የጆሮ ሰም Earwax

ረቂቅ · Draft, not yet reviewed 🍲 የልጆች ጤናና አመጋገብ

የጆሮ ሰም ቆሻሻ ሳይሆን ተፈጥሯዊ መከላከያ ነው፤ ጆሮ ብዙ ጊዜ ራሱን ያጸዳል። የውጭውን ጆሮ ብቻ ይጥረጉ፤ ጥጥ ዘንግ ወይም ሌላ ዕቃ ወደ ውስጥ አያስገቡ።

ቪዲዮው በቅርቡ ይለቀቃል · Video coming soon

ምንድን ነው? (What is it?)

የጆሮ ሰም (earwax) ቆሻሻ ብቻ አይደለም። በጆሮ ቦይ (ear canal) ውስጥ የሚፈጠር ተፈጥሯዊ መከላከያ ነው። አቧራንና ትንንሽ ቅንጣቶችን ይይዛል፣ ቆዳው እንዳይደርቅ ይረዳል፣ አንዳንድ ተሕዋስያን እንዳይበዙም ያግዛል። ስለዚህ ትንሽ ሰም መኖሩ መደበኛና ጠቃሚ ነው።

ቀለሙና ጥንካሬው ከሰው ወደ ሰው ይለያያል። ቢጫ፣ ቡናማ፣ ለስላሳ ወይም ደረቅ መሆኑ ብቻውን በሽታ አይደለም። ብዙ ጊዜ ጆሮ ራሱን ያጸዳል። ስንናገርና ምግብ ስናኝክ የመንጋጋችን እንቅስቃሴ የድሮውን ሰም ቀስ በቀስ ወደ ውጭ ያጓጉዛል፤ ወደ መክፈቻው ሲደርስ ደርቆ በራሱ ይወጣል።

ችግሩ የሚጀምረው ሰሙ ብዙ ሆኖ የጆሮ ቦዩን ሲዘጋ ነው። በእኛ ማኅበረሰብ ጆሮን በጥጥ ዘንግ (cotton swab)፣ በክብሪት ወይም በሌላ ዕቃ መቆርቆር የተለመደ ነው። ይህ ግን ሰሙን ከማውጣት ይልቅ ወደ ውስጥ ይገፋዋል። መዘጋቱ ብዙ ጊዜ ከንጽሕና እጥረት ጋር አይያያዝም።

ምልክቶች (Symptoms)

የጆሮ ሰም ሲዘጋ፦

መስማት መደብዘዝ።
ጆሮው እንደተሞላ መሰማት።
ማሳከክ ወይም ሕመም።
በጆሮ ውስጥ የሚጮኽ ወይም የሚያቃጭል ድምፅ።
አልፎ አልፎ ሳል ወይም ማዞር።

እነዚህ ምልክቶች በጆሮ ሰም ብቻ አይመጡም። የጆሮ ኢንፌክሽን፣ የታምቡር (eardrum) ጉዳት ወይም ሌላ የመስማት ችግር ተመሳሳይ ስሜት ሊያመጣ ይችላል። ስለዚህ በግምት ከመታከም ይልቅ ጆሮውን በባለሙያ ማስመርመር ይሻላል።

ለመዘጋት የበለጠ ተጋላጭ የሆኑት፦ በተፈጥሮ ብዙ ወይም ደረቅ ሰም የሚያመነጩ፣ ጠባብ ወይም ጠመዝማዛ የጆሮ ቦይ ያላቸው፣ በዕድሜ የገፉ፣ የመስሚያ መሣሪያ (hearing aid) ወይም የጆሮ ማዳመጫ በብዛት የሚጠቀሙ፣ የቆዳ ችግር ያለባቸው፣ በጆሮ ቦይ ውስጥ ብዙ ጸጉር ያላቸው፣ ወይም ከዚህ በፊት ተደጋጋሚ መዘጋት ያጋጠማቸው ሰዎች ናቸው።

አደገኛ ምልክቶች (Danger signs)

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ከባድ የጆሮ ሕመም።
ከጆሮ ደም ወይም መግል የሚመስል ፈሳሽ መውጣት።
ትኩሳት ከጆሮ ሕመም ጋር።
ድንገተኛ የመስማት መቀነስ።
ከባድ ማዞር።
ዕቃ ወደ ጆሮ ከገባ። በራስዎ ለማውጣት አይሞክሩ።
በክሊኒክ የሰም ማስወገድ ሂደት ሕመም ወይም ማዞር ካመጣ፣ ወዲያውኑ ለባለሙያው ይንገሩ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ? (What to do at home)

የውጭውን ጆሮ ብቻ በለስላሳ ጨርቅ ይጥረጉ። ጨርቁን ወደ ውስጥ አይግፉ።
ጥጥ ዘንግ፣ ሹካ፣ ክብሪት ወይም ሌላ ማንኛውንም ዕቃ ወደ ጆሮ ውስጥ ፈጽሞ አያስገቡ። ሰሙን ወደ ውስጥ ይገፋሉ፣ የጆሮ ቦዩን ይቧጫሉ፣ ታምቡሩንም ሊቀዱ ይችላሉ። ትንሽ ቁስል ከተፈጠረ ባክቴሪያ ወይም ፈንገስ ሊበዛ ይችላል።
ከመታጠብ በኋላ የውጭውን ጆሮ በቀስታ ያድርቁ፤ ውሃ ለማውጣት በጆሮ ውስጥ አይቆፍሩ።
የጆሮ ሻማ (ear candling) አይጠቀሙ። ደህንነቱና ጥቅሙ ያልተረጋገጠ ነው፤ ቃጠሎ፣ ተጨማሪ መዘጋት ወይም የታምቡር ጉዳት ሊያደርስ ይችላል።
ጆሮ ውስጥ ያለውን ነገር ባለሙያ ሳያይ በኃይል ማጠብ አደገኛ ነው። የተዘጋ ጆሮ ፈጣን መፍትሔ ይፈልጋል ብለው አይቸኩሉ።
ጆሮን በብዛት ማጽዳት እንኳን ቆዳውን ያበሳጫል፣ መከላከያውንም ያሳንሳል። በየቀኑ መቆፈር የመዘጋት እድልን ይጨምራል እንጂ አይቀንስም።
ቀላል የሰም መዘጋት መሆኑና ታምቡሩ ጤናማ መሆኑ በባለሙያ ከታወቀ፣ ሰሙን የሚያለሰልስ ጠብታ ሊመከር ይችላል። ጠብታውን እንደ መመሪያው ብቻ ይጠቀሙ፤ የተመከረውን ቀንና መጠን አይበልጡ። በፋርማሲ የሚገኝ ማለስለሻ ሁሉ ለሁሉም ሰው ተስማሚ አይደለም።
ታምቡር ተቀዶ ሊሆን ከቻለ፣ በቅርቡ የጆሮ ቀዶ ሕክምና ካደረጉ፣ በጆሮ ውስጥ ቱቦ ካለ ወይም ፈሳሽ ካለ፣ በራስዎ ጠብታ ወይም ውሃ አይጠቀሙ።
የስኳር በሽታ ወይም የበሽታ መከላከያ አቅም ችግር ካለብዎ፣ ወይም ለልጅ ከሆነ፣ ማንኛውንም ነገር ከመጀመርዎ በፊት ምክር ይጠይቁ።
የመስሚያ መሣሪያ የሚጠቀሙ ከሆነ መሣሪያውን እንደ መመሪያው ያጽዱ።

ሐኪም መቼ ማየት? (When to see a doctor)

መስማት ከደበዘዘ፣ ጆሮ እንደተሞላ ከተሰማ፣ ማሳከክ፣ ሕመም ወይም የሚያቃጭል ድምፅ ካለ።
በልጅ ላይ የመስማት መደብዘዝ ከታየ አይዘግዩ። ንግግርን፣ ትምህርትንና ትኩረትን ሊነካ ይችላል።
አዋቂ ሰው ቴሌቪዥንን ከፍ ሲያደርግ፣ ደጋግሞ "እንደገና በል" ሲል ወይም በስልክ መስማት ሲከብደው።
ሰሙ ከተወገደ በኋላ ምልክቱ ካልተሻለ። ሌላ ምክንያት መፈለግ ያስፈልጋል።
መዘጋቱ ተደጋጋሚ ከሆነ፣ መደበኛ ምርመራ ለማቀድ።
የመስሚያ መሣሪያ የሚጠቀሙ ከሆነ ጆሮዎን በየጊዜው ያስመርምሩ።

በክሊኒክ የጤና ባለሙያው በጆሮ መመልከቻ ውስጡን በጥንቃቄ ያያል። ችግሩ ሰም ከሆነ እንደ ሁኔታው በማለስለሻ ጠብታ፣ በቀስታ በሚደረግ ማጠብ፣ በመሳብ ወይም በትንሽ መሣሪያ ያስወግደዋል። ዘዴው የሚመረጠው ታምቡሩ፣ የጆሮ ቦዩና የጤናዎ ሁኔታ ከታየ በኋላ ነው። ጠንካራ ሰም ለማስወገድ አንዳንድ ጊዜ ከአንድ ጊዜ በላይ ጉብኝት ያስፈልጋል።

መከላከያ (Prevention)

ጆሮዎን በየቀኑ አይቆፍሩ። የውጭውን ጆሮ ብቻ በለስላሳ ጨርቅ ያጽዱ።
ወደ ጆሮ ውስጥ ምንም ነገር አያስገቡ። ጥጥ ዘንግ ለውጭው ጆሮ ብቻ ነው።
የመስሚያ መሣሪያ፣ የጆሮ ማዳመጫ ወይም የጆሮ መዝጊያ ለረጅም ሰዓት ከሚጠቀሙ ጆሮዎ እረፍት ይስጡ፤ መሣሪያውን በንጽሕና ይያዙ።
በተደጋጋሚ የሚዋኙ ከሆነ ስለ ጆሮ ደረቅነትና መከላከያ ከባለሙያ ጋር ይወያዩ።
መዘጋቱ ተደጋጋሚ ከሆነ መቼ መመርመር እንዳለብዎ ከባለሙያዎ ጋር እቅድ ያውጡ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው (Questions for your doctor)

ጆሮዬ በሰም ተዘግቷል ወይስ ሌላ ችግር አለ?
ማለስለሻ ጠብታ መጠቀም እችላለሁ? የትኛውን፣ ለምን ያህል ቀን?
መዘጋቱ ተደጋጋሚ ስለሆነ በምን ያህል ጊዜ ልመርመር?
የመስሚያ መሣሪያዬን እንዴት ላጽዳ?

ሙሉ ጽሑፍ · Full transcript of the video

ጆሮአችንን በየቀኑ ካላጸዳነው ቆሻሻ ይሆናል ብለው ያስባሉ?

እውነቱ ግን የጆሮ ሰም (Earwax) ቆሻሻ ብቻ አይደለም።

በጆሮ ቦይ ውስጥ የሚፈጠር ተፈጥሯዊ መከላከያ ነው።

አቧራንና ትንንሽ ቅንጣቶችን ይይዛል፣ ቆዳው እንዳይደርቅም ይረዳል።

አንዳንድ ተሕዋስያን እንዳይበዙም የሚረዳ ባሕርይ አለው።

ስለዚህ ትንሽ የጆሮ ሰም (Earwax) መኖሩ መደበኛና ጠቃሚ ነው።

ችግሩ የሚጀምረው ሰሙ ብዙ ሆኖ የጆሮ ቦዩን ሲዘጋ ነው።

የጆሮ ሰም (Earwax) ቀለምና ጥንካሬ ከሰው ወደ ሰው ይለያያል።

ቢጫ፣ ቡናማ፣ ለስላሳ ወይም ደረቅ መሆኑ ብቻውን በሽታ ማለት አይደለም።

ብዙ ጊዜ ጆሮ ራሱን ያጸዳል።

ስንናገርና ምግብ ስናኝክ የመንጋጋችን እንቅስቃሴ የድሮውን ሰም (Earwax) ቀስ በቀስ ወደ ውጭ እንዲጓዝ ያግዛል።

ወደ ጆሮው መክፈቻ ሲደርስ ይደርቃል፣ ከዚያም በራሱ ይወጣል።

ይህን ተፈጥሯዊ ሂደት ለማገዝ የውጭውን ጆሮ ብቻ በለስላሳ ጨርቅ መጥረግ በቂ ነው።

ጨርቁን ወይም ሌላ ነገርን ወደ ውስጥ መግፋት አያስፈልግም።

ጆሮን በብዛት ማጽዳት እንኳን ቆዳውን ሊያበሳጭና መከላከያውን ሊያሳንስ ይችላል።

ከመታጠብ በኋላ የውጭውን ጆሮ በቀስታ ያድርቁ፣ ግን ውሃን ለማውጣት በጆሮ ውስጥ አይቆፍሩ።

በተደጋጋሚ የሚዋኙ ሰዎች ስለ ጆሮ ደረቅነትና መከላከያ ከባለሙያ ጋር ሊወያዩ ይችላሉ።

ታዲያ የጆሮ ሰም (Earwax) ለምን ይዘጋል?

አንዳንድ ሰዎች በተፈጥሮ ብዙ ወይም ደረቅ ሰም (Earwax) ያመነጫሉ።

የጆሮ ቦይ (Ear Canal) ጠባብ ወይም ጠመዝማዛ ሊሆን ይችላል።

ዕድሜ ሲጨምርም ሰሙ ይበልጥ ደረቅና ጠንካራ ሊሆን ይችላል።

የመስሚያ መሣሪያ (Hearing Aid)፣ የጆሮ ማዳመጫ ወይም የጆሮ መዝጊያ በብዛት መጠቀም የሰሙን ተፈጥሯዊ መውጫ

ሊያደናቅፍ ይችላል።

በጥጥ ዘንግ መቆርቆር ደግሞ ሰሙን ከማውጣት ይልቅ ወደ ውስጥ ይገፋዋል።

ብዙ ጊዜ መዘጋቱ ከንጽሕና እጥረት ጋር አይያያዝም።

የቆዳ ችግር ያለባቸው፣ በጆሮ ቦይ ውስጥ ብዙ ጸጉር ያላቸው ወይም ከዚህ በፊት ተደጋጋሚ መዘጋት ያጋጠማቸው ሰዎች የበለጠ ተጋላጭ

ሊሆኑ ይችላሉ።

የመስሚያ መሣሪያ (Hearing Aid) የሚጠቀሙ ሰዎች መሣሪያውን እንደ መመሪያው ማጽዳትና ጆሮአቸውን በየጊዜው ማስመርመር

ሊጠቅማቸው ይችላል።

የጆሮ ሰም (Earwax) ሲዘጋ መስማት ሊደበዝዝ፣ ጆሮው እንደተሞላ ሊሰማ፣ ማሳከክ ወይም ሕመም ሊኖር ይችላል።

አንዳንድ ሰዎች በጆሮ ውስጥ የሚጮኽ ወይም የሚያቃጭል ድምፅ ይሰማቸዋል።

አልፎ አልፎም ሳል ወይም ማዞር ሊኖር ይችላል።

ነገር ግን እነዚህ ምልክቶች በጆሮ ሰም (Earwax) ብቻ አይመጡም።

የጆሮ ኢንፌክሽን፣ የታምቡር (Eardrum) ጉዳት ወይም ሌላ የመስማት ችግር ተመሳሳይ ስሜት ሊያመጣ ይችላል።

ስለዚህ በግምት ከመታከም ይልቅ ጆሮውን በባለሙያ ማስመርመር ይሻላል።

በልጅ ላይ የመስማት መደብዘዝ ንግግርን፣ ትምህርትንና ትኩረትን ሊነካ ስለሚችል አትዘግዩ።

አዋቂ ሰውም ቴሌቪዥንን ከፍ ሲያደርግ፣ ደጋግሞ ሲያስደግም ወይም በስልክ መስማት ሲከብደው ምርመራ ይጠቅማል።

በጆሮ ውስጥ ጥጥ ዘንግ፣ ሹካ፣ ክብሪት ወይም ሌላ ዕቃ ፈጽሞ አያስገቡ።

እነዚህ ዕቃዎች ሰሙን ይበልጥ ወደ ውስጥ ሊገፉ፣ የጆሮ ቦዩን ሊቧጩ ወይም ታምቡሩን ሊቀዱ ይችላሉ።

የጆሮ ሻማ (Ear Candling) የሚባለውም ደህንነቱና ጥቅሙ የተረጋገጠ ዘዴ አይደለም።

በተቃራኒው ቃጠሎ፣ ተጨማሪ መዘጋት ወይም የታምቡር (Eardrum) ጉዳት ሊያደርስ ይችላል።

ጆሮ ውስጥ ያለውን ነገር በማየት ሳይረጋገጥ በኃይል ማጠብም አደገኛ ነው።

የተዘጋ ጆሮ ፈጣን መፍትሔ ይፈልጋል ብለው አይቸኩሉ።

ጥጥ ዘንግ የውጭውን ጆሮ ለመጥረግ ብቻ እንጂ ወደ ጆሮ ቦይ ለማስገባት አይደለም።

ትንሽ ቁስል ከተፈጠረ ባክቴሪያ ወይም ፈንገስ ሊበዛ ይችላል።

ቀላል የሰም (Earwax) መዘጋት እንደሆነ እና ታምቡሩ ጤናማ እንደሆነ ከታወቀ፣ የጤና ባለሙያ ሰሙን የሚያለሰልስ ጠብታ ሊመክር

ይችላል።

ጠብታውን እንደ መመሪያው ብቻ ይጠቀሙ።

ታምቡር (Eardrum) ተቀዶ ሊሆን ከቻለ፣ በቅርቡ የጆሮ ቀዶ ሕክምና ካደረጉ፣ በጆሮ ውስጥ ቱቦ ካለ ወይም ፈሳሽ ካለ፣ በራስዎ ጠብታ ወይም

ውሃ አይጠቀሙ።

የስኳር በሽታ ወይም የመከላከያ አቅም ችግር ካለም ቀድመው ምክር ይጠይቁ።

ለልጆችም በባለሙያ ምክር መጀመር ይሻላል።

በፋርማሲ የሚገኝ ማለስለሻ ሁሉ ለሁሉም ሰው ተስማሚ አይደለም።

የምርቱን መመሪያ ያንብቡ፣ የተመከረውን ቀንና መጠን አይበልጡ።

በክሊኒክ የጤና ባለሙያው በጆሮ መመልከቻ ውስጡን በጥንቃቄ ያያል።

ችግሩ ሰም (Earwax) ከሆነ እንደ ሁኔታው በማለስለሻ ጠብታ፣ በቀስታ በሚደረግ ማጠብ፣ በመሳብ ወይም በትንሽ መሣሪያ ሊያስወግደው

ይችላል።

ዘዴው የሚመረጠው ታምቡሩ፣ የጆሮ ቦዩና የጤናዎ ሁኔታ ከታየ በኋላ ነው።

ሰሙ ከተወገደ በኋላ መስማት ብዙ ጊዜ ይሻሻላል።

ግን ምልክቱ ካልተሻለ ሌላ ምክንያት መፈለግ ያስፈልጋል።

በተደጋጋሚ የሚዘጋባቸው ሰዎች መደበኛ ምርመራ ሊጠቅማቸው ይችላል።

አንዳንድ ጊዜ ጠንካራ ሰም (Earwax)ን ሙሉ በሙሉ ለማስወገድ ከአንድ ጊዜ በላይ ጉብኝት ያስፈልጋል።

ሂደቱ ሕመም ካመጣ ወይም ማዞር ከተሰማ ወዲያውኑ ለባለሙያው ይንገሩ።

ከባድ የጆሮ ሕመም፣ ደም ወይም መግል የሚመስል ፈሳሽ፣ ትኩሳት፣ ድንገተኛ የመስማት መቀነስ ወይም ከባድ ማዞር ካለ ፈጥነው የጤና

እርዳታ ይፈልጉ።

አንድ ዕቃ ወደ ጆሮ ከገባም በራስዎ ለማውጣት አይሞክሩ።

ዋናውን ነጥብ እንድገም፤

የጆሮ ሰም (Earwax) መከላከያ ነው፣ ጆሮም ብዙ ጊዜ ራሱን ያጸዳል።

የውጭውን ጆሮ ብቻ በለስላሳ ጨርቅ ያጽዱ።

ወደ ውስጥ ምንም ነገር አያስገቡ።

ምልክት ካለ ወይም ጥርጣሬ ካለዎት ጆሮዎን በባለሙያ ያስመርምሩ።

መዘጋቱ ተደጋጋሚ ከሆነ መቼ መመርመር እንዳለብዎ ከባለሙያዎ ጋር እቅድ ያውጡ።

በየቀኑ በራስዎ መቆፈር የመዘጋቱን እድል ይጨምራል፣ አይቀንስም።