መናድ Seizure

📞 US: 911 📞 ኢትዮጵያ: 907

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed ⚡ የሚጥል በሽታ

መናድ ሲከሰት ሰውየውን ወደ ጎን ያዙሩ፣ በአፉ ምንም አያስገቡ፣ አጥብቀው አይያዙ። ከአምስት ደቂቃ በላይ ከቆየ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

መናድ (seizure) ማለት በአእምሮ ውስጥ የሚፈጠር ጊዜያዊ የኤሌክትሪክ መዛባት ነው። ይህ መዛባት ጊዜያዊ የባህሪ ወይም የእንቅስቃሴ ለውጥ ያመጣል። ብዙውን ጊዜ በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ በራሱ ይቆማል።

መናድ የተለያዩ ምክንያቶች አሉት፦ ከፍተኛ ትኩሳት፣ የደም ስኳር ማነስ (low blood sugar)፣ የጭንቅላት አደጋ ወይም ሌሎች በሽታዎች። አንድ ጊዜ መናድ ስላጋጠመ ብቻ የሚጥል በሽታ (epilepsy) አለ ማለት አይደለም። የሚጥል በሽታ የሚባለው መናዱ በተደጋጋሚ ሲከሰት ነው።

በማህበረሰባችን ውስጥ ስለ መናድ ብዙ የተሳሳተ አመለካከት አለ። እውነታው ግን፣ ይህ የጤና እክል ፈጽሞ ተላላፊ አይደለም፤ ከአጋንንት ጋር ምንም ግንኙነት የለውም፤ የማሰብ ችሎታንም አይቀንስም። አንድ ሰው በድንገት ወድቆ መንቀጥቀጥ ቢጀምር፣ ሳይደናገጡ ትክክለኛ የመጀመሪያ እርዳታ (first aid) መስጠት ሕይወት ሊያድን ይችላል።

ምልክቶች (Symptoms)

ድንገተኛ መደንዘዝ።
ከቁጥጥር ውጪ የሆነ የሰውነት መንቀጥቀጥ።
አፍጦ መቅረት፤ ለጥሪ አለመመለስ።
ራስን መሳት።
መናዱ ካለፈ በኋላ ለጥቂት ጊዜ ግራ መጋባት ወይም ድካም።

ብዙውን ጊዜ መናድ በጥቂት ደቂቃዎች ይቆማል።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፤ 911 (US) ወይም 907 (ኢትዮጵያ) ይደውሉ፦

መናዱ ከአምስት ደቂቃ በላይ ከቆየ።
ሰውየው ሙሉ በሙሉ ወደ ቀድሞ ንቃቱ ሳይመለስ ተደጋጋሚ መናድ ካጋጠመው።
ለመጀመሪያ ጊዜ የተከሰተ መናድ ከሆነ።
በነፍሰጡር እናት ላይ ከተከሰተ።
በውሃ ውስጥ ከተከሰተ።
ሰውየው ሲወድቅ ከባድ ጉዳት ከደረሰበት።
የመተንፈስ ችግር ካሳየ፣ ወይም መናዱ ካለፈ በኋላ ለመንቃት ከተቸገረ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

በመጀመሪያ ራስዎን ያረጋጉ። ከሰውየው አጠገብ ይቆዩ።
መናዱ የተጀመረበትን ሰዓት በትክክል ይመዝግቡ። ስንት ደቂቃ እንደቆየ ማወቅ ለሐኪም ወሳኝ ነው።
በአካባቢው ያሉ አደገኛ፣ ጠንካራና ስለታም እቃዎችን በፍጥነት ያርቁ።
ጭንቅላቱን ለመጠበቅ ከሥሩ ለስላሳ ነገር ያስቀምጡ። በአንገቱ ዙሪያ የታሰረ ልብስ ካለ ያላሉ።
የመተንፈሻ ቱቦ ክፍት እንዲሆንና ምራቅ ወደ ሳንባ እንዳይገባ፣ ሰውየውን በቀስታ ወደ ጎን ያዙሩ።
መንቀጥቀጡን በጉልበት ለማስቆም አይሞክሩ፤ አጥብቀው አይያዙ። ተጨማሪ ጉዳት ያስከትላል። በራሱ ጊዜ እስኪቆም ይጠብቁ።
በአፉ ውስጥ ማንኛውንም ነገር (ማንኪያ፣ ጨርቅ ወይም ጣት) በፍጹም አያስገቡ። የጥርስ ስብራት ወይም የመታፈን አደጋ ያስከትላል።
መንቀጥቀጡ ቆሞ ሰውየው ሙሉ በሙሉ ነቅቶ በደንብ እስኪቀመጥ ድረስ፣ ምንም ዓይነት ምግብ ወይም ውሃ አይስጡ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

ለመጀመሪያ ጊዜ መናድ ካጋጠመ፣ አጭር ቢሆንም እንኳ ምክንያቱን ለማወቅ ሐኪም ያማክሩ።
መናድ በተደጋጋሚ ከተከሰተ። ይህ የሚጥል በሽታ (epilepsy) ሊሆን ስለሚችል ምርመራ ያስፈልጋል።
መናዱን ያስከተለው ከፍተኛ ትኩሳት፣ የደም ስኳር ማነስ ወይም የጭንቅላት አደጋ ከሆነ፣ ዋናው ችግር መታከም አለበት።
በሽታው ከታወቀ በኋላ መደበኛ ክትትል ያድርጉ፤ የታዘዘውን መድኃኒት ያለማቋረጥ ይውሰዱ።

መከላከያ (Prevention)

የታዘዘልዎትን መድኃኒት በሰዓቱና ያለማቋረጥ ይውሰዱ።
መደበኛ የሐኪም ክትትል አያቋርጡ።
በቂ እንቅልፍ ያግኙ።
ከፍተኛ ትኩሳት፣ የደም ስኳር ማነስ ወይም የመሳሰሉት መንስኤዎች ሲኖሩ ቶሎ ሕክምና ያግኙ።
ጭንቅላትን ከጉዳት ይጠብቁ፦ በመኪና የደህንነት ቀበቶ፣ በሞተር ሳይክል የራስ ቁር ይጠቀሙ።
ታማሚዎችን ከማግለል ይልቅ ሥነ ልቦናዊ ድጋፍ ያድርጉ፤ መድኃኒታቸውን በሰዓቱ እንዲወስዱ ያበረታቱ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

የመናዴ ምክንያት ምንድን ነው? የሚጥል በሽታ ነው?
ምን ዓይነት ምርመራ ያስፈልገኛል?
መድኃኒት መውሰድ አለብኝ? ለምን ያህል ጊዜ?
መንዳት፣ መዋኘት ወይም መሥራት እችላለሁ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

አንድ ሰው በድንገት ወድቆ መንቀጥቀጥ ቢጀምር ሳይደናገጡ ትክክለኛ የመጀመሪያ ህክምና እርዳታ መስጠት ህይወት ሊያድን ይችላል።

መናድ (Seizure) ማለት በአእምሮ ውስጥ የሚፈጠር የኤሌክትሪክ መዛባት ሲሆን ጊዜያዊ የባህሪ ወይም የእንቅስቃሴ ለውጥ ያመጣል።

የዚህ ችግር ምልክቶች ድንገተኛ መደንዘዝ፣ ከቁጥጥር ውጪ የሆነ መንቀጥቀጥ፣ አፍጦ መቅረት ወይም ራስን መሳት ናቸው።

ለዚህ ሁኔታ መከሰት ከፍተኛ ትኩሳት፣ የደም ስኳር ማነስ፣ የጭንቅላት አደጋ ወይም ሌሎች በሽታዎች ምክንያቶች ናቸው።

አንድ ጊዜ መናድ (Seizure) ስላጋጠመ ብቻ የሚጥል በሽታ (Epilepsy) አለ ማለት አይደለም፤ ሁኔታው በተደጋጋሚ የሚከሰት ነው።

ይህ የጤና እክል ፈጽሞ ተላላፊ አይደለም፤ ከአጋንንት ጋር ምንም ግንኙነት የለውም እንዲሁም የማሰብ ችሎታን አይቀንስም።

አደጋው ሲያጋጥም በመጀመሪያ እራስዎን ማረጋጋት እና ከሰውየው አጠገብ መቆየት እንዲሁም የተከሰተበትን ሰዓት በትክክል መመዝገብ ያስፈልጋል።

በሽተኛው ተጨማሪ ጉዳት እንዳይደርስበት በአካባቢው ያሉ አደገኛ፣ ጠንካራ እና ስለታም የሆኑ እቃዎችን በፍጥነት ማራቅ አለብዎት።

የሰውየውን ጭንቅላት ለመጠበቅ ከስሩ ለስላሳ ነገር ማስቀመጥ እና በአንገቱ ዙሪያ የታሰረ ልብስ ካለ ማላላት ይገባል።

የመተንፈሻ ቱቦ ክፍት እንዲሆን እና ምራቅ ወደ ሳንባ እንዳይገባ በሽተኛውን በቀስታ ወደ ጎን ማዞር ጠቃሚ ነው።

መንቀጥቀጡን በጉልበት ለማስቆም መሞከር ወይም አጥብቆ መያዝ ተጨማሪ ጉዳት ስለሚያስከትል በራሱ ጊዜ እስኪቆም መጠበቅ ይመከራል።

በአፉ ውስጥ ማንኛውንም ነገር ማስገባት የጥርስ ስብራት ወይም የመታፈን አደጋ ሊያስከትል ስለሚችል ይህን ፈጽሞ አያድርጉ።

መንቀጥቀጡ ቆሞ በሽተኛው ሙሉ በሙሉ ነቅቶ በደንብ እስኪቀመጥ ድረስ ምንም አይነት ምግብ ወይም ውሃ አትስጡ።

ይህ ሁኔታ ብዙውን ጊዜ በጥቂት ደቂቃዎች ይቆማል፤ ነገር ግን ከአምስት ደቂቃ በላይ ከቆየ አስቸኳይ ህክምና ያስፈልጋል።

ሰውየው ሙሉ በሙሉ ወደ ቀድሞ ንቃቱ ሳይመለስ ተደጋጋሚ መናድ (Seizure) ካጋጠመው ያለ አንዳች መዘግየት ሀኪም ያሳዩ።

ለመጀመሪያ ጊዜ ካጋጠመ፣ በነፍሰጡር እናቶች ላይ ከተከሰተ ወይም በውሃ ውስጥ ከሆኑ አፋጣኝ የህክምና እርዳታ ያስፈልጋል።

በሽተኛው ሲወድቅ ከባድ ጉዳት ከደረሰበት፣ የመተንፈስ ችግር ካሳየ ወይም ለመንቃት ከተቸገረ በአስቸኳይ ወደ ህክምና ይውሰዱ።

በሽታውን ለይቶ ለማወቅ ሀኪም ማማከር፣ መደበኛ ክትትል ማድረግ እና የታዘዘውን መድሃኒት ያለማቋረጥ መውሰድ ጤናማ ያደርጋል።

ማህበረሰቡም ታማሚዎችን ከማግለል ይልቅ ስነልቦናዊ ድጋፍ በማድረግ እና መድሀኒታቸውን በሰዓቱ እንዲወስዱ በማበረታታት ከጎናቸው ሊቆም ይገባል።

አደጋው ሲከሰት በእርጋታ ትክክለኛውን የመጀመሪያ እርዳታ በመስጠት እና ፈጣን የህክምና ክትትል በማድረግ ህይወትን ማዳን እንችላለን።