የእንቅልፍ ትንፋሽ መቆራረጥ Sleep Apnea

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🧠 የአእምሮ ጤና

ሌሊት ከፍተኛ ማንኮራፋትና የትንፋሽ መቋረጥ፣ ቀን ላይ እንቅልፍ ካለ የእንቅልፍ ምርመራ ያድርጉ። ውጤታማ ሕክምና አለ፤ እንቅልፍ እየጣለዎት መኪና አይንዱ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

የእንቅልፍ አፕኒያ (sleep apnea) በእንቅልፍ ጊዜ መተንፈስ በተደጋጋሚ የሚቆምበትና እንደገና የሚጀምርበት ሁኔታ ነው። ብዙ ጊዜ ምክንያቱ የጉሮሮ ክፍሎች የአየር መንገዱን መዝጋታቸው ነው።

መተንፈስ ሲቋረጥ ኦክስጅን (oxygen) ይቀንሳል፤ አእምሮ ሰውየውን ትንሽ ያነቃዋል። ይህ በሌሊት ሲደጋገም እንቅልፉ ጥራት ያጣል፣ ልብም ጫና ይቀበላል። ሳይታከም ሲቆይ ለደም ግፊት፣ ለልብ በሽታና ለስትሮክ (stroke) አደጋን ሊጨምር ይችላል።

ማንኮራፋት ሁሉ ግን የእንቅልፍ አፕኒያ አይደለም። የአየር መንገዱ ጠባብ መሆን፣ ትልቅ ቶንሲል፣ ከመጠን በላይ ክብደት፣ ዕድሜ፣ የቤተሰብ ታሪክ፣ ማጨስና አልኮል አደጋውን ይጨምራሉ። ቀጭን ሰውም ሊያጋጥመው ይችላል። ውጤታማ ሕክምና አለ።

ምልክቶች (Symptoms)

በሌሊት ከፍተኛ ማንኮራፋት።
የመተንፈስ መቋረጥ፤ ከዚያም በድንገት አየር እየተነፈሱ መንቃት።
እንደሚታነቁ በድንገት መንቃትና ሌሊት ብዙ ጊዜ መነሳት።
በጠዋት ደረቅ አፍ ወይም ራስ ምታት።
ቀን ላይ እንቅልፍ፣ ድካም፣ ትኩረት ማጣትና መበሳጨት።
በልጆች ላይ፦ ማንኮራፋት፣ በአፍ መተንፈስ፣ እረፍት የሌለው እንቅልፍና ትኩረት ማጣት።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ቀን ላይ እንቅልፍ እየጣለዎት መኪና አይንዱ። ይህ ለእርስዎና ለሌሎች ሕይወት አደገኛ ነው።
አብሮዎት የሚተኛ ሰው ትንፋሽዎ ሲቋረጥ ወይም እንደሚታነቁ ካስተዋለ፣ ምርመራውን አያዘግዩ።
የፊት መጣመም፣ የአንዱ እጅ መዛል ወይም የንግግር መደናቀፍ ካዩ ይህ የስትሮክ ምልክት ነው፤ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ከጀርባ ይልቅ በጎን ይተኙ።
ከመጠን በላይ ክብደት ካለ ይቀንሱ።
አልኮል ያስወግዱ፤ ችግሩን ያባብሳል።
ያለ ሐኪም ምክር የእንቅልፍ መድኃኒት አይውሰዱ፤ መተንፈስን ሊያባብስ ይችላል።
ማጨስ ያቁሙ።
ሲፓፕ (CPAP) ከታዘዘልዎ በየሌሊቱ ይጠቀሙ። መሣሪያው የሚረዳው በተጠቀሙበት ሌሊት ብቻ ነው።
ጭንብሉንና ቱቦውን እንደ መመሪያው ያጽዱ።
መሣሪያውን መጠቀም ካስቸገረዎት አያቁሙ፤ ጭንብሉንና ግፊቱን እንዲያስተካክሉ ባለሙያዎን ያነጋግሩ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

የመተንፈስ መቋረጥ ወይም የቀን እንቅልፍ ካለ፣ ምርመራ ያድርጉ።
ምርመራው በምልክት ብቻ አይወሰንም። የእንቅልፍ ምርመራ (sleep study) በሌሊት መተንፈስን፣ ኦክስጅንን፣ የልብ ምትንና ሌሎች ምልክቶችን ይመዘግባል። በእንቅልፍ ማዕከል ወይም ለተመረጡ ሰዎች በቤት ሊደረግ ይችላል።
ውጤቱ የችግሩን ዓይነትና ክብደት ያሳያል። ሕክምናው ሲፓፕ፣ የአፍ መሣሪያ፣ የጎን መተኛት፣ ክብደት መቀነስ ወይም ቀዶ ሕክምና ሊሆን ይችላል።
ሕክምና ከጀመሩ በኋላ ምልክቱ ካልተሻለ ወይም ጭንብሉ ካስቸገረዎት ክትትል ያድርጉ።
ልጅዎ የሚያንኮራፋ፣ በአፍ የሚተነፍስ ወይም ትኩረት የሚያጣ ከሆነ።

መከላከያ (Prevention)

ጤናማ ክብደት ይጠብቁ።
አልኮል ይቀንሱ፤ ማጨስ ያቁሙ።
በጎን ይተኙ።
የእንቅልፍ መድኃኒት ያለ ሐኪም ምክር አይውሰዱ።
የደም ግፊትዎን በመደበኛነት ያስለኩ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የእንቅልፍ ምርመራ ያስፈልገኛል? በቤት ማድረግ እችላለሁ?
ሲፓፕ ካስቸገረኝ ሌላ አማራጭ አለ?
ክብደት ብቀንስ ችግሩ ይጠፋል?
መኪና መንዳት ለእኔ ደህና ነው?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ሌሊት ያንኮራፋሉ፣ ከዚያም ለጥቂት ጊዜ ዝም ብለው በድንገት አየር እየተነፈሱ ይነሳሉ?

ይህ የእንቅልፍ አፕኒያ (Sleep Apnea) ምልክት ሊሆን ይችላል።

በዚህ ሁኔታ በእንቅልፍ ጊዜ መተንፈስ በተደጋጋሚ ይቆማል፣ እንደገናም ይጀምራል።

ብዙ ጊዜ ምክንያቱ የጉሮሮ ክፍሎች የአየር መንገዱን መዝጋታቸው ነው።

በሌሊት ከፍተኛ ማንኮራፋት፣ የመተንፈስ መቋረጥ፣ እንደሚታነቁ በድንገት መንቃትና ብዙ ጊዜ መነሳት ይታያሉ።

በጠዋት ደረቅ አፍ ወይም ራስ ምታት፣ ቀን ላይ ደግሞ እንቅልፍ፣ ድካም፣ ትኩረት ማጣትና መበሳጨት ሊኖሩ ይችላሉ።

ማንኮራፋት ሁሉ ግን የእንቅልፍ አፕኒያ (Sleep Apnea) አይደለም።

የአየር መንገዱ ጠባብ መሆን፣ ትልቅ ቶንሲል፣ ከመጠን በላይ ክብደት፣ ዕድሜ፣ የቤተሰብ ታሪክ፣ ማጨስና አልኮል አደጋውን ይጨምራሉ።

ቀጭን ሰውም ሊያጋጥመው ይችላል።

በልጆች ላይ ማንኮራፋት፣ በአፍ መተንፈስ፣ እረፍት የሌለው እንቅልፍና ትኩረት ማጣት ሊታዩ ይችላሉ።

መተንፈስ ሲቋረጥ ኦክስጅን (Oxygen) ሊቀንስና አእምሮ ሰውየውን ትንሽ ሊያነቃው ይችላል።

ይህ ሲደጋገም እንቅልፉ ጥራት ያጣል፣ ልብም ጫና ይቀበላል።

ሳይታከም ሲቆይ ለደም ግፊት፣ ለልብ በሽታና ለስትሮክ (Stroke) አደጋን ሊጨምር ይችላል።

ቀን ላይ እንቅልፍ እየጣለዎት መኪና አይንዱ።

ምርመራው በምልክት ብቻ አይወሰንም።

የእንቅልፍ ምርመራ (Sleep Study) በሌሊት መተንፈስን፣ ኦክስጅን (Oxygen)ን፣ የልብ ምትንና ሌሎች ምልክቶችን ይመዘግባል።

በእንቅልፍ ማዕከል ወይም ለተመረጡ ሰዎች በቤት ሊደረግ ይችላል።

ውጤቱ የችግሩን ዓይነትና ክብደት ያሳያል።

ሲፓፕ (CPAP) በጭንብል በኩል ቀላል የአየር ግፊት በመስጠት የአየር መንገዱን ክፍት ያደርጋል።

ለአንዳንድ ሰዎች የአፍ መሣሪያ፣ የጎን መተኛት፣ ክብደትን መቀነስ ወይም ቀዶ ሕክምና ሊረዳ ይችላል።

አልኮልና ያለ ምክር የሚወሰድ የእንቅልፍ መድኃኒት ችግሩን ሊያባብሱ ይችላሉ።

የታዘዘልዎትን መሣሪያ መጠቀም ካስቸገረዎት አያቁሙ፤

ጭንብሉንና ግፊቱን እንዲያስተካክሉ ባለሙያዎን ያነጋግሩ።

ጭንብሉንና ቱቦውን እንደ መመሪያው ማጽዳት፣ መሣሪያውንም በየሌሊቱ መጠቀም ጥቅሙን ያሳድጋል።

መሣሪያው የሚረዳው በተጠቀሙበት ሌሊት ብቻ ስለሆነ፣ መደበኛ አጠቃቀም በጣም አስፈላጊ ነው።

ትክክለኛ ሕክምና የቀን ድካምን ሊቀንስ፣ ትኩረትን ሊያሻሽልና ልብን ከተደጋጋሚ ጫና ሊጠብቅ ይችላል።

ምልክቱ ካልተሻለ ወይም ጭንብሉ ካስቸገረዎት ክትትል ያድርጉ።

የመተንፈስ መቋረጥ ወይም የቀን እንቅልፍ ካለ፣ ምርመራ ያድርጉ።

ውጤታማ ሕክምና አለ።