የመንገድ አደጋን መከላከልና ደህንነቱ የተጠበቀ የመጀመሪያ ምላሽ Road-Traffic Injury Prevention and Safe First Response

📞 US: 911 📞 ኢትዮጵያ: 907

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🚑 የመጀመሪያ እርዳታ

በአደጋ ቦታ መጀመሪያ ደህንነትዎን ያረጋግጡና ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ። የተጎዳውን ሰው አያንሱ፤ ከባድ ደም ከፈሰሰ በንጹሕ ጨርቅ በጽኑ ይጫኑ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

የመንገድ አደጋ (road traffic injury) በመኪና፣ በሞተር ብስክሌት፣ በብስክሌት ወይም በእግረኛ ላይ የሚደርስ ጉዳት ነው። በጥቂት ሰከንዶች ሕይወትን ሊቀይር ይችላል።

ትክክለኛ የመጀመሪያ ምላሽ (first response) ተጨማሪ ጉዳትን ይከላከላል። የተሳሳተ እርምጃ ግን፣ ለምሳሌ የተጎዳውን ሰው በችኮላ ማንሳት፣ የአንገትና የጀርባ ጉዳትን ሊያባብስ ይችላል። እርዳታ ሲሰጡም ራስዎን ወደ አደጋ አያስገቡ።

በኢትዮጵያ የመንገድ አደጋ ዋነኛ የሞትና የአካል ጉዳት መንስኤ ነው። ወደ አገር ቤት ሲጓዙም ሆነ አሜሪካ ውስጥ፣ በአደጋ ቦታ ምን ማድረግ እንዳለብዎ ማወቅ ሕይወት ሊያድን ይችላል።

ምልክቶች (Symptoms)

የከባድ ጉዳት ምልክቶች፦

ራስን መሳት፣ ግራ መጋባት ወይም መተኛት።
የመተንፈስ ችግር ወይም አለመተንፈስ።
ከቁስል ብዙ ደም መፍሰስ።
የአንገት ወይም የጀርባ ህመም፤ የእጅ ወይም የእግር መደንዘዝ ወይም አለመንቀሳቀስ።
የተጣመመ እጅ ወይም እግር፤ የተሰበረ አጥንት።
ገርጥቶ መቀዝቀዝ፣ ላብ፣ ማዞር።
ራስ ምታት፣ ማስታወክ፣ ማዞር ወይም የአንገት ህመም ከሰዓታት በኋላም ሊታይ ይችላል።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፤ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

ሰውየው ሲጠራ ምላሽ ካልሰጠ ወይም ካልተነፈሰ።
ከባድ ደም መፍሰስ።
የአንገት ወይም የጀርባ ጉዳት ጥርጣሬ፤ እጅ ወይም እግር መንቀሳቀስ አለመቻል።
ራስን መሳት፣ ማስታወክ ወይም ግራ መጋባት። እነዚህ የራስ ጉዳት (head injury) ምልክቶች ናቸው።
እሳት፣ የፈሰሰ ነዳጅ፣ የተሰበረ የኤሌክትሪክ ሽቦ ወይም ሰው በመኪና ውስጥ መታሰር።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

በአደጋ ቦታ ላይ፦

መጀመሪያ የቦታውን ደህንነት ይመልከቱ። የሚመጡ መኪናዎች፣ እሳት፣ የፈሰሰ ነዳጅና የኤሌክትሪክ ሽቦ ካለ ሌሎችን ያስጠንቅቁና ባለሥልጣን ይጠሩ።
የአስቸኳይ እርዳታን ወዲያውኑ ይጠሩ። ቦታውን፣ የተጎዱ ሰዎችን ቁጥር፣ እንደ እሳት ወይም መታሰር ያለ አደጋና ሰውየው እየተነፈሰ መሆኑን በግልጽ ይንገሩ።
ሰውየውን በቀስታ ይጠሩትና ምላሽ፣ የአየር መንገድና መተንፈስ ይመልከቱ። ካልተነፈሰና የሰለጠኑ ከሆነ በአስቸኳይ መመሪያ መሠረት የልብና የሳንባ መነቃቃት (CPR) ይጀምሩ።
ከባድ ደም እየፈሰሰ ከሆነ በንጹሕ ጨርቅ ወይም በጋዝ ቁስሉን በቀጥታ በጽኑ ይጫኑ። ጨርቁ በደም ከሞላ አያንሱት፤ ሌላ ጨርቅ በላዩ ያክሉና ግፊቱን ይቀጥሉ።
የአንገትና የጀርባ ጉዳት ሊኖር ስለሚችል ሰውየውን እንዲነሳ፣ እንዲቀመጥ ወይም እንዲራመድ አያድርጉ። እሳት ወይም ሌላ ቀጥተኛ አደጋ ካልኖረ ባለሙያ እስኪደርስ እንቅስቃሴን ይቀንሱ።
የሞተር ብስክሌት ራስ ቁርን በራስዎ አያውልቁ፣ ካልተነፈሰ ወይም አየር መንገዱን ለመክፈት ካስፈለገ በስተቀር። ራሱንና አንገቱን በተገኘበት አቅጣጫ በቀስታ ይደግፉ።
ሰውየውን ሞቃትና የተረጋጋ ያድርጉ፣ መተንፈሱንም ይከታተሉ።
ምግብ፣ ውሃ፣ አልኮል ወይም መድኃኒት በአፍ አይስጡ፤ ቀዶ ሕክምና ሊያስፈልግ ይችላል።
የግል መኪና ውስጥ በችኮላ መጫን አንገትንና ጀርባን ሊጎዳ ይችላል። አምቡላንስ ካልተገኘና ማጓጓዝ ግድ ከሆነ ሰውነቱን ቀጥ አድርጎ ለመደገፍ ብዙ ሰዎች በጥንቃቄ ይረዱ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

በመንገድ አደጋ የተጎዳ ማንኛውም ሰው በዚያው ቀን በሕክምና ባለሙያ መታየት አለበት፣ ጉዳቱ ትንሽ ቢመስልም።
ራስ ምታት፣ ማስታወክ፣ ማዞር፣ የአንገት ህመም ወይም የሆድ ህመም ከአደጋው በኋላ በሰዓታት ውስጥ ከጀመረ ወዲያውኑ ወደ ድንገተኛ ክፍል ይሂዱ።
ከቀናት በኋላ የሚባባስ ህመም፣ እብጠት ወይም መደንዘዝ ካለ።
ሕፃናትና አረጋውያን ከአደጋ በኋላ ሁልጊዜ ይመርመሩ።

መከላከያ (Prevention)

ፍጥነትን ይቀንሱ።
የመቀመጫ ቀበቶ ሁልጊዜ ያድርጉ፣ በኋላ መቀመጫም ጭምር።
በሞተር ብስክሌትና በብስክሌት የተስተካከለ ራስ ቁር ይጠቀሙ።
ልጆችን በተገቢ የሕፃናት መቀመጫ ያስቀምጡ።
ሰክረው ወይም ስልክ እያዩ አይንዱ። ደክሞዎትም አይንዱ።
የመጀመሪያ እርዳታና የልብና የሳንባ መነቃቃት ሥልጠና ይውሰዱ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ተጨማሪ ምርመራ፣ ለምሳሌ ኤክስሬይ ወይም የራስ ምርመራ፣ ያስፈልገኛል?
ወደ ቤት ከሄድኩ በኋላ ምን ምልክት ካየሁ መመለስ አለብኝ?
ወደ ሥራ ወይም ወደ መንዳት መቼ መመለስ እችላለሁ?
የመጀመሪያ እርዳታ ሥልጠና የት ማግኘት እችላለሁ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

የመንገድ አደጋ በጥቂት ሰከንዶች ሕይወትን ሊቀይር ይችላል። ትክክለኛ የመጀመሪያ ምላሽ ተጨማሪ ጉዳትን ይከላከላል፣ ነገር ግን ራስዎን ወደ አደጋ አታስገቡ።

መጀመሪያ የቦታውን ደህንነት ይመልከቱ። የሚመጡ መኪናዎች፣ እሳት፣ የፈሰሰ ነዳጅና የኤሌክትሪክ ሽቦ ካለ ሌሎችን ያስጠንቅቁና ባለሥልጣን ይጠሩ።

የአስቸኳይ እርዳታን ወዲያውኑ ይጠሩ። ቦታውን፣ የተጎዱ ሰዎችን ቁጥር፣ እንደ እሳት ወይም መታሰር ያለ አደጋና ሰውየው እየተነፈሰ መሆኑን በግልጽ ይንገሩ።

ሰውየውን በቀስታ ይጠሩትና ምላሽ፣ የአየር መንገድና መተንፈስ ይመልከቱ። ካልተነፈሰና የሰለጠኑ ከሆነ በአስቸኳይ መመሪያ መሠረት የልብና የሳንባ መነቃቃትን ይጀምሩ።

ከባድ ደም እየፈሰሰ ከሆነ በንጹሕ ጨርቅ ወይም በጋዝ ቁስሉን በቀጥታ በጽኑ ይጫኑ። ጨርቁ በደም ከሞላ አታንሱት፤ ሌላ ጨርቅ በላዩ ያክሉና ግፊቱን ይቀጥሉ።

የአንገትና የጀርባ ጉዳት ሊኖር ስለሚችል ሰውየውን እንዲነሳ፣ እንዲቀመጥ ወይም እንዲራመድ አያድርጉ። እሳት ወይም ሌላ ቀጥተኛ አደጋ ካልኖረ ባለሙያ እስኪደርስ እንቅስቃሴን ይቀንሱ።

የሞተር ብስክሌት ራስ ቁርን በራስዎ አያውልቁ፣ ካልተነፈሰ ወይም አየር መንገዱን ለመክፈት ካስፈለገ በስተቀር። ራሱንና አንገቱን በተገኘበት አቅጣጫ በቀስታ ይደግፉ።

ሰውየውን ሞቃትና የተረጋጋ ያድርጉ፣ መተንፈሱንም ይከታተሉ። ምግብ፣ ውሃ፣ አልኮል ወይም መድኃኒት በአፍ አይስጡ፤ ቀዶ ሕክምና ሊያስፈልግ ይችላል።

የግል መኪና ውስጥ በችኮላ መጫን አንገትንና ጀርባን ሊጎዳ ይችላል። አምቡላንስ ካልተገኘና ማጓጓዝ ግድ ከሆነ ሰውነቱን ቀጥ አድርጎ ለመደገፍ ብዙ ሰዎች በጥንቃቄ ይረዱ።

ፍጥነትን መቀነስ፣ የመቀመጫ ቀበቶንና የተስተካከለ ራስ ቁርን መጠቀም፣ ልጆችን በተገቢ መቀመጫ ማስቀመጥ፣ ሰክሮና ስልክ እያዩ አለመንዳት አደጋን ይከላከላሉ።