በእርግዝና ወቅት የደም ግፊትና ኤክላምፕሲያ High Blood Pressure During Pregnancy and Eclampsia

ምንድን ነው? (What is it?)

ፕሪኤክላምፕሲያ (preeclampsia) ከ20ኛው የእርግዝና ሳምንት በኋላ የሚከሰት፣ የደም ግፊት (blood pressure) መጨመርንና በሽንት ውስጥ የፕሮቲን መገኘትን የሚያካትት እጅግ አደገኛ የእርግዝና ወቅት የጤና እክል ነው። ብዙ ጊዜ ምንም ዓይነት ምልክት ላያሳይ ይችላል።

ችግሩ ተባብሶ ወደ መንቀጥቀጥ ወይም የሚጥል በሽታ መሰል ጥቃት ሲቀየር ኤክላምፕሲያ (eclampsia) ይባላል። ይህ ለእናቲቱም ሆነ ለፅንሱ ህይወት አስጊ ነው።

ለዚህም ነው በእርግዝና ክትትል ወቅት የደም ግፊትና የሽንት ምርመራ (urine test) አዘውትሮ የሚደረገው። ችግሩን ምልክት ሳያሳይ ቀድሞ ለመለየት ይረዳል። አደጋው ከወሊድ በኋላ ባሉት ቀናትም ሊከሰት ወይም ሊቀጥል ስለሚችል፣ ከወለዱ በኋላም የደም ግፊት ክትትል ያስፈልጋል።

ምልክቶች (Symptoms)

ብዙ ጊዜ ምልክት የለውም። ሲኖር ግን፦

• የማይለቅ ከፍተኛ ራስ ምታት።
• የዓይን ዕይታ ብዥታ ወይም መቀየር።
• በቀኝ በኩል ያለው የላይኛው የሆድ ክፍል ህመም።
• የፊትና የእጅ ድንገተኛ እብጠት።
• ከመጀመሪያዎቹ ሦስት ወራት በኋላ የሚከሰት ማቅለሽለሽና ማስታወክ።
• የትንፋሽ ማጠር።
• የፅንሱ እንቅስቃሴ (fetal movement) በከፍተኛ ሁኔታ መቀነስ ወይም መቆም።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

• መንቀጥቀጥ ወይም የሚጥል በሽታ መሰል ጥቃት (eclampsia)።
• ራስን መሳት።
• ከባድ የማይለቅ ራስ ምታት ከዓይን ብዥታ ጋር።
• ከባድ የትንፋሽ ማጠር።
• የፅንሱ እንቅስቃሴ መቆም።

እናትየው መንቀጥቀጥ ከጀመረች፦ በአፏ ምንም ነገር አያስገቡ፣ በጎን አጋድመው ደህንነቷን ይጠብቁ፣ በፍጥነት ወደ ጤና ተቋም ይውሰዱ። ቤት ውስጥ ማከም (home treatment) አይቻልም።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

• ፕሪኤክላምፕሲያ ቤት ውስጥ አይታከምም። ሕክምናው፣ የማግኒዚየም ሰልፌት (magnesium sulfate) እና የደም ግፊት ማስተካከያ መድኃኒት፣ በሆስፒታል ብቻ ይሰጣል። የእናትንና የልጁን ህይወት ለመታደግ ወሳኝ ነው።
• ሁሉንም የቅድመ ወሊድ ቀጠሮዎች ያክብሩ። በየቀጠሮው የደም ግፊትዎና ሽንትዎ ይመርመር።
• ራስ ምታት፣ የዓይን ብዥታ፣ እብጠት ወይም የፅንስ እንቅስቃሴ ለውጥ ሲኖር ቀጠሮ ሳይጠብቁ ይሂዱ።
• ሐኪሞች ለአንዳንድ እናቶች አስፕሪን (aspirin) እና ካልሲየም (calcium) ሊያዙ ይችላሉ። ያለ ባለሙያ ትእዛዝ ግን ማንኛውንም መድኃኒት በራስዎ አይውሰዱ።
• ከወለዱ በኋላም የደም ግፊትዎን መከታተልዎን ይቀጥሉ።
• መንቀጥቀጥ ሲኖር በአፏ ውሃም ሆነ መድኃኒት አያስገቡ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

• ከ20 ሳምንት በኋላ የደም ግፊትዎ ከፍ ሲል።
• ከላይ ካሉት ምልክቶች አንዱ ሲታይ፣ ቀጠሮ ሳይጠብቁ ወዲያውኑ ወደ ጤና ጣቢያ (health center)።
• ማንኛውም ያልተለመደ የጤና እክል ወይም ከፍተኛ ራስ ምታት ሲሰማዎት።
• ከወሊድ በኋላ ባሉት ቀናት ራስ ምታት፣ የዓይን ብዥታ ወይም የደም ግፊት መጨመር ካለ።

መከላከያ (Prevention)

• ቀደም ብሎ የቅድመ ወሊድ ክትትል (prenatal care) መጀመርና አለማቋረጥ። የደም ግፊትን አስቀድሞ መቆጣጠር ያስችላል።
• በየቀጠሮው የደም ግፊትና የሽንት ምርመራ።
• ሐኪም ካዘዘ አስፕሪንና ካልሲየም መውሰድ።
• አደገኛ ምልክቶችን ማወቅና ለቤተሰብም ማሳወቅ።
• የሕክምና ባለሙያዎችን መመሪያ በትክክል መከተል።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

• የደም ግፊቴ ስንት ነው? ለፕሪኤክላምፕሲያ ተጋላጭ ነኝ?
• አስፕሪን ወይም ካልሲየም መውሰድ አለብኝ?
• ቤት ውስጥ የደም ግፊቴን መለካት አለብኝ?
• ከወሊድ በኋላ መቼ ተመልሼ ልመርመር?