የኤችፒቪ ክትባትና የማኅፀን ጫፍ ካንሰር ምርመራ HPV Vaccination and Cervical Cancer Screening

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🦟 ተላላፊ በሽታዎች

የኤችፒቪ ክትባት ከ9 እስከ 14 ዓመት ላሉ ልጃገረዶች ሲሰጥ የማኅፀን ጫፍ ካንሰርን ይከላከላል። ክትባቱ ግን መደበኛ ምርመራን አይተካም፤ ሴቶች በዕድሜያቸው መሠረት ይመርመሩ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ኤችፒቪ (HPV, human papillomavirus) በግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፍ በጣም የተለመደ ቫይረስ ነው። ብዙ ሰዎች በሕይወታቸው አንድ ጊዜ ይያዙታል፤ አብዛኛውን ጊዜም ሰውነት በራሱ ያስወግደዋል። ስለዚህ ምንም ዓይነት ማግለል ወይም መገለል (stigma) ሊያስከትል አይገባም።

ነገር ግን ከፍተኛ አደጋ ያለው የኤችፒቪ ዓይነት (high-risk HPV) በሰውነት ውስጥ ለረጅም ጊዜ ሲቆይ፣ ለአብዛኛው የማኅፀን ጫፍ ካንሰር (cervical cancer) መነሻ ምክንያት ይሆናል። ካንሰሩ ከመከሰቱ በፊት ለዓመታት የሚቆይ የቅድመ ካንሰር (precancer) ደረጃ አለ። ይህ ደረጃ በምርመራ ተይዞ ሲታከም ካንሰሩን ሙሉ በሙሉ መከላከል ይቻላል።

የማኅፀን ጫፍ ካንሰር በኢትዮጵያ ሴቶች ላይ ከሚበዙት ካንሰሮች አንዱ ነው። ሁለት አስተማማኝ መከላከያዎች አሉ፦ የኤችፒቪ ክትባት (HPV vaccine) ለልጃገረዶች፣ እና መደበኛ ምርመራ (cervical screening) ለሴቶች። አንዱ ሌላውን አይተካም።

ምልክቶች (Symptoms)

የኤችፒቪ ኢንፌክሽን ራሱ ብዙ ጊዜ ምንም ምልክት አያሳይም።
የቅድመ ካንሰር ደረጃም ምልክት የለውም፤ በምርመራ ብቻ ይታወቃል።
ካንሰር ሲጀምር፦ ከግብረ ሥጋ ግንኙነት በኋላ ወይም በወር አበባ መካከል ያልተለመደ የደም መፍሰስ (abnormal bleeding)።
መጥፎ ጠረን ያለው ወይም ውኃ መሰል ፈሳሽ (foul discharge) ከብልት መውጣት።
የማያቋርጥ የዳሌ አካባቢ ህመም (pelvic pain)።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

የወር አበባ ሙሉ በሙሉ ከቆመ በኋላ (after menopause) የሚከሰት ማንኛውም የደም መፍሰስ።
ከግንኙነት በኋላ ወይም በወር አበባ መካከል ተደጋጋሚ የደም መፍሰስ።
መጥፎ ጠረን ያለው ወይም ውኃ መሰል ፈሳሽ።
የማያቋርጥ ከባድ የዳሌ ህመም።

እነዚህ ካሉ መደበኛውን የምርመራ ጊዜ አይጠብቁ፤ በአፋጣኝ ሐኪም ያማክሩ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ሴት ልጅዎን ከ9 እስከ 14 ዓመት ባለው ዕድሜ ያስከትቡ። ክትባቱ ለቫይረሱ ከመጋለጥ በፊት ሲሰጥ ነው ከፍተኛና አስተማማኝ ጥበቃ የሚሰጠው።
ክትባቱ አስቀድሞ በሰውነት ውስጥ ያለን ቫይረስ አያክምም። ስለዚህ ልጅዎ ከጎለመሰች በኋላም ምርመራ ያስፈልጋታል።
የራስዎን የምርመራ ቀጠሮ ይያዙ፤ ውጤቱንና ቀኑን ጽፈው ያስቀምጡ።
አዎንታዊ ውጤት (positive screen) ከመጣ አይደናገጡ፤ ካንሰር አለ ማለት አይደለም። የተባለውን ተጨማሪ ክትትል ግን አያቋርጡ።
ያልተለመደ ደም መፍሰስ ወይም ፈሳሽን በባህል መድኃኒት እያከሙ ጊዜ አያባክኑ።
ኮንዶም ተጋላጭነትን ይቀንሳል፣ ሙሉ በሙሉ ግን አይከላከልም።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ለመደበኛ ምርመራ፣ በጤና ሚኒስቴር አገር አቀፍ መመሪያ መሠረት በትክክለኛው የዕድሜ ክልል። መቼ መመርመር እንዳለብዎ በአቅራቢያዎ ያለውን ጤና ተቋም ይጠይቁ።
ከላይ ካሉት ምልክቶች አንዱ ካለ፣ ሳይጠብቁ።
ውጤትዎ አዎንታዊ ከሆነ፣ ለተጨማሪ ምርመራና ሕክምና።
ከኤችአይቪ ጋር የሚኖሩ ሴቶች ለዚህ ካንሰር የበለጠ ተጋላጭ ስለሆኑ ቀደም ብለውና በተደጋጋሚ ይመርመሩ።
ልጅዎ ክትባቱን አግኝታ እንደሆነ ካላወቁ፣ ይጠይቁ።

መከላከያ (Prevention)

የኤችፒቪ ክትባት ለልጃገረዶች ከ9 እስከ 14 ዓመት።
መደበኛ ምርመራ፦ እንደ ጤና ተቋሙ አገልግሎት የኤችፒቪ የላቦራቶሪ ምርመራ ወይም ቪአይኤ (VIA) የተባለው ቀላል ዘዴ።
የቅድመ ካንሰር ሁኔታ ሲገኝ በጊዜ ማከም። ይህ ወደ ካንሰር እንዳይሸጋገር ሙሉ በሙሉ ይከላከላል።
ኮንዶም መጠቀም፣ ማጨስ ማቆም።
ክትባቱ ምርመራን አይተካም፤ ሁለቱም ያስፈልጋሉ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ልጄ ክትባቱን መቼና ስንት ጊዜ ትወስድ?
እኔ በዕድሜዬ መቼ መመርመር አለብኝ? ምን ዓይነት ምርመራ?
ውጤቴ አዎንታዊ ከሆነ ቀጣዩ ምንድን ነው?
እኔ ወይም ወንድ ልጆቼ ክትባቱን መውሰድ እንችላለን?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

በሰውነታችን ውስጥ ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ከፍተኛ አደጋ ያለው የኤችፒቪ ቫይረስ (high-risk HPV) ለአብዛኛው የማኅፀን ጫፍ ካንሰር መነሻ ምክንያት ነው።

ይህ ቫይረስ በብዙ ሰዎች ዘንድ በስፋት የሚገኝ የተለመደ ኢንፌክሽን በመሆኑ፣ ምንም ዓይነት ማግለል ወይም መገለል (stigma) ሊያስከትል አይገባም።

የኤችፒቪ ክትባት (HPV vaccine) ልጃገረዶች ለቫይረሱ ከመጋለጣቸው በፊት ከተሰጠ፣ ወደፊት ሊከሰት የሚችለውን ኢንፌክሽን በከፍተኛ እና በአስተማማኝ ሁኔታ ይከላከላል።

በአገራችን የክትባት መርሐግብር መሠረት፣ ይህ ክትባት በተለይ ዕድሜያቸው ከዘጠኝ እስከ አስራ አራት (girls 9 to 14) ለሆኑ ልጃገረዶች እጅግ ጠቃሚ ነው።

ክትባቱ ወደፊት የሚመጣውን ኢንፌክሽን ከመከላከል ባለፈ፣ አስቀድሞ በሰውነት ውስጥ ያለን የኤችፒቪ ቫይረስ (existing HPV) የማከም ወይም የማዳን አቅም የለውም።

በተጨማሪም ይህ ክትባት ወደፊት በዕድሜ ለገፉ ሴቶች የሚደረገውን የማኅፀን ጫፍ ካንሰር ምርመራ (cervical screening) በምንም ዓይነት ሁኔታ አይተካም።

የካንሰር ምርመራው እንደ ጤና ተቋሙ አገልግሎት ዓይነት፣ የኤችፒቪ የላቦራቶሪ ምርመራን ወይም ቪአይኤ (VIA screening) የተባለውን ቀላል ዘዴ ሊጠቀም ይችላል።

በምርመራው ወቅት አዎንታዊ ውጤት (positive screen) መገኘት ማለት ቀጥታ ካንሰር አለ ማለት ሳይሆን፣ ተጨማሪ የሕክምና ክትትል እና እንክብካቤ ያስፈልጋል ማለት ነው።

እያንዳንዱ ሴት በጤና ሚኒስቴር በተቀመጠው አገር አቀፍ መመሪያ መሠረት፣ በትክክለኛው የዕድሜ ክልል (national screening ages) መደበኛ ምርመራ ማድረግ አለባት።

ከግብረ ሥጋ ግንኙነት በኋላ ወይም በወር አበባ መካከል ያልተለመደ የደም መፍሰስ (abnormal bleeding) ካጋጠመዎት፣ ምርመራውን ሳይጠብቁ በአፋጣኝ ሐኪም ማማከር ይገባም።

የወር አበባ ሙሉ በሙሉ ከቆመ በኋላ (after menopause) የሚከሰት ማንኛውም የደም መፍሰስ ከፍተኛ የጤና ችግር አመልካች ስለሆነ አስቸኳይ ክትትል ይጠይቃል።

መጥፎ ጠረን ያለው ወይም ውኃ መሰል ፈሳሽ (foul discharge) ከብልት መውጣት፣ ተጨማሪ የሕክምና ምርመራ የሚያስፈልገው የኢንፌክሽን ወይም ሌላ ችግር ምልክት ሊሆን ይችላል።

የማያቋርጥ የዳሌ አካባቢ ከባድ ህመም (pelvic pain) ካለብዎት፣ መደበኛውን የምርመራ ጊዜ ሳይጠብቁ ወደ ጤና ተቋም በመሄድ ተገቢውን ሕክምና ማግኘት አለብዎት።

የቅድመ ካንሰር ሁኔታዎችን በጊዜ ማወቅ እና ማከም፣ በሽታው ወደ ከፋ የማኅፀን ጫፍ ካንሰር (cervical cancer) ደረጃ እንዳይሸጋገር ሙሉ በሙሉ ይከላከላል።

ለራስዎ ጤና ቅድሚያ በመስጠት መደበኛ ምርመራዎችን ያድርጉ፣ እንዲሁም ሴት ልጆችዎን በማስከተብ ጤናማ ትውልድ (healthy generation) እንዲፈጠር የድርሻዎን በንቃት ይወጡ።