ከወሊድ በኋላ ከፍተኛ የደም መፍሰስና የአደጋ ምልክቶች Postpartum Hemorrhage and Emergency Warning Signs After Delivery

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🤰 እርግዝናና ወሊድ

ከወሊድ በኋላ ደም በድንገት ከጨመረ፣ ትላልቅ ረጋዎች ካሉ፣ ፓድ በፍጥነት የሚያርስ ከሆነ ወይም ራስ ማዞር ካለ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ። በራስዎ አያሽከርክሩ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

ከወሊድ በኋላ ከፍተኛ የደም መፍሰስ (postpartum hemorrhage) ድንገተኛ የጤና እክል ነው። በማንኛውም እናት ላይ ያለ ምንም የቅድሚያ ምልክት ሊከሰት ይችላል። ብዙውን ጊዜ ከወሊድ በኋላ ባሉት የመጀመሪያ ሰዓታት ይከሰታል፤ ነገር ግን እናቶች ወደ ቤት ከተመለሱ በኋላም በማንኛውም ጊዜ ሊያጋጥም ይችላል።

ከወሊድ በኋላ የተወሰነ ደም መፍሰስ (lochia) ተፈጥሯዊ ነው። ቀስ በቀስ እየቀነሰ ይሄዳል፤ ቀለሙም ከቀይ ወደ ቡናማ ከዚያም ወደ ነጭነት ይቀየራል። ችግሩ የሚጀምረው ደሙ በድንገት ሲጨምር ወይም ፈጽሞ ሳይቆም ሲቀር ነው።

ይህ በዓለም ላይ ከእናቶች ሞት ዋና ምክንያቶች አንዱ ነው፤ በኢትዮጵያም እንዲሁ። ግን በፍጥነት ሲታከም ሊድን የሚችል ችግር ነው። ስለዚህ እናትየው ብቻ ሳትሆን ባል፣ እናት፣ እህትና ጎረቤት ምልክቶቹን ማወቅ አለባቸው።

ምልክቶች (Symptoms)

የደም መፍሰሱ በድንገት መጨመር፣ ወይም እየቀነሰ ሲሄድ ተመልሶ መብዛት።
ትላልቅ የደም ረጋዎች።
የንፅህና መጠበቂያውን (pad) በፍጥነት የሚያርስ ደም።
ራስ ማዞር፣ ድካም።
የቆዳ መገርጣት (pale skin)።
የልብ ምት መጨመር፣ የትንፋሽ ማጠር።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፤ አምቡላንስ (ambulance) ይጥሩ፦

ፓድን በፍጥነት የሚያርስ ደም፣ ወይም ፈጽሞ የማይቆም ደም።
ትላልቅ የደም ረጋዎች።
ራስ ማዞር ወይም ራስን መሳት።
ከፍተኛ ድካም፣ መገርጣት፣ የልብ ምት መጨመር፣ የትንፋሽ ማጠር።
የሃሳብ መዘበራረቅ፣ ግራ መጋባት።
ከቀናት በኋላ የሚከሰት የደም መፍሰስ ከትኩሳት (fever)፣ መጥፎ ሽታ ካለው ፈሳሽ ወይም ከከባድ የሆድ ህመም ጋር ከተደመረ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

ወዲያውኑ አምቡላንስ ይጥሩ። ጊዜ አያጥፉ።
እናትየው በጀርባዋ ትተኛ፤ ሙቀት እንዲሰማት ያድርጉ።
ምልክቱ የጀመረበትን ጊዜ ይመዝግቡ፤ የሕክምና ሰነዶቿን ይዘው ይሂዱ።
ብቻዋን አትጓዝ፤ በራሷ አታሽከርክር።
ባህላዊ መድኃኒቶችን (herbs) አይሞክሩ።
በጤና ተቋም ውስጥ ባለሙያዎች ማህፀንን በማሸት (uterine massage)፣ ልዩ መድኃኒቶችንና ፈሳሽ በመስጠት ያክማሉ። አስፈላጊ ሲሆን ደም መስጠት (blood transfusion) ወይም ቀዶ ጥገና ሊደረግ ይችላል።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ከላይ ካሉት አደገኛ ምልክቶች አንዱ ካለ፣ የድንገተኛ ክፍል ጉዳይ ነው። ቀጠሮ አይጠብቁ።
በማንኛውም ጊዜ ከወሊድ በኋላ የተለየ የህመም ስሜት፣ ከፍተኛ ድካም ወይም የደም መፍሰስ ካጋጠመ፣ በፍጥነት።
ከወሊድ በኋላ የሚሰጠውን ክትትል በወቅቱ ያድርጉ። ማህፀን ወደ ቀድሞ ሁኔታው መመለሱን ለማረጋገጥ ይረዳል።
ከወሊድ በኋላ ሁልጊዜ ድካም፣ ራስ ማዞር ወይም የልብ ምት መጨመር ካለ፣ የደም ማነስ (anemia) ሊሆን ስለሚችል ይመርመሩ።

መከላከያ (Prevention)

በጤና ተቋም ይውለዱ፤ በሰለጠነ ባለሙያ ክትትል።
የቅድመ ወሊድ ክትትል (prenatal care) በወቅቱ ያድርጉ፤ የደም ማነስ ካለ በእርግዝና ጊዜ ይታከሙ።
ከወሊድ በኋላ ያለውን ክትትልና እንክብካቤ አይዝለሉ።
ከመውለድዎ በፊት ትራንስፖርትና የሚደወልለት ሰው ያዘጋጁ።
የቤተሰብ አባላትና አጋሮች የአደጋ ምልክቶችን (danger signs) እንዲያውቁ ያድርጉ፤ እናትን በፍጥነት ወደ ሕክምና ተቋም መውሰድ ኃላፊነታቸው ነው።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ከወሊድ በኋላ ደም ለምን ያህል ጊዜ ይፈሳል? መቼ ነው ያልተለመደ የሚሆነው?
የደም ማነስ አለብኝ? ብረት (iron) መውሰድ አለብኝ?
ከወሊድ በኋላ ክትትል መቼ ነው?
ከዚህ በፊት ከፍተኛ ደም ፈሶኝ ነበር፤ አሁን አደጋዬ ይጨምራል?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ከወሊድ በኋላ ከፍተኛ የደም መፍሰስ (postpartum hemorrhage) ድንገተኛ የጤና እክል ሲሆን በማንኛውም እናት ላይ ያለምንም የቅድሚያ ምልክት ሊከሰት ይችላል።

ብዙውን ጊዜ ከወሊድ በኋላ ባሉት የመጀመሪያ ሰዓታት ቢከሰትም እናቶች ወደ ቤት ከተመለሱ በኋላም በማንኛውም ጊዜ ሊያጋጥም ይችላል።

ተፈጥሯዊ የደም መፍሰስ (lochia) ቀስ በቀስ እየቀነሰ ይሄዳል፤ ነገር ግን በድንገት ከጨመረ ወይም ፈፅሞ የማይቆም ከሆነ አፋጣኝ ክትትል ያስፈልጋል።

ትላልቅ የደምረጋዎች ካሉ፣ የንፅህና መጠበቂያውን (pad) በፍጥነት የሚያርስ ደም ካለ፣ ራስ ማዞር ወይም ራስን መሳት አፋጣኝ የአደጋ ምልክቶች ናቸው።

ከፍተኛ ድካም፣ የቆዳ መገርጣት (pale skin)፣ የልብ ምት መጨመር፣ የትንፋሽ ማጠር ወይም የሃሳብ መዘበራረቅ ከታየ በፍጥነት ወደ ህክምና ተቋም መሄድ ያስፈልጋል።

ከቀናት በኋላ የሚከሰት የደም መፍሰስ ከትኩሳት (fever)፣ መጥፎ ሽታ ካለው ፈሳሽ ወይም ከባድ የሆድ ህመም ጋር ከተደመረ አስቸኳይ ህክምና ይሻል።

እነዚህ ምልክቶች ሲታዩ ጊዜ ማጥፋት፣ ብቻን መጓዝ፣ እራስን እያሽከረከሩ መሄድ ወይም የተለያዩ ባህላዊ መድሀኒቶችን (herbs) መሞከር በፍፁም አይገባም።

እናትየው በጀርባዋ ተኝታ ሙቀት እንዲሰማት ማድረግ፣ ምልክቱ የጀመረበትን ጊዜ መመዝገብ እና የህክምና ሰነዶችን በመያዝ ወዲያውኑ አምቡላንስ (ambulance) መጥራት ያስፈልጋል።

በጤና ተቋም ውስጥ የሰለጠኑ ባለሙያዎች ማህፀንን በማሸት (uterine massage)፣ ልዩ መድሃኒቶችን እና ፈሳሽ በመስጠት አስፈላጊውን ድንገተኛ ህክምና ያደርጋሉ።

ከፍተኛ የሆነ ደም መፍሰስን ለማስቆም ባለሙያዎች የተለያየ ምርመራ፣ የደም ልገሳ (blood transfusion) ወይም አስፈላጊ ሲሆን የቀዶ ጥገና ሊያደርጉ ይችላሉ።

በህክምና ተቋም ውስጥ መውለድ እና የባለሙያ ክትትል ማድረግ ይህንን ከፍተኛ የደም መፍሰስ ችግር (complication) አስቀድሞ ለመከላከል እጅግ ወሳኝ ነው።

ከወሊድ በኋላ የሚሰጥ የህክምና ክትትል እና እንክብካቤ ማህፀን ወደ ቀድሞ ሁኔታው መመለሱን ለማረጋገጥ እና ድንገተኛ አደጋን ለመቀነስ ይረዳል።

በማንኛውም ጊዜ ከወሊድ በኋላ የተለየ የህመም ስሜት፣ ከፍተኛ ድካም ወይም የደም መፍሰስ ካጋጠመ በፍጥነት የህክምና እርዳታ ማግኘት አስፈላጊ ነው።

የቤተሰብ አባላትም ሆኑ አጋሮች ከወሊድ በኋላ ያሉትን የአደጋ ምልክቶች (danger signs) በማወቅ እናቷን በፍጥነት ወደ ህክምና ተቋም መውሰድ አለባቸው።

ትክክለኛ መረጃ በመያዝ፣ የአደጋ ምልክቶችን በመከታተል እና የባለሙያ ድጋፍ (medical support) በፍጥነት በማግኘት የህይወት አደጋን መከላከል እና ጤናን መጠበቅ ይቻላል።