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፉ በሽታዎች Sexually Transmitted Infections (STI)

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🦟 ተላላፊ በሽታዎች

የአባላዘር በሽታዎች ብዙ ጊዜ፣ በተለይ በሴቶች ላይ፣ ምንም ምልክት አያሳዩም። በቀላል ምርመራ ተለይተው በመድኃኒት ይድናሉ፤ አጋርዎም አብሮ መታከም አለበት።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

በግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፉ በሽታዎች ወይም የአባላዘር በሽታዎች (sexually transmitted infections, STIs) ጥንቃቄ በሌለው የግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፉ ኢንፌክሽኖች ናቸው። በኢትዮጵያ ቂጥኝ ወይም ሲፊሊስ (syphilis)፣ ጨብጥ (gonorrhea)፣ ክላሚዲያ (chlamydia) እና ኤችአይቪ (HIV) ከሚበዙት መካከል ናቸው።

ብዙዎቹ ምንም ምልክት ሳያሳዩ ሊተላለፉ ይችላሉ። ሰውየው ጤነኛ መስሎ ለአጋሩ ያስተላልፋል። ስለዚህ "ምልክት የለኝም" ብሎ መተማመን ልክ አይደለም።

እነዚህ በሽታዎች የሚያሳፍሩ ሳይሆኑ የሚታከሙ የጤና ጉዳዮች ናቸው። አብዛኞቹ በቀላል ምርመራ ተለይተው በመድኃኒት ይድናሉ። ሳይታከሙ ሲቆዩ ግን መካንነት (infertility)፣ የማህፀን ውጭ እርግዝና (ectopic pregnancy) እና ሥር የሰደደ ህመም ሊያስከትሉ ይችላሉ።

ምልክቶች (Symptoms)

ሽንት ሲወጣ ማቃጠል።
ከብልት የሚወጣ ያልተለመደ ፈሳሽ።
በብልት አካባቢ ቁስል።
በታችኛው ሆድ ወይም በዳሌ አካባቢ ህመም፤ በግንኙነት ወቅት ህመም።
ብዙ ጊዜ ግን፣ በተለይ በሴቶች ላይ፣ ምንም ምልክት አይታይም።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

በብልት አካባቢ ቁስል። ቁስል ያለበት በሽታ የኤችአይቪን የመተላለፍ እድል ይጨምራል።
ትኩሳት ያለው ከባድ የታችኛው ሆድ ወይም የዳሌ ህመም፣ በተለይ በሴቶች።
የወር አበባ ቀርቶ ከባድ የሆድ ህመም ወይም ደም መፍሰስ ካለ። የማህፀን ውጭ እርግዝና (ectopic pregnancy) ሊሆን ስለሚችል ወዲያውኑ ወደ ድንገተኛ ክፍል ይሂዱ።
እርጉዝ ከሆኑና ምልክት ካለዎት፣ ወይም የቂጥኝና የኤችአይቪ ምርመራ ካላደረጉ። ቂጥኝ ወደ ጽንሱ ሊተላለፍ ይችላል።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

የታዘዘውን መድኃኒት ምልክቱ ቢጠፋም ጨርሰው ይውሰዱ።
ሕክምናው ውጤታማ እንዲሆን የግንኙነት አጋርዎ አብሮ መታከም አለበት። ካልታከመ በሽታው ተመልሶ ይመጣል።
ሕክምናው እስኪጠናቀቅ ግንኙነት አያድርጉ።
ከሱቅ የተገዛ ወይም የሌላ ሰው መድኃኒት ተጠቅመው በራስዎ አይታከሙ። የተሳሳተ መድኃኒት በሽታውን አይፈውስም፤ መድኃኒት መቋቋምንም ያመጣል።
ቁስሉን ወይም ፈሳሹን በባህል መድኃኒት እያከሙ ጊዜ አያባክኑ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ከላይ ካሉት ምልክቶች አንዱ ካለ።
ጥርጣሬ ካለዎት፣ ምልክት ባይኖርም፣ ሳይዘገዩ ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።
አዲስ አጋር ሲኖርዎት ወይም ከጋብቻ በፊት አብረው ይመርመሩ።
እርጉዝ ከሆኑ በእርግዝና ክትትል ወቅት የቂጥኝና የኤችአይቪ ምርመራ ያድርጉ።
አጋርዎ በአባላዘር በሽታ ከታከመ እርስዎም ይመርመሩ።
ሕክምና ከጨረሱ በኋላ ምልክቱ ካልጠፋ።

መከላከያ (Prevention)

ኮንዶም (condom) በአግባቡ በየግንኙነቱ ይጠቀሙ። ተጋላጭነትን በእጅጉ ይቀንሳል።
ታማኝ ግንኙነት።
ከግንኙነት ወይም ከጋብቻ በፊት አብሮ መመርመር። ይህ በአገራችን የተለመደ ጥሩ ባህል ነው።
የኤችአይቪ ምርመራ በጤና ተቋማት በነጻ ይገኛል።
የኤችፒቪ (HPV) እና የሄፓታይተስ ቢ (hepatitis B) ክትባቶች ከሁለት የአባላዘር በሽታዎች ይጠብቃሉ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የትኞቹን በሽታዎች ተመረመርኩ?
አጋሬ መቼና የት ይታከም?
መድኃኒቱን ከጨረስኩ በኋላ እንደገና መመርመር አለብኝ?
ግንኙነት መቼ መጀመር እችላለሁ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ብዙዎቹ የግብረ ሥጋ ግንኙነት በሽታዎች (STIs) ምንም ምልክት ሳያሳዩ ሊተላለፉ ይችላሉ።

ዛሬ በአገራችን ስለሚበዙት እነዚህ በሽታዎች በግልጽ እንነጋገራለን።

በኢትዮጵያ ቂጥኝ ወይም ሲፊሊስ (Syphilis)፣ ጨብጥ (Gonorrhea)፣ ክላሚዲያ (Chlamydia) እና ኤችአይቪ (HIV) ከሚበዙት መካከል ናቸው።

እነዚህ በሽታዎች ጥንቃቄ በሌለው የግብረ ሥጋ ግንኙነት ይተላለፋሉ።

አንዳንዶቹ ሽንት ሲወጣ ማቃጠል፣ ያልተለመደ ፈሳሽ ወይም በብልት አካባቢ ቁስል ያስከትላሉ።

ብዙ ጊዜ ግን በተለይ በሴቶች ላይ ምንም ምልክት አይታይም።

ስለዚህ ምልክት የለኝም ብሎ መተማመን ልክ አይደለም።

ሳይታከሙ ሲቆዩ መካንነት (Infertility)፣ የማህፀን ውጭ እርግዝና ወይም ectopic pregnancy ሊያስከትሉ ይችላሉ።

ሥር የሰደደ ሕመምም ሊያስከትሉ ይችላሉ።

ቁስል ያለበት በሽታ የኤችአይቪን (HIV) የመተላለፍ እድልም ይጨምራል።

ነፍሰ ጡር እናት ቂጥኝ ወይም ሲፊሊስ (Syphilis) ካለባት በሽታው ወደ ጽንሱ ሊተላለፍ ይችላል።

ለዚህ ነው በእርግዝና ክትትል ወቅት የቂጥኝ ወይም የሲፊሊስ (Syphilis) እና የኤችአይቪ (HIV) ምርመራ የሚደረገው።

አብዛኞቹ እነዚህ በሽታዎች በቀላል ምርመራ ተለይተው በመድኃኒት ይድናሉ።

ሕክምናው ውጤታማ እንዲሆን የግንኙነት አጋርም አብሮ መታከም አለበት።

ምልክቱ ቢጠፋም የታዘዘውን መድኃኒት ጨርሶ መውሰድ ያስፈልጋል።

ኮንዶም (Condom) በአግባቡ መጠቀም ተጋላጭነትን በእጅጉ ይቀንሳል።

ታማኝ ግንኙነትና ከግንኙነት በፊት አብሮ መመርመር ትልቅ መከላከያ ናቸው።

በአገራችን ከጋብቻ በፊት አብሮ መመርመር የተለመደ ጥሩ ባህል ነው።

የኤችአይቪ (HIV) ምርመራ በጤና ተቋማት በነጻ ይገኛል።

እነዚህ በሽታዎች የሚያሳፍሩ ሳይሆኑ የሚታከሙ የጤና ጉዳዮች ናቸው።

ጥርጣሬ ካለዎት ሳይዘገዩ ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።

ስለ ጤናዎ ጠቃሚ ትምህርቶችን ለማግኘት ይከተሉን።